Koncesjonowanie prowadzenia działalnościgospodarczej w formie agencji celnej
Warunki uzyskania koncesji
Koncesję na prowadzenie działalności usługowej w formie agencji celnej wydaje Prezes Głównego Urzędu Ceł. Odpowiednie wnioski należy kierować do Departamentu Składów i Agencji Celnych GUC. Przed złożeniem wniosku należy się upewnić, czy podmiot zamierzający prowadzić agencję celną spełnia zawarte w ustawie – Kodeks celny warunki uzyskania takiej koncesji.
Warunki uzyskania koncesji zostały określone w art. 259 § 2 i 3 Kodeksu celnego. Ponadto, ponieważ prowadzenie agencji celnej jest działalnością gospodarczą, każda osoba zamierzająca taką działalność podjąć zobowiązana jest dawać rękojmię należytego jej prowadzenia, stosownie do zapisów ustawy z dnia 23.12.1988 r. – o prowadzeniu działalności gospodarczej (Dz.U. nr 41, poz. 324 ze zm.). Jednakże kluczowe warunki pozostają zawarte w ustawie – Kodeks celny. Zgodnie z nimi o uzyskanie koncesji na prowadzenie agencji celnej mogą się starać:
- wyłącznie osoby krajowe w rozumieniu art. 3 § l pkt 11 lit. a i b Kodeksu celnego, tzn. osoby fizyczne, mające miejsce zamieszkania w kraju, oraz osoby prawne lub jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, mające siedzibę główną w kraju; koncesji na prowadzenie działalności usługowej w formie agencji celnej nie mogą zatem uzyskać oddziały i przedstawicielstwa osób zagranicznych działających w Polsce[1];
- osoby fizyczne, które nie zostały skazane prawomocnym wyrokiem za przestępstwo przeciwko dokumentom, mieniu, przestępstwo gospodarcze bądź przestępstwo skarbowe lub są osobami prawnymi (np. spółka z o.o.) bądź jednostkami organizacyjnymi nie posiadającymi osobowości prawnej (np. spółka cywilna), których działalnością nie kierują osoby (członkowie zarządu w spółce z o.o., wspólnicy w spółce cywilnej) skazane prawomocnym wyrokiem za jakiekolwiek z wyżej wymienionych przestępstw; warunek nie skazania za określone rodzaje przestępstw odnosi się wyłącznie do wyroków prawomocnych, wyrokiem takim nie będzie zatem wyrok sądu wydany w I instancji, który został zaskarżony bądź może ulec zaskarżeniu; w takim wypadku Prezes GUC – o ile uzyska informację o toczącym się postępowaniu sądowym, którego rozstrzygnięcie może mieć wpływ na wydanie decyzji o przyznaniu koncesji na prowadzenie agencji celnej – najprawdopodobniej zawiesi postępowanie koncesyjne do czasu wydania prawomocnego orzeczenia w sprawie karnej lub karnej skarbowej;
- osoby, które nie zalegają z cłem, podatkami stanowiącymi dochód budżetu państwa lub składkami na ubezpieczenie społeczne oraz nie jest wobec nich prowadzone postępowanie egzekucyjne, upadłościowe, likwidacyjne bądź układowe;
- osoby, które uzyskały wcześniej koncesję (pozwolenie według przepisów ustawy z dnia 28.12.1989 r. – Prawo celne) na prowadzenie działalności gospodarczej w formie agencji celnej i którym nie została ona cofnięta w okresie ostatnich pięciu lat (licząc od dnia złożenia wniosku o udzielenie koncesji) z uwagi na naruszenie przepisów prawa;
- osoby, które złożą – w formie gwarancji ubezpieczeniowej, gwarancji bankowej lub depozytu w gotówce – kaucję gwarancyjną na zabezpieczenie pokrycia roszczeń organów celnych, jakie mogą ewentualnie powstać wskutek nieprawidłowego bądź nieterminowego wykonania lub niewykonania czynności, do których została agencja celna upoważniona;
- osoby, które nie prowadzą innej działalności gospodarczej niż dozwolona przepisami prawa celnego.
Zgodnie z art. 259 § 3 Kodeksu celnego dopuszczalną działalnością jest działalność przewozowa, spedycyjna oraz działalność polegająca na prowadzeniu składu celnego. Ponadto dodatkowe dopuszczalne przy prowadzeniu agencji celnej rodzaje działalności zostały wyszczególnione w § 25 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 10.12.1997 r. – w sprawie agencji celnych i agentów celnych. Należy do nich działalność gospodarcza w zakresie:
- sprzedaży, w części dotyczącej sprzedaży druków stosowanych przed organami celnymi i znaków opłaty skarbowej,
- pośrednictwa ubezpieczeniowego,
- obsługi i naprawy pojazdów mechanicznych,
- przeładunku towarów,
- magazynowania i przechowywania towarów,
- działalności wspierającej dla transportu lądowego, w zakresie działalności związanej z parkingami, garażami, konserwacją i drobnymi naprawami sprzętu transportowego innego niż samochodowy,
- działalności innych agencji transportowych,
- wynajmu nieruchomości własnych bądź dzierżawionych,
- wynajmu maszyn i sprzętu biurowego, łącznie ze sprzętem komputerowym,
- tłumaczeń i usług sekretarskich,
- reklamy,
- kupna i sprzedaży walut obcych, a także pośrednictwa w zakresie kupna i sprzedaży tych walut,
- rachunkowości, księgowości i kontroli ksiąg,
- doradztwa w zakresie oprogramowania i dostarczania oprogramowania,
- przetwarzania danych,
- gromadzenia, przechowywania i dostępu do baz danych,
- doradztwa w zakresie działalności związanej z prowadzeniem interesów, w szczególności planowania, organizacji pracy i organizowania obiegu informacji.
Przez zapisy zawarte w art. 259 § 3 Kodeksu celnego oraz § 25 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie agencji celnych i agentów celnych należy rozumieć nie tylko faktyczne prowadzenie działalności gospodarczej innej niż określona w tych przepisach, ale także nabycie prawa do prowadzenia takiej działalności. Skoro zatem np. w rejestrze handlowym prowadzonym dla spółki z o.o. jako przedmiot jej działalności wpisane zostały inne rodzaje działalności niż dozwolone przepisami prawa celnego (np. działalność leasingowa), to spółka taka nabywa prawo do prowadzenia tej działalności – a zatem nie spełnia warunków koniecznych do uzyskania koncesji na prowadzenie agencji celnej. Bez znaczenia natomiast pozostaje wówczas fakt, że w rzeczywistości działalność gospodarcza spółki z o.o. jest ograniczona wyłącznie do działalności spedycyjnej i przewozowej.
Warto zauważyć, analizując wymogi formalnoprawne, jakie musi spełnić osoba ubiegająca się o uzyskanie koncesji na prowadzenie agencji celnej, że przepisy prawa celnego nie nakładają na wnioskodawcę obowiązku legitymowania się odpowiednimi warunkami lokalowymi, wyposażeniem technicznym, środkami łączności itd.7 Wnioskodawca powinien wyłącznie dowieść, iż w prowadzonej dotychczas działalności działał zgodnie z przepisami prawa oraz że jego działalność nie ulegnie wkrótce zakończeniu, np. wskutek likwidacji lub upadłości.
Cel i organizacyjne następstwa dawnych wymagań
Warunki opisane w tej części przedstawiają model dostępu do rynku obowiązujący w realiach przywołanego Kodeksu celnego. Koncesja miała poprzedzać rozpoczęcie określonej działalności, dlatego ocena obejmowała cechy podmiotu, jego sytuację oraz przygotowanie do wykonywania usług. Wymagania dotyczące wiarygodności i rozliczeń publicznoprawnych należy rozpatrywać łącznie z charakterem powierzanych agencji zadań. Przedstawiciel uczestniczył bowiem w czynnościach mających znaczenie dla należności i sytuacji prawnej innych przedsiębiorców.
Z organizacyjnego punktu widzenia przedsiębiorca przygotowujący się do wejścia na taki rynek musiał ocenić nie tylko możliwość zdobycia dokumentów. Potrzebował również wiedzy, czy jego plan działalności pozostaje zgodny z ograniczeniami opisanymi w przepisach. Rozbieżność między planem gospodarczym a warunkami dostępu mogła ujawnić się dopiero podczas rozpatrywania wniosku. Wcześniejsze uporządkowanie założeń pozwalało więc uniknąć sytuacji, w której przygotowanie lokalu, zatrudnienie i rozmowy z klientami wyprzedzały rozstrzygnięcie podstawowych kwestii formalnych.
Wymóg odnoszący się do osób kierujących działalnością wskazuje, że historyczna ocena nie ograniczała się do nazwy przedsiębiorstwa. W strukturze wieloosobowej istotne było ustalenie, kto faktycznie pełni określone funkcje i jakie dokumenty powinny dotyczyć tych osób. Niejasny opis kierownictwa mógł powodować niespójność materiału przedstawianego organowi. Analizując takie rozwiązanie, warto oddzielać status przedsiębiorcy od indywidualnych cech członków jego władz lub innych osób objętych wymaganiami.
Istotny był także wymiar czasu. Informacja potwierdzająca określony stan rzeczy odnosiła się do momentu jej wystawienia, podczas gdy sytuacja przedsiębiorstwa mogła ulec zmianie. Stąd praktyczne znaczenie kolejności gromadzenia dokumentów oraz kontroli zgodności danych. Przygotowanie wniosku nie sprowadzało się do jednorazowego zebrania zaświadczeń, lecz wymagało przedstawienia spójnego obrazu podmiotu. W przeciwnym razie każdy dokument mógł być poprawny osobno, a cały zestaw nadal rodzić pytania.
Opis koncesjonowania pozwala również analizować bariery wejścia. Wymogi formalne, potrzeba zatrudnienia odpowiednich osób i ustanowienia zabezpieczenia oznaczały konieczność poniesienia kosztów przed pełnym uruchomieniem usług. Nie przesądza to samo w sobie o skuteczności lub nieskuteczności regulacji. Pokazuje natomiast, że dostęp do rynku zależał zarówno od wiedzy zawodowej, jak i od zdolności organizacyjnej oraz finansowej przedsiębiorcy. Te elementy należy uwzględniać, porównując dawny model z innymi sposobami regulowania działalności.
Warunki koncesyjne stanowiły zatem punkt wyjścia do budowy przedsiębiorstwa, a nie pełny opis jego późniejszej jakości. Spełnienie formalnych przesłanek nie odpowiadało jeszcze na pytania o szybkość obsługi, komunikację z klientem czy poprawność danych w konkretnej sprawie. Ocena działalności wymagała osobnego spojrzenia na codzienną praktykę. Taka perspektywa pozwala zachować właściwą miarę przy interpretacji historycznych regulacji: rozróżnić dopuszczenie podmiotu do działalności od sposobu wykonywania poszczególnych zleceń.
Przypisy
- Osoby te zgodnie z art. 2 ust. l pkt 2 ustawy z dnia 18.12.1998 r. – Prawo dewizowe (Dz.U. nr 160, poz. 1063) – są nierezydentami. ↩