Celem postępowania dowodowego jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, aby jej załatwienie było oparte na faktach udowodnionych i aby właściwe normy prawne zostały zastosowane do stanu faktycznego, odpowiadającego stanowi rzeczywistemu, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. Nie można wydać prawidłowej decyzji bez dokładnego i wyczerpującego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Przepis art. 7 k.p.a. ustanawia fundamentalną zasadę całego postępowania wyjaśniającego, która stanowi, że w toku postępowania organy administracji mają podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
„Analiza orzeczeń NSA prowadzi do wniosku, że do najczęściej popełnianych przez organy administracji uchybień, należy naruszanie przepisów regulujących postępowanie wyjaśniające.”[1]
Uchybienia w postępowaniu dowodowym, szczególnie dotyczące zapewnienia w nim udziału stron, należą do częstych wad postępowania przed organami administracji publicznej. Uchybienia w postępowaniu wyjaśniającym, najczęściej dotyczą realizacji zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu, w tym prawa strony do wypowiedzenia się, a także innych zasad postępowania dowodowego, co prowadzi do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Uchybienia te należą do częstych wad postępowania administracyjnego w praktyce i stanowią podstawę do wznowienia postępowania. Uchybienia w postępowaniu dowodowym oznaczają naruszenie konkretnych norm proceduralnych.[2]
W przypadku uchybień w postępowaniu dowodowym występują dwie sankcje: – sankcja wznowienia postępowania administracyjnego z możliwością uchylenia decyzji administracyjnej; – sankcja uchylenia decyzji jako nielegalnej przez NSA.[3]
Jeżeli uchybienie jest naruszeniem prawa, które stanowi podstawę do wznowienia postępowania, lub jest to inne naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które ma istotny wpływ na wynik sprawy, to NSA uchyla decyzję wydaną w wyniku takiego nieprawidłowego postępowania dowodowego.
Organy administracji publicznej, zobowiązane są do rozpatrywania spraw w świetle wszystkich wchodzących w rachubę przepisów oraz udzielania stronom niezbędnych wyjaśnień i wskazówek tak, aby nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które ma istotny wpływ na wynik sprawy. NSA w wyroku z dnia 12.10.1987r., IV SA 334/87, orzekł „niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, istotnych dla rozpatrzenia sprawy stanowi takie naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 207§2 pkt. 3 k.p.a.”[4] Sąd administracyjny uchyla jako nielegalne decyzje, jeżeli zachodzą przyczyny, które uzasadniają wznowienie postępowania administracyjnego np. gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu lub gdy stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Do takich naruszeń należy m.in. niedostateczne ustalenie stanu faktycznego sprawy wskutek niewłaściwego (np. niepełnego) przeprowadzenia postępowania dowodowego. Zdarzają się poważne braki w zakresie postępowania dowodowego, przypadki że strona, która nie została powiadomiona o przeprowadzeniu postępowania dowodowego domaga się ochrony swoich praw w postępowaniu odwoławczym lub we wniosku o wznowienie postępowania.
Wznowienie postępowania to instytucja proceduralna, której celem jest stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i podjęcie ponownego rozstrzygnięcia sprawy, w której wydano decyzję ostateczną. Istnienie instytucji wznowienia postępowania jest konieczne do rozwiązania sytuacji, w której po wydaniu decyzji ostatecznej ujawnia się wadliwość postępowania wyjaśniającego, które stanowiło podstawę rozstrzygnięcia sprawy lub gdy później zaszły okoliczności, które pozbawiły znaczenia przesłanki, na jakich oparto rozstrzygnięcie sprawy. Jeżeli zaistnieją powyższe okoliczności, decyzje, które rozstrzygają określoną sprawę są wadliwe. Decyzja jest wadliwa ze względu na ujawnienie lub powstanie pewnych faktów lub ze względu na naruszenie obowiązujących norm prawnych postępowania administracyjnego.
W przypadku uchybień w postępowaniu wyjaśniającym następuje wznowienie postępowania gdy: – dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe (art.154§1 pkt 1), – wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję (art. 145§2 pkt 5). W oparciu o art. 145§1 pkt 1 postępowanie zostaje wznowione gdy wystąpią łącznie trzy przesłanki: a) w postępowaniu dowodowym prowadzonym w określonej sprawie, wykorzystano fałszywe dowody. Dotyczy to zarówno dowodów wymienionych w k.p.a. i dowodów nienazwanych.[5]
Fałszem dowodu może być przyjęcie fałszywych zeznań świadków, fałszywej opinii biegłego, posłużenie się podrobionym dokumentem, b) sfałszowanie dowodu zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu.[6] K.p.a. dopuszcza dwa wyjątki od tej przesłanki, – po pierwsze, jeżeli sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne z powodu wyższych racji, tj. jeżeli przyczyni się to do uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego lub zapobiegnięcia poważnej szkodzie dla interesu społecznego, wtedy postępowanie może zostać wznowione przed stwierdzeniem fałszu dowodu przez sąd lub inny organ (art. 145§2).
NSA w wyroku z dnia 05.01.1982r., II SA 911/81 orzekł „Organ administracji może na podstawie art. 145§2 wznowić postępowanie z przyczyn określonych w art. 145§1 pkt 1 i 2 również przed stwierdzeniem przez sąd lub inny organ sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa, jednak tylko w okolicznościach wskazanych w przepisie. Wznowienie postępowania i uchylenie decyzji ostatecznej z powyższych przyczyn bez wyjaśnienia, na czym polega sfałszowanie dowodów, na których oparto poprzednią decyzję, i w okolicznościach nie odpowiadających hipotezie art. 145§2, stanowi rażące naruszenie prawa, uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w wyniku takiego postępowania”,[7] – drugi wyjątek wprowadza art. 145§3, postępowanie może zostać wznowione gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może zostać wszczęte na skutek czasu lub innych przyczyn prawnie określonych, c) fałszywy dowód stanowił podstawę, na której ustalono okoliczności faktyczne, istotne w danej sprawie. Chodzi tu o fakty, które dotyczą bezpośrednio określonej sprawy administracyjnej, stanowiącej przedmiot postępowania i mające znaczenie prawne dla rozstrzygnięcia tej sprawy.[8] Uchybienie decyzji z powodu fałszu dowodu jest ograniczone czasowo. W tym przypadku można wznowić postępowanie tylko w okresie 10 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji (art. 146§1).
Na podstawie art. 145§1 pkt 5 postępowanie zostaje wznowione gdy zostaną spełnione łącznie trzy przesłanki: a) ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy muszą być nowe. Nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, to zarówno okoliczności i dowody nowo odkryte oraz te, które zostały zgłoszone przez stronę po raz pierwszy.[9] Istotne dla sprawy okoliczności lub dowody to te, które dotyczą przedmiotu sprawy i mają znaczenie prawne, czyli wpływają na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych. NSA w wyroku z dnia 25.06.1985r. I SA 198/85, orzekł „Przez nową okoliczność istotną dla sprawy (art. 145§1 pkt 5 k.p.a.) należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy.”[10], b) okoliczności faktyczne i dowody, o których stanowi przepis muszą istnieć w dniu wydania ostatecznej decyzji. K.p.a. nie przejął z r.p.a. zakazu uwzględniania nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów w postępowaniu odwoławczym. W związku z tym, do momentu wydania decyzji ostatecznej w danej sprawie, można powoływać się na wszystkie okoliczności faktyczne i przedstawiać dowody. Okoliczności faktyczne, które powstały po wydaniu decyzji ostatecznej nie będą podstawą wszczęcia postępowania w nowej sprawie, c) nowe fakty i dowody nie były znane organowi wydającemu decyzję. Ta przesłanka wiąże się z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą swobodnej oceny dowodów, w szczególności z art. 80 „organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona”. „Organ jest związany oceną materiału dowodowego, a rozszerzenie podstawy tej oceny przez ujawnienie nowych okoliczności i dowodów może nastąpić we wznowionym postępowaniu. (…) zmiana oceny materiału dowodowego już zebranego w sprawie bez jego rozszerzenia nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania”.[11]
Przyczyną wznowienia postępowania w oparciu o przepis art. 145§1 pkt 5 mogą stanowić tylko okoliczności lub dowody, które istniały w momencie wydania decyzji i nie były znane organowi, który wydał decyzję. Nie ma znaczenia fakt, czy przyczyny tego stanu rzeczy były zawinione przez stronę, czy nie. Istotne znaczenie ma fakt, czy nowa okoliczność mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy.[12] W oparciu o ten przepis, przyczyną wznowienia postępowania nie może być nowa wykładnia przepisów. NSA w wyroku z dnia 07.09.1982r., SA/Kr 588/82, orzekł „Nowa wykładnia przepisów prawnych, dokonana w wytycznych naczelnego organu administracji państwowej, nie stanowi przesłanki do wznowienia postępowania, nie jest bowiem ani nowym dowodem, ani nowym faktem w rozumieniu art. 145§1 pkt 5 k.p.a.”[13] W wyroku z dnia 13.02.1996r., SA/Lu 874/95, NSA orzekł „wykładnia przepisu prawa materialnego, dokonanego przez Sąd Najwyższy nie jest ani nową okolicznością, ani nowym dowodem uzasadniającym wznowienie postępowania administracyjnego”.[14] Na podstawie art. 145§1 pkt 5 wznowienie postępowania może nastąpić w okresie 5 lat od dnia ogłoszenia lub doręczenia decyzji (art. 146§1).
Wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania może nastąpić z urzędu lub na wniosek strony. O wznowieniu postępowania organ orzeka w formie postanowienia (art. 149§1), odmowa wznowienia postępowania następuje w formie decyzji (art. 149§3).
Postanowienie o wznowieniu postępowania otwiera następną fazę postępowania, tj. postępowanie rozpoznawcze (wyjaśniające). Celem tego postępowania zgodnie z art. 149§2, jest ustalenie istnienia podstaw wznowienia postępowania, a w razie wyniku pozytywnego tych czynności, przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu rozstrzygnięcia istoty sprawy, która jest przedmiotem weryfikowanej decyzji ostatecznej. K.p.a. nie reguluje kwestii dotyczącej reguł, w oparciu o które organ ma przeprowadzić postępowanie rozpoznawcze. W. Dawidowicz uważa, że „Sprawa wznowienia stanowi samoistne zagadnienie, dlatego należy je traktować jak każdą inną indywidualną sprawę”.[15] Zgodnie z tym poglądem, postępowanie powinno zostać przeprowadzone w oparciu o przepisy o postępowaniu przed organem I instancji. Zdaniem B. Adamiak „Brak uregulowania tej kwestii w rozdziale 12 działu II k.p.a. (…) nasuwa (…) wiele wątpliwości, przede wszystkim dotyczących granic postępowania wyjaśniającego.”[16]
Celem wznowionego postępowania jest ponowne rozpatrzenie sprawy, w której wydano decyzję ostateczną. W związku z tym, granice postępowania wyjaśniającego wyznacza tożsamość sprawy administracyjnej.[17] Uwzględniając uregulowanie dotyczące podstaw wznowienia stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania weryfikowanej decyzji ostatecznej.
W wyniku przeprowadzenia postępowania rozpoznawczego organ wydaje decyzję, w której (art. 151§1): – odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145§1. K.p.a. wylicza podstawy wznowienia postępowania wyczerpująco i wykroczenia poza nie stanowiłoby rażące naruszenie prawa, dające podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji, – uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145§1 i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.
Decyzje, które zostały wydane we wznowionym postępowaniu są decyzjami wydanymi w I instancji i przysługuje od nich odwołanie.
Przepis art. 145§1 zawiera wyczerpujący (enumeratywny) katalog przyczyn wznowienia postępowania. Oznacza to, że postępowanie nie może zostać wznowione z żadnych innych przyczyn niż wymienionych w tym przepisie.
NSA przyjął, że niewyjaśnienie lub niedokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy, stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które ma istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzje, które zostały wydane po przeprowadzeniu postępowania dowodowego obarczonego takimi wadami, są uchylane przez NSA w oparciu o art. 207§2 pkt. 3 k.p.a., jeżeli wniesiono skargę do tego sądu. NSA w wyroku z dnia 07.07.1987r., III SA 239/87 orzekł „Niewyjaśnienie w postępowaniu podatkowym, jaki był zakres oraz charakter wykonanych przez skarżącego usług blacharskich i lakierniczych w ramach działalności w zakresie mechaniki pojazdowej, a nadto nie umożliwienie mu ustosunkowania się do zebranych materiałów i dowodów oraz złożenia dodatkowych wyjaśnień stanowiło naruszenie art. 7, 10§1, 77§1 i 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na treść wydanych decyzji.”[18] W wyroku z dnia 02.12.1986r., IV SA 721/86, NSA orzekł „Brak ustalenia w opinii biegłego, dokonującego szacunku przedmiotu wywłaszczenia, jak kształtują się w cywilno-prawnym obrocie ceny nieruchomości na danym terenie w dacie wydania decyzji, jest uchybieniem stanowiącym istotne naruszenie art. 7, 10§1, 75, 77§1 i 81 k.p.a.”[19]
Naruszenie art. 77§1, który nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, powoduje niedostateczne wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy lub nie zebranie w ogóle materiału dowodowego, który jest niezbędny dla podjęcia decyzji.[20]
Przykładem niedostatecznego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy jest niewyjaśnienie, czy lokal przyznany jako pomieszczenie zastępcze nadaje się do zamieszkania (wyrok NSA z dnia 26.03.1982r., SA/Wr 61/82).[21] Pominięcie zebrania materiału dowodowego stanowi następująca sytuacja, – w sprawie dotyczącej odmowy wydania zezwolenia na podział gospodarstwa rolnego, organy administracji nie zebrały dowodów uzasadniających uznanie, czy utworzone w wyniku podziału gospodarstwo rolne będzie zdolne do towarowej produkcji rolnej (wyrok NSA z dnia 11.06.1981r., SA 503/81).[22]
„Niektóre wyroki NSA świadczą (…) o tym, że poszczególne składy orzekające uznają, że sama obraza przepisu art. 77§1 stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, wywierającego istotny wpływ na wynik sprawy.”[23] Naruszenie przepisu art. 77§1 może skutkować zniekształceniem procesu, w którym następuje podjęcie decyzji. Zniekształcenie to polega na tym, że organy administracji najpierw wydają decyzje administracyjne, a dowody które mają uzasadnić trafność rozstrzygnięcia przyjętego w sprawie, gromadzą później, gdy decyzja zostaje zaskarżona do NSA.[24] Uchybienie przepisu art. 77§1 zawsze prowadzi do naruszenia art. 107§3, ponieważ organ administracji nie może w sposób prawidłowy sporządzić uzasadnienia faktycznego decyzji, jeżeli nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego.[25] Uchybienia art. 77§1 prowadzi również do naruszenia art. 7, dotyczy to przede wszystkim tej części przepisu art. 7, która ustanawia zasadę prawdy obiektywnej.
Konsekwencją nie wywiązania się przez organ administracji z obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jest naruszenie przepisu art. 80, który zawiera nakaz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Nie można oceniać materiału dowodowego jeżeli materiał ten, nie został zebrany i rozpatrzony.
Przykładem naruszenia art. 77§1 i art. 80 co prowadzi do naruszenia art. 107§3 jest zaniedbanie organu administracji, dotyczące nieustosunkowania się do istotnych różnic w opiniach biegłych, którzy zostali powołani w sprawie oraz zaniechanie skonfrontowania rozbieżności, które pojawiły się w toku postępowania wyjaśniającego. Uchybienie to spowodowało, że organ administracji nie wyjaśnił w uzasadnieniu faktycznym wątpliwości, które dotyczyły opinii przedstawionych przez biegłych.[26] NSA orzekł, że stanowi to naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które ma istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie i uchylił decyzję organu administracji na podstawie art. 207§2 pkt. 3 k.p.a.
Naruszeniem przepisu art. 75 jest posłużenie się dowodem, który jest sprzeczny z prawem. Przepis art. 75§1 stanowi „Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem”.
Każde uchybienie przepisu art. 81 stanowi jednoczesne naruszenie zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania administracyjnego (art. 10§1). Przed wydaniem decyzji, organ administracji ma obowiązek umożliwić stronie wypowiedzenie się, co do zebranych materiałów i zgłoszonych żądań.
„Nieprawidłowości w zakresie ustalania stanu faktycznego sprawy mają miejsce najczęściej wówczas, gdy organ administracji wydaje decyzję na zasadzie uznania administracyjnego (…), uprawnienie organu administracji do wydawania decyzji o charakterze uznaniowym, nie zwalnia tego organu z obowiązku zgromadzenia i wszechstronnego zbadania całego materiału dowodowego oraz podjęcia rozstrzygnięcia o treści przekonującej zarówno pod względem prawnym jak i faktycznym.”[27] W przypadku gdy organy administracji podejmują decyzję o charakterze uznaniowym, ważną rolę odgrywa obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Decyzja o charakterze uznaniowym powinna być wydana po dokonaniu wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku i uwzględnieniu obowiązku załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu strony, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu w realizacji przyznanego potencjalnie uprawnienia.[28]
K.p.a. zawiera następujące przepisy, regulujące postępowanie administracyjne, w zbiegu z którymi naruszenie przepisu 77§1 powoływane jest przez poszczególne składy orzekające NSA, jako podstawa uchylenia decyzji administracyjnych, to art. 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 61§4, 75, 76§1, 78, 79, 80, 81i 107§3.
Obok uchybienia art. 77§1, najczęściej dochodzi do naruszenia następujących przepisów dotyczących postępowania dowodowego – art. 7, art. 10§1, art. 80 i art. 107§3.
„(…), jedno uchybienie organu administracji polegające na nie zebraniu w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzeniu całego materiału dowodowego występującego w sprawie, w wyniku przyjętej przez ustawodawcę konstrukcji k.p.a., pociąga za sobą skutek w postaci naruszenia co najmniej czterech przepisów zawartych w kodeksie. Stanowi ono uchybienie zasady dochodzenia prawdy obiektywnej ustanowionej w art. 7. Narusza przepisy – art. 77§1 i art. 80. W konsekwencji narusza także przepis art. 107§3.”[29]
Niewyjaśnienie w postępowaniu administracyjnym wszystkich okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy jest najczęstszą przyczyną uchylania przez NSA zaskarżonej decyzji.
„Analiza orzeczeń NSA skłania do wniosku, że naruszenie przepisów regulujących postępowanie wyjaśniające (a przede wszystkim art. 77§1, 80 i 81), stanowi najczęściej występującą kategorię uchybień, jakich dopuszczają się organy prowadząc postępowanie.[30]
[1] W. Chróścielewski – „Niektóre zagadnienia postępowania wyjaśniającego w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w: Rola kodeksu postępowania administracyjnego w doskonaleniu administracji państwowej. Materiały konferencji z okazji 25-lecia k.p.a.”, Warszawa 1986r., s. 108.
[2] Por. M. Szubiakowski, M. Wierzbowski, A. Wiktorowska – „Postępowanie administracyjne – ogólne, podatkowe i egzekucyjne”, Warszawa 1998r, s. 122.
[3] Por. M. Szubiakowski, M. Wierzbowski, A. Wiktorowska – op. cit., s. 122.
[4] Wyrok NSA z dnia 12.10.1987r., IV SA 334/87, GAP, 1988r., Nr 4, s. 45.
[5] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – „Polskie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne”, Warszawa 1999r., s. 277.
[6] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 277.
[7] Wyrok NSA z dnia 05.01.1982r., II SA 911/81; ONSA 1982, z.1, poz. 4.
[8] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 277.
[9] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 282.
[10] Wyrok NSA z dnia 25.06.1985r., I SA 198/85, ONSA 1985, z. 1, poz. 35.
[11] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 283.
[12] Por. W. Chróścielewski, J. P. Tarno – „Postępowanie administracyjne”, Zielona Góra 1999r., s. 143.
[13] Wyrok NSA z dnia 07.09.1982r., SA/Kr 588/82, ONSA 1982, z. 2, poz. 83.
[14] Wyrok NSA z dnia 13.02.1996r., SA/Lu 874/95.
[15] W. Dawidowicz – „Ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu.” s. 234.
[16] B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 288.
[17] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 288.
[18] Wyrok NSA z dnia 07.07.1987r., III SA 239/87, OSP, 1989r., Nr 1, poz. 27.
[19] Wyrok NSA z dnia 02.12.1986r., IV SA 721/86, OSPiKA 1988r., Nr 7-8, poz. 163.
[20] Por. W. Chróścielewski – op. cit., s. 108 i n.
[21] Wyrok NSA z dnia 26.03.1982r., SA/Wr 61/82, ONSA 1982r., Nr 1, poz. 31.
[22] Wyrok NSA z dnia 11.06.1981r., SA 503/81, ONSA 1981r., Nr 1, poz. 54.
[23] W. Chróścielewski – op. cit., s. 110.
[24] Por. W. Chróścielewski – op. cit., s. 110.
[25] Por. W. Chróścielewski – op. cit., s. 112.
[26] Por. Z. Kmieciak, J.P. Tarno – „Postępowanie administracyjne oraz postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ( w świetle orzecznictwa NSA )”, Warszawa 1988r., s. 78.
[27] Z. Kmieciak, J. P. Tarno – op. cit., s. 79.
[28] Por. W. Chróścielewski – op. cit., s. 111.
[29] W. Chróścielewski – op. cit., s. 113.
[30] Z. Kmieciak, J.P. Tarno – op. cit., s. 78.
