Zakończenie [pracy licencjackiej]
Przemiany w życiu społecznym, którego jesteśmy uczestnikami, stawiają przed samorządem szereg ważnych zadań. Są wśród nich także zadania związane z rozwiązywaniem problemów społecznych. W społeczeństwie obywatelskim diagnoza problemów społecznych, planowanie pomocy oraz jej monitoring, to oznaki profesjonalizmu i dojrzałości w administrowaniu gminą. Jest to również wymóg jaki stawia nam członkostwo w strukturach Unii Europejskiej oraz założenia Narodowego Planu Rozwoju. Gminna Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych jest niezbędnym dokumentem w pozyskiwaniu środków na rozbudowę systemu pomocy społecznej z Funduszy Europejskich.
Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych służy zintegrowaniu działań pomocowych prowadzonych przez różne instytucje z terenu gminy na rzecz usprawnienia funkcjonowania społecznego osób i grup. Działania określone w programie powinny wpłynąć na poprawę jakości życia mieszkańców gminy oraz posłużyć pogłębieniu diagnozy środowiska lokalnego. Wnikliwe rozpoznanie sytuacji życiowej, rodzinnej, zawodowej i materialnej osób i grup pod kątem zaspokojenia lub niezaspokojenia stwierdzonych potrzeb wpływa na zintensyfikowanie działań pomocowych oraz na rozbudowę lokalnego systemu wsparcia dla osób i grup wykluczonych społecznie i zagrożonych tym zjawiskiem.
Gmina może rozwiązywać problemy społeczne poprzez różne działania, takie jak:
- Tworzenie i realizacja programów pomocowych i socjalnych
- Wspieranie inicjatyw społecznych i organizacji pozarządowych działających na rzecz rozwiązywania problemów społecznych
- Inwestowanie w infrastrukturę i usługi publiczne, takie jak opieka zdrowotna, edukacja, kultura i rekreacja, które poprawiają jakość życia mieszkańców
- Współpraca z różnymi sektorami i partnerami, w tym biznesem i organizacjami pozarządowymi, w celu rozwiązywania problemów społecznych w sposób zintegrowany i wspólny.
Z analiz przeprowadzonych w niniejszej pracy wynika, że rola gmin w zapobieganiu i rozwiązywaniu problemów społecznych jest szczególna. Istotną funkcją gminy jest realizowanie zadań z zakresu pomocy społecznej, ponieważ pojawiające się indywidualne zbiorowe potrzeby wspólnoty mieszkańców są zaspokajane przede wszystkim w środowisku lokalnym. Na poziomie gminy możliwe jest pełniejsze rozpoznanie potrzeb środowiska i w związku z tym dobór skutecznych metod ich zaspokajania.
Zdecentralizowany model realizacji pomocy społecznej działa w Polsce od 1998 roku. jest to zatem system mający małe doświadczenie. Celem mojej pracy była więc analiza zakresu realizowania zadań w zakresie pomocy społecznej, które zostały przypisane kompetencji gminy. Cel został osiągnięty, ponieważ przedstawiono zakres zadań pomocy społecznej wykonywanych przez gminę.
Praca pokazuje także jak ważne jest rozwijanie wiedzy i umiejętności, odwoływanie się do miejscowych zasobów i sił, odkrywanie pozytywnych czynników środowiska, aktywne łączenie się osób i grup we wspólnym działaniu na rzecz realizacji określonych potrzeb lokalnych. Polityka społeczna powinna uwzględniać jednocześnie zwalczanie skutków jak i profilaktykę. Biorąc pod uwagę aktualne problemy społeczne występujące na terenie gminy Osiek, działania Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej muszą być szczególnie adresowanie do młodszego pokolenia, ludzi bezrobotnych, dotkniętych alkoholizmem oraz niepełnosprawnych. Prace Ośrodka powinny być kierowane na podjęcie działań, które pomogą i będą sprzyjały pełnemu uczestnictwu w życiu społecznym jednostki.
Przeprowadzona analiza pozwala również stwierdzić, że skuteczność działań gminy w zakresie rozwiązywania problemów społecznych zależy w dużym stopniu od prawidłowego rozpoznania rzeczywistych potrzeb mieszkańców. Problemy społeczne nie mają bowiem charakteru stałego, lecz zmieniają się wraz z przemianami gospodarczymi, demograficznymi i obyczajowymi zachodzącymi w społeczeństwie. Zmiany na rynku pracy, migracje ludności, starzenie się społeczeństwa, przemiany modelu rodziny czy pogłębiające się różnice w sytuacji materialnej poszczególnych gospodarstw domowych powodują powstawanie nowych potrzeb, na które władze lokalne powinny odpowiednio reagować. Z tego względu diagnoza społeczna nie może być czynnością jednorazową, wykonywaną wyłącznie na potrzeby przygotowania określonego dokumentu strategicznego. Powinna stanowić proces systematycznego gromadzenia oraz analizowania informacji dotyczących warunków życia mieszkańców gminy.
Szczególnie ważne jest możliwie szybkie rozpoznawanie tych problemów, które mogą prowadzić do trwałego wykluczenia społecznego. Długotrwałe bezrobocie, ubóstwo, uzależnienia, bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych, niepełnosprawność czy trudności osób starszych często nie występują oddzielnie. W wielu rodzinach kilka niekorzystnych zjawisk pojawia się jednocześnie i wzajemnie się wzmacnia. Utrata pracy może prowadzić do pogorszenia sytuacji materialnej rodziny, następnie do konfliktów rodzinnych, zadłużenia, problemów mieszkaniowych, a nawet uzależnień. W takich przypadkach pomoc ograniczająca się wyłącznie do przekazywania świadczeń finansowych nie zawsze pozwala na rzeczywiste rozwiązanie problemu. Konieczne staje się połączenie różnych form pomocy i dostosowanie ich do indywidualnej sytuacji osoby lub rodziny.
Dlatego też współczesna pomoc społeczna nie powinna być utożsamiana wyłącznie ze świadczeniami pieniężnymi. Pomoc materialna jest potrzebna, szczególnie w sytuacjach nagłego pogorszenia warunków życia, jednak jej skuteczność wzrasta wtedy, gdy zostaje połączona z pracą socjalną, poradnictwem, aktywizacją zawodową oraz pomocą psychologiczną i rodzinną. Istotne znaczenie ma takie wspieranie osoby znajdującej się w trudnej sytuacji, aby w miarę posiadanych możliwości mogła ona stopniowo odzyskiwać samodzielność. Zadaniem gminy nie jest zatem jedynie łagodzenie bezpośrednich skutków problemów społecznych, lecz również tworzenie warunków umożliwiających ich przezwyciężanie.
Duże znaczenie należy przypisać profilaktyce. Działania podejmowane dopiero wtedy, gdy problem jest już bardzo poważny, są zazwyczaj trudniejsze, bardziej kosztowne i mniej skuteczne niż odpowiednio wcześnie podjęte działania zapobiegawcze. Dotyczy to szczególnie problemów związanych z uzależnieniami, przemocą, bezrobociem czy wykluczeniem społecznym młodzieży. Gmina może prowadzić działania profilaktyczne poprzez wspieranie edukacji, organizowanie zajęć dla dzieci i młodzieży, rozwijanie lokalnej infrastruktury sportowej i kulturalnej, prowadzenie kampanii informacyjnych czy wspieranie rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji. Istotą profilaktyki jest ograniczanie czynników sprzyjających powstawaniu problemów, zanim ich skutki staną się poważne zarówno dla jednostki, jak i całej społeczności lokalnej.
W przypadku młodego pokolenia szczególnego znaczenia nabiera tworzenie warunków sprzyjających prawidłowemu rozwojowi oraz przeciwdziałanie marginalizacji społecznej. Brak możliwości atrakcyjnego spędzania czasu wolnego, trudna sytuacja rodzinna, problemy w nauce lub brak perspektyw zawodowych mogą prowadzić do szeregu negatywnych konsekwencji. Działania gminy powinny więc obejmować nie tylko pomoc w sytuacjach kryzysowych, ale również tworzenie oferty edukacyjnej, kulturalnej, sportowej oraz wychowawczej. Ważną rolę mogą odgrywać szkoły, świetlice, biblioteki, domy kultury, kluby sportowe oraz organizacje społeczne. Współdziałanie tych podmiotów może powodować, że pomoc będzie miała charakter bardziej kompleksowy i będzie odpowiadała rzeczywistym potrzebom dzieci oraz młodzieży.
Podobne podejście jest potrzebne w odniesieniu do bezrobocia. Brak zatrudnienia jest problemem nie tylko ekonomicznym, ale również społecznym. Długotrwałe pozostawanie bez pracy może prowadzić do utraty kwalifikacji, obniżenia samooceny, ograniczenia kontaktów społecznych oraz uzależnienia od systemu świadczeń. W rodzinach osób bezrobotnych może następować pogorszenie warunków życia, a problemy rodziców mogą wpływać także na sytuację dzieci. Z tego względu działania pomocowe powinny być uzupełniane przedsięwzięciami służącymi zwiększeniu aktywności zawodowej, podnoszeniu kwalifikacji oraz motywowaniu do powrotu na rynek pracy. Szczególnego znaczenia nabiera tutaj współpraca samorządu z instytucjami rynku pracy, przedsiębiorcami i organizacjami społecznymi.
Nie można również pomijać problemów osób starszych, których udział w strukturze ludności wielu gmin systematycznie wzrasta. Osoby te mogą wymagać nie tylko pomocy materialnej, ale również usług opiekuńczych, dostępu do opieki zdrowotnej, transportu czy możliwości utrzymywania kontaktów społecznych. Samotność i izolacja są problemami, które mogą znacząco pogarszać jakość życia człowieka, nawet jeśli jego sytuacja materialna nie jest szczególnie trudna. Rozwijanie usług środowiskowych, organizowanie miejsc spotkań oraz wspieranie aktywności seniorów może więc stanowić ważny element lokalnej polityki społecznej. Pozwala to możliwie długo utrzymać samodzielność osób starszych i ogranicza potrzebę korzystania z opieki instytucjonalnej.
Równie ważne pozostaje wspieranie osób z niepełnosprawnościami. Skuteczna pomoc powinna zmierzać do umożliwienia im możliwie pełnego udziału w życiu społecznym, zawodowym i kulturalnym. Oznacza to między innymi potrzebę ograniczania barier architektonicznych i komunikacyjnych, zwiększania dostępności usług publicznych, wspierania opiekunów oraz rozwijania różnych form rehabilitacji i aktywizacji. Istotne jest przy tym odejście od postrzegania osoby z niepełnosprawnością wyłącznie jako odbiorcy pomocy. Polityka społeczna powinna wspierać jej samodzielność i stwarzać możliwości aktywnego uczestnictwa w życiu wspólnoty lokalnej.
Jednym z najważniejszych warunków skuteczności lokalnej polityki społecznej jest współpraca. Gminny ośrodek pomocy społecznej nie jest w stanie samodzielnie rozwiązać wszystkich problemów występujących na danym terenie. Niezbędne jest współdziałanie między jednostkami organizacyjnymi gminy, placówkami oświatowymi, podmiotami ochrony zdrowia, policją, instytucjami rynku pracy, organizacjami pozarządowymi, kościołami i związkami wyznaniowymi oraz innymi instytucjami i grupami działającymi w środowisku lokalnym. Każdy z tych podmiotów posiada inne możliwości działania i dysponuje inną wiedzą na temat sytuacji mieszkańców. Połączenie tych zasobów pozwala skuteczniej reagować na problemy wymagające wielokierunkowej pomocy.
Szczególnie wartościowe mogą być działania organizacji pozarządowych, które często pozostają bliżej określonych grup mieszkańców niż administracja publiczna. Organizacje te mogą prowadzić świetlice, punkty poradnictwa, inicjatywy integracyjne, pomoc żywnościową, zajęcia dla dzieci i młodzieży, działania na rzecz osób z niepełnosprawnościami oraz wiele innych przedsięwzięć. Ich zaletą jest często większa elastyczność oraz możliwość szybkiego reagowania na potrzeby określonych środowisk. Gmina, wspierając takie inicjatywy, może zwiększać zakres dostępnych usług bez konieczności samodzielnego organizowania wszystkich działań.
Nie mniej ważne jest zaangażowanie samych mieszkańców. Rozwiązywanie problemów społecznych nie powinno odbywać się wyłącznie poprzez działania administracji skierowane do biernych odbiorców pomocy. Wiele problemów lokalnych może być skuteczniej ograniczanych wtedy, gdy mieszkańcy uczestniczą w określaniu potrzeb, proponowaniu rozwiązań i realizacji przedsięwzięć. Aktywność obywatelska sprzyja powstawaniu więzi społecznych, zwiększa poczucie odpowiedzialności za otoczenie oraz pozwala lepiej wykorzystywać zasoby istniejące w lokalnej społeczności. Gmina powinna więc nie tylko realizować własne zadania, ale także tworzyć warunki do podejmowania oddolnych inicjatyw.
Ważną częścią polityki społecznej musi pozostawać również ocena rezultatów podejmowanych przedsięwzięć. Sam fakt przeznaczenia środków finansowych na określony program nie przesądza jeszcze o jego skuteczności. Należy badać, czy działania rzeczywiście przyczyniają się do poprawy sytuacji mieszkańców, czy docierają do osób najbardziej potrzebujących oraz czy zastosowane instrumenty odpowiadają występującym problemom. Monitorowanie efektów umożliwia korygowanie nieskutecznych rozwiązań oraz bardziej racjonalne wykorzystywanie środków publicznych. Pozwala także ustalić, które przedsięwzięcia powinny być kontynuowane lub rozszerzane.
Rozwiązywanie problemów społecznych wymaga zatem spojrzenia długookresowego. Niektórych trudności nie można usunąć poprzez jednorazowe działanie czy pojedynczy program. Problemy takie jak długotrwałe bezrobocie, ubóstwo, uzależnienia czy marginalizacja społeczna mają często złożone przyczyny i wymagają konsekwentnej pracy prowadzonej przez wiele lat. Strategia gminy powinna wyznaczać ogólny kierunek działań, natomiast konkretne programy i przedsięwzięcia muszą być dostosowywane do zmieniającej się sytuacji. Ważne jest zachowanie ciągłości działań przy jednoczesnej gotowości do wprowadzania nowych rozwiązań.
Przykład gminy Osiek pokazuje, że problemy społeczne występujące w niewielkiej społeczności lokalnej mogą być bardzo zróżnicowane i wymagają działań dostosowanych do konkretnych warunków. Znajomość miejscowego środowiska stanowi jednocześnie istotną przewagę samorządu gminnego. Pozwala dokładniej określić, które grupy mieszkańców potrzebują wsparcia, jakie instytucje mogą uczestniczyć w jego udzielaniu oraz jakie lokalne zasoby można wykorzystać. Bliskość mieszkańców i instytucji samorządowych może ułatwiać również szybkie dostrzeganie nowych trudności i reagowanie na nie, zanim doprowadzą do poważniejszych konsekwencji.
Na podstawie przeprowadzonych rozważań można stwierdzić, że gmina zajmuje szczególne miejsce w systemie rozwiązywania problemów społecznych. To właśnie na poziomie lokalnym najbardziej widoczne są konsekwencje bezrobocia, ubóstwa, uzależnień, niepełnosprawności, starzenia się społeczeństwa czy problemów rodzinnych. Jednocześnie gmina dysponuje możliwościami pozwalającymi na dostosowanie podejmowanych działań do specyfiki lokalnego środowiska. Warunkiem skuteczności jest jednak odpowiednie rozpoznanie potrzeb, współpraca instytucji, racjonalne wykorzystanie dostępnych środków oraz systematyczna ocena rezultatów.
Ostatecznie skuteczność lokalnej polityki społecznej należy oceniać nie tylko na podstawie liczby wypłaconych świadczeń czy osób objętych pomocą, lecz przede wszystkim poprzez rzeczywistą zmianę ich sytuacji życiowej. Najważniejszym efektem działań powinno być zwiększenie samodzielności mieszkańców, ograniczenie zjawiska wykluczenia społecznego oraz stworzenie takich warunków, w których osoby znajdujące się w trudnej sytuacji będą mogły uczestniczyć w życiu wspólnoty na możliwie równych zasadach. Pomoc społeczna nie może ograniczać się do reagowania na już istniejące trudności. Powinna również wspierać rozwój lokalnej społeczności, wzmacniać jej zdolność do samodzielnego rozwiązywania problemów oraz przeciwdziałać powstawaniu nowych obszarów marginalizacji.
Można więc uznać, że odpowiedzialna polityka społeczna gminy powinna łączyć pomoc doraźną z działaniami profilaktycznymi i aktywizującymi. Dopiero takie podejście stwarza możliwość nie tylko łagodzenia skutków problemów społecznych, lecz także ograniczania ich przyczyn. Szczególne znaczenie ma przy tym człowiek i jego rzeczywista sytuacja, ponieważ rozwiązania administracyjne i programy pomocowe mają sens przede wszystkim wtedy, gdy prowadzą do poprawy warunków życia mieszkańców. Gmina jako wspólnota samorządowa posiada w tym zakresie szczególne możliwości, ale również znaczną odpowiedzialność za kształtowanie lokalnych warunków życia i budowanie systemu wsparcia dostępnego dla osób, które w określonym momencie swojego życia nie są w stanie samodzielnie przezwyciężyć występujących trudności.
W największym w Polsce serwisie z pracami dyplomowymi pracedyplomowe.eu znajdziecie wiele prac dotyczących samorządu terytorialnego – prace dyplomowe z samorządu terytorialnego. Polecamy! Wszystkie prace są z przypisami i bibliografią.