Zasoby i użytki środowiska przyrodniczego

Oceń tę pracę

Wiedząc już, że samorząd polega na wykonywaniu ustawowo przekazanych zadań publicznych przez ustawowo utworzone zrzeszenia (wspólnoty, korporacje publicznoprawne) obywateli lub innych podmiotów prawa i nie należy do instytucji społeczeństwa obywatelskiego w jego kontynentalnym rozumieniu, można przejść do zidentyfikowania typów samorządu w tym rozumieniu, by określić miejsce samorządu terytorialnego w ogólnym systemie instytucji samorządu[1].

Wskazać można na wiele różnego rodzaju czynników mających wpływ – na rozwój lokalny, od bardzo generalnych do szczegółowych czy nawet detalicznych. Część tych czynników ma charakter powszechny, podczas gdy inne występować mogą i oddziaływać jedynie w niektórych miejscach i w pewnych momentach czasowych.

Dokonywać można wielu klasyfikacji czynników rozwoju lokalnego łącząc je w mniej lub bardziej homogeniczne grupy. W tym miejscu zaprezentowana zostanie dość szeroka gama czynników rozwoju lokalnego, choć także dokonana zostanie pewnego rodzaju ich agregacja z zachowaniem możliwie wysokiego poziomu rozłączności. Nie można jednak mówić o całkowitej rozłączności przedstawianych klasyfikacji, bowiem niektóre czynniki rozwoju bądź to są z sobą dość ściśle powiązane, bądź też są z natury rzeczy „nierozłączne”.

W tym miejscu omówione zostaną czynniki rozwoju ogólnego. Są to[2]:

  1. potrzeby społeczności lokalnych,
  2. zasoby i walory środowiska przyrodniczego,
  3. zasoby pracy,
  4. zainwestowanie infrastrukturalne,
  5. istniejący potencjał gospodarczy,
  6. rynek lokalny i rynki zewnętrzne,
  7. kapitał finansowy, zwłaszcza inwestycyjny,
  8. poziom nauki, techniki i kultury,
  9. nowoczesne technologie wytwarzania,
  10. teren i korzyści miejsca,
  11. stosunki międzynarodowe i współpraca bilateralna.

Niekwestionowaną prawdą jest to, że środowisko przyrodnicze oddziaływać może na rozwój lokalny jako jeden z zasadniczych jego czynników. Jednocześnie ograniczenia rozwojowe, jakie wiążą się z określonymi właściwościami i stanem środowiska, oddziaływać mogą jako bariery lub ograniczenia rozwoju.

Generalnie można przyjąć, że wykorzystywane przez człowieka elementy środowiska przyrodniczego (użytki środowiska przyrodniczego) można podzielić na: zasoby i siły przyrody oraz warunki. Do zasobów przyrody zalicza się substancje i energie przyrody (są wykorzystywane przez człowieka, a zatem użytkowane), które można mierzyć w jednostkach masy i energii.

Innego charakteru użytkami są natomiast warunki przyrodnicze. Są to pewne całości, takie jak: ekosystemy, biocenozy, topoklimaty, które można opisywać i mierzyć w ramach przestrzeni geograficznej oraz inne, niemierzalne całości, także związane z przestrzenią geograficzną, określane mianem korzystnego położenia geograficznego, takie jak: piękny krajobraz, dogodne warunki wypoczynku, miejsca, w których z racji warunków przyrodniczych jest miło i przyjemnie przebywać.

Choć wszystkie, tak mierzalne jak i niemierzalne, wymienione uprzednio użytki środowiska przyrodniczego istotne są dla rozwoju lokalnego, to jednak szczególna w tym względzie rola przypada zasobom przyrody. Są to zarówno zasoby stabilne, jak i labilne, związane z podstawowymi sferami abiotycznego środowiska przyrodniczego, tj. litosferą (zasoby stabilne) oraz hydrosferą i atmosferą (zasoby labilne). Do zasobów przyrody zalicza się także biomasę, zasób biosfery, tj. środowiska biotycznego.

Niezmiernie ważny, z punktu widzenia gospodarczego wykorzystania zasobów przyrody, jest problem ich zużywania czy wyczerpywania się oraz okres ich odnawialności. Rzeczywistość jest bowiem taka, że większość zasobów raz wykorzystanych w działalności gospodarczej jest stracona i nie może być uwzględniana w ich bilansie. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera racjonalna i oszczędna gospodarka zasobami, co z jednej strony regulowane jest przez wyważone potrzeby społeczne, a z drugiej przez stosowane, zasobooszczędne technologie.

Ostatnio na znaczeniu zyskuje pogląd zakładający uwzględnianie w działalności gospodarczej czy wręcz respektowanie tzw. potencjału środowiska przyrodniczego danego obszaru, co gwarantuje utrzymanie pożądanego dla środowiska stanu równowagi.

Wyróżniane są trzy kategorie potencjału środowiska przyrodniczego, związane z konkretnymi obszarami, a mianowicie potencjał:

  • samoregulująco-odpornościowy – to w zasadzie zdolność środowiska do przeciwdziałania zmianom w nim zachodzącym i neutralizacji skutków dokonujących się zmian. Chodzi tu przede wszystkim o zmiany spowodowane działalnością człowieka (antropogeniczne).
  • zasobowo-użytkowy ma charakter złożony i tworzą go między innymi potencjały częściowe: produktywności biologicznej, wodny, surowcowy, atmosferyczny, transurbacyjny oraz rekreacyjno-balneologiczny.
  • percepcyjno-behawioralny jest to natomiast zdolność środowiska do oddziaływania na zmysły człowieka i do stymulowania jego zachowali

Świadomość istnienia wymienionych potencjałów środowiskowych i płynących zeń uwarunkowań oraz ograniczeń jest sprawą ważną w oszczędnym i bezpiecznym (utrzymanie dynamicznej równowagi środowiska) rozwoju lokalnym, zwłaszcza zaś w tzw. ekorozwoju.

Rozpoznanie zasobu przyrodniczego powinno prowadzić do pytania, na jakich warunkach można z niego korzystać. Samo występowanie surowca, wody lub odpowiednich gleb nie oznacza jeszcze, że ich wykorzystanie będzie gospodarczo uzasadnione. Znaczenie mają jakość zasobu, jego położenie, możliwość dotarcia do niego oraz nakłady potrzebne do przygotowania eksploatacji. Zasób dostępny fizycznie może okazać się trudno dostępny ekonomicznie. W strategii rozwoju warto zatem oddzielić opis tego, czym obszar dysponuje, od oceny przedsięwzięć, które rzeczywiście mogą na tej podstawie powstać.

Ocena ilości zasobu wymaga również określenia czasu, którego dotyczy. Roczna wielkość dostępnej wody może wyglądać korzystnie, chociaż w okresie największego zapotrzebowania pojawia się jej niedobór. Podobnie walory wypoczynkowe mają inną użyteczność w różnych porach roku. Uśredniony opis może ukrywać ograniczenia ważne dla rolnictwa, zakładu produkcyjnego lub turystyki. Potrzebne jest rozpoznanie okresów krytycznych oraz rozważenie, czy użytkownicy potrafią dostosować swoją działalność do naturalnej zmienności. Odpowiedź wpływa na skalę inwestycji i na zakres niezbędnych zabezpieczeń.

Koszt eksploatacji nie kończy się przy wydobyciu lub poborze zasobu. Obejmuje także jego przetworzenie, transport, magazynowanie oraz uporządkowanie miejsca działalności. W hipotetycznej gminie posiadającej złoże kruszywa możliwość uruchomienia wydobycia wymagałaby zbadania dróg dojazdowych, odległości od odbiorców i sposobu późniejszego zagospodarowania terenu. Korzystna jakość materiału mogłaby nie wystarczyć, gdyby przewóz był kosztowny, a ruch ciężkich pojazdów powodował znaczne obciążenie lokalnych dróg. Taki przykład pokazuje, dlaczego inwentaryzację przyrodniczą należy łączyć z analizą gospodarczą i przestrzenną.

Rachunek przedsięwzięcia powinien też uwzględniać skutki ponoszone przez innych użytkowników obszaru. Korzyść przedsiębiorstwa nie jest automatycznie korzyścią całej wspólnoty. Hałas, zmiana krajobrazu lub pogorszenie dostępu do wody mogą ograniczyć działalność innych podmiotów i obniżyć warunki zamieszkania. Część tych skutków trudno wyrazić w cenach, lecz można opisać ich zasięg, trwałość i grupy mieszkańców, których dotyczą. Dzięki temu wybór kierunku rozwoju nie opiera się wyłącznie na przychodzie z jednej działalności. Obejmuje również utracone możliwości innych sposobów wykorzystania przestrzeni.

Znaczenie środowiska wykracza poza dostarczanie materiałów do produkcji. Woda, gleba i roślinność uczestniczą w procesach, od których zależą warunki życia oraz prowadzenia działalności. Zachowanie terenów zatrzymujących wodę lub ograniczających erozję może mieć wartość także wtedy, gdy teren nie przynosi bezpośredniego dochodu. W diagnozie lokalnej można wskazać takie funkcje i ustalić, komu służą. Ochrona zasobu staje się wówczas elementem rozumowania gospodarczego: pozwala zachować użyteczność obszaru oraz uniknąć części wydatków związanych z pogorszeniem jego stanu.

Rozważmy hipotetyczną dolinę, w której mieszkańcy prowadzą gospodarstwa rolne, a przyjezdni korzystają z wypoczynku nad rzeką. Dodatkowe wykorzystanie wody przez nową działalność mogłoby przynieść miejsca pracy, lecz jednocześnie zmienić warunki gospodarowania i rekreacji. Strategia powinna pokazać, jak różne sposoby użytkowania wpływają na siebie w okresie niskich stanów wody. Możliwe rozwiązania obejmowałyby ograniczenie skali przedsięwzięcia, zmianę technologii lub przesunięcie części zapotrzebowania poza okres największego obciążenia. Wybór zależałby od rozpoznanych warunków, a nie od samego faktu obecności rzeki.

Podobne konflikty mogą wystąpić między zabudową a zachowaniem otwartego krajobrazu. Atrakcyjne położenie sprzyja powstawaniu nowych obiektów, lecz ich nadmierna koncentracja może osłabić walor, który pierwotnie przyciągał użytkowników. Właściwości środowiska należy więc rozpatrywać razem z intensywnością zagospodarowania. Potrzebne są czytelne przesłanki określające, gdzie można dopuścić większe wykorzystanie, gdzie potrzebne jest ograniczenie presji i jakie informacje pozwolą rozpoznać przekroczenie przyjętych założeń. Takie podejście pomaga połączyć interes pojedynczych inwestorów z trwałością funkcji całego obszaru.

W odniesieniu do zasobów nieodnawialnych szczególne znaczenie ma pytanie, co pozostanie po zakończeniu eksploatacji. Dochód uzyskiwany przez określony czas nie tworzy sam przez się trwałej podstawy rozwoju. Można natomiast rozważyć, czy część uzyskanych korzyści zostanie wykorzystana do rozbudowy umiejętności mieszkańców, przygotowania nowych terenów działalności lub poprawy usług publicznych. Nie jest to gwarancja powodzenia, lecz sposób uwzględnienia dłuższej perspektywy. Strategia powinna od początku przewidywać funkcjonowanie miejscowości po wyczerpaniu zasobu, zamiast odkładać to zagadnienie do końca jego użytkowania.

Odnawialność także nie oznacza nieograniczonej możliwości korzystania. Tempo odtworzenia zasobu zależy od jego właściwości i od warunków, w których zachodzi regeneracja. W przypadku biomasy istotne są nie tylko wielkość pozyskania, lecz również stan gleby, sposób prowadzenia upraw i wykorzystanie pozostałości. Działalność może być oparta na zasobie odnawialnym, a mimo to osłabiać jego przyszłą produktywność. Przyjęcie długiego horyzontu analizy pozwala dostrzec zależności, których nie pokazuje wynik jednego sezonu. Warto przy tym rozróżniać odtworzenie ilości materiału od zachowania jakości środowiska.

Dla potrzeb strategii użyteczne jest wskazanie niewielkiego zestawu obserwacji opisujących stan zasobu oraz presję wynikającą z działalności człowieka. Nie trzeba sprowadzać wszystkich walorów do jednej oceny punktowej. W przypadku wody można obserwować jej dostępność w okresach krytycznych, wielkość zapotrzebowania i jakość; przy terenach rekreacyjnych także natężenie użytkowania oraz zmiany krajobrazu. Wskaźnik ma sens wtedy, gdy wiadomo, jaka decyzja może wynikać z jego zmiany. Samo gromadzenie danych bez związku z działaniem nie rozstrzyga problemów gospodarowania zasobami.

Granice administracyjne nie zamykają procesów przyrodniczych. Działania podejmowane w jednej gminie mogą zmienić sytuację położonych niżej miejscowości lub terenów sąsiednich. Z tego względu ocena lokalnych korzyści powinna obejmować powiązania z otoczeniem. Wspólne rozpoznanie warunków wodnych, ciągłości terenów otwartych czy sposobów użytkowania lasów ułatwia dostrzeżenie skutków, których pojedyncza jednostka nie widzi w swoim bilansie. Współpraca służy tu przede wszystkim uzgodnieniu informacji i założeń, dzięki którym działania różnych gospodarzy przestrzeni mogą się uzupełniać.

Praktyczny rezultat analizy środowiskowej stanowią warunki wyboru przedsięwzięć. Można określić, które zasoby tworzą przewagę obszaru, jakie koszty ograniczają ich wykorzystanie i jakie funkcje wymagają zachowania. Następnie potrzebne jest powiązanie tych ustaleń z celami gospodarczymi oraz jakością życia mieszkańców. Dzięki temu zasoby przyrody stają się rzeczywistą podstawą decyzji strategicznych. Ich znaczenie wyraża się zarówno w możliwości podjęcia działalności, jak i w zdolności utrzymania tej działalności bez stopniowego niszczenia warunków, na których opiera się przyszłość jednostki terytorialnej.

Przypisy

  1. Por. Samorząd w Polsce. Istota, formy, zadania, pod red. S. Wykretowicza, Poznań 2001. ↩
  2. Jerzy Parysek, Podstawy Gospodarki Lokalnej, op. cit. ss. 73-121 ↩

Czym jest rozwój lokalny?

5/5 - (1 vote)

Istota i czynniki rozwoju lokalnego

Pojęcie rozwoju lokalnego

Rozwój społeczno-gospodarczy nie jest czymś, co posiada długoletnią tradycję, ugruntowaną teorię i metodologię oraz znaczący i jednoznacznie pojmowany, szczególnie w warunkach polskich, dorobek. Trudno jednak powiedzieć, że jest czymś całkowicie nowym, bowiem zawsze w naturze działalności samorządowej, samopomocowej, samoorganizującej, samokształceniowej i innej, tkwiły inicjatywy działań na rzecz miejsca zamieszkania i społeczności lokalnych, a związane z poprawą bytu, wykorzystaniem zasobów, poszukiwaniem efektywnych rozwiązań, nowoczesnych metod gospodarowania, itp. Nikt tych działań nie nazywał jednak rozwojem społeczno-gospodarczym, a traktowane były, co najwyżej, jako forma tzw. pracy organicznej[1].

Można stwierdzić, że rozwój społeczno-gospodarczy, narodził się w końcu lat siedemdziesiątych, kiedy to w krajach Europy Zachodniej dał znać o sobie kryzys polityki regionalnej oraz kiedy kryzys gospodarczy świata zachodniego dotknął boleśnie społeczności lokalne i ich środowisko życia. W tej trudnej sytuacji wiele osób z kręgów administracji lokalnej, samorządów terytorialnych, lokalnych środowisk gospodarczych czy świata nauki zaczęło zdawać sobie sprawę z tego, że niemal koniecznością jest podejmowanie inicjatyw na rzecz rozwoju lokalnych jednostek terytorialnych, których sytuacja gospodarcza uległa nagłemu pogorszeniu. Inicjatywy te wiązano z tzw. „oddolną drogą rozwoju”, która oznaczała wykorzystanie, w celu ożywienia gospodarczego, lokalnych zasobów rozwojowych. Tę drogę rozwoju potraktowano jako szczególnie ważną w sytuacji, kiedy poważni inwestorzy w coraz to mniejszym stopniu byli zainteresowani lokalizacją kapitału inwestycyjnego w małych miejscowościach.

Rozwój społeczno-gospodarczy wyrósł także z przeświadczenia struktur samorządowych o ich odpowiedzialności za ożywienie rozwoju miast i gmin i pozostawał nawiązaniem do specyficznych potrzeb społeczności lokalnych, artykułowanych na drodze autooceny tych potrzeb i jednocześnie oceny możliwości ich zaspokojenia przez podejmowanie własnych działań gospodarczych. Rozwój społeczno-gospodarczy jest z całą pewnością przejawem decentralizacji działań gospodarczych, mającej swój wyraz w podejmowaniu „oddolnych” inicjatyw gospodarczych.

Istotą lokalnego rozwoju społeczno-gospodarczego jest jego osadzenie w strukturach samorządowych. Dlatego w warunkach polskich, rozwój społeczno-gospodarczy mógł zaistnieć, upowszechniać się oraz zyskiwać na znaczeniu jedynie w przypadku odrodzenia się struktur samorządowych i odzyskania przez samorządy terytorialne funkcji faktycznego gospodarza w lokalnym środowisku[2].

Czynnikiem lokalnego rozwoju społeczno-gospodarczego jest też rynkowy model gospodarki. W scentralizowanym systemie planowej gospodarki socjalistycznej na szczeblu lokalnym (przemysł terenowy, spółdzielczość pracy, spółdzielczość rolnicza, spółdzielczość rzemieślnicza itp.), nie było warunków do autentycznego lokalnego rozwoju społeczno-gospodarczego jako działalności gospodarczej o efektach indywidualnych i ogólnospołecznych, której podmiotem byłby samorząd terytorialny lub przedstawiciele tego samorządu. Wszystkie instytucje gospodarcze tzw. szczebla lokalnego były odpowiednio zdezagregowanymi, „sterowanymi odgórnie”, jednostkami struktur centralnych, a nie ogniwami lokalnych struktur administracyjnych, jednostkami organizacyjnymi rozwoju lokalnego czy gospodarki lokalnej. Rozwojem lokalnym nie były też różnego rodzaju akcje o charakterze spektakularnym, jak „poszukiwanie rezerw rozwojowych” (akcje 20 i 30 mld zł dodatkowej produkcji – w okresie gierkowskim), funkcjonowanie terenowych funduszy aktywizacji gospodarczej czy szeroko reklamowane czyny społeczne „zwykłe” (z okazji ówczesnych świąt, rocznic, pory roku) i specjalne, np. podejmowane w tzw. „niedziele czynu partyjnego”. Nie był to rozwój lokalny, choć w niektórych przypadkach miało się do czynienia z pewnym lokalnym efektem tych propagandowych działań i pozytywnym odbiorem społecznym uzyskanych rezultatów.

Warunki gospodarki rynkowej sprzyjają podejmowaniu inicjatyw gospodarczych przez „drobne i średnie” podmioty gospodarcze nie posiadające dziś obowiązku wpisywania się w istniejące struktury organizacyjne i realizowanie odgórnie wyznaczonych zadań. Szczególne warunki rozwoju posiadają te podmioty gospodarcze, które swoje działanie wiążą z rynkiem lokalnym i ponadlokalnym. Jedynym istotnym hamulcem rozwoju drobnej przedsiębiorczości (nie tylko zresztą drobnej) jest brak kapitału inwestycyjnego.

W warunkach gospodarki rynkowej i odradzania się struktur samorządowych społeczeństwa obywatelskiego gospodarka lokalna czy lokalny rozwój społeczno-gospodarczy mają swoją szansę. Szansę, która wynika nie tylko z ustawowych zadań samorządów terytorialnych, ale która tkwi w istocie samorządności terytorialnej.

Dziś lokalny rozwój społeczno-gospodarczy jest powszechnie akceptowanym, uznawanym, rozwijanym i przynoszącym wymierne efekty kierunkiem polityki gospodarczej. Pełni taką rolę, ponieważ ludzie wierzą w rozwój lokalny i jego istotność dla rozwoju społeczności lokalnych. Problemem pozostaje tylko to, jak kształtować politykę rozwoju lokalnego, jak planować ten rozwój i jak realizować poszczególne jego zadania, aby przyniósł on pożądane i oczekiwane, a zarazem maksymalne efekty.

Lokalny rozwój społeczno-gospodarczy musi zostać zaplanowany, a przez objęcie nim wielu instytucji i osób, odpowiednio skoordynowany. Realizacja interesu ogólnospołecznego (i indywidualnego) przy wykorzystaniu lokalnych czynników rozwoju sprawia, że proces ten powinien być sterowany i modyfikowany przez struktury samorządowe lub inne struktury organizacyjne, reprezentujące społeczności lokalne[3].

Lokalny rozwój społeczno-gospodarczy jest procesem rozciągniętym w czasie, od inicjatywy rozwoju począwszy, a na uzyskaniu konkretnego efektu skończywszy. Efekty te posiadać mogą krótko- lub długofalowy wymiar. W sumie składają się na ukształtowanie lepszego środowiska życia społeczności lokalnych oraz lepsze warunki życia tych społeczności. Podnoszą też na wyższy poziom lokalny potencjał gospodarczy, którym dysponuje gmina.

Rozwój lokalny jest procesem społecznym, polega bowiem na aktywności społeczności lokalnych, na uaktywnianiu lokalnych postaw prorozwojowych, na tworzeniu instytucji społecznych w rozwój ten uwikłanych. Jest to proces poprzedzony niekiedy długotrwałym przygotowaniem, zarówno zasobów do ich gospodarczego wykorzystania, jak i ludzi do współuczestniczenia w rozwoju. Jest to wreszcie proces pracochłonny i nowatorski, niekiedy wręcz innowacyjny[4].

Każdy lokalny rozwój społeczno-gospodarczy to przedsięwzięcie obciążone pewnym ryzykiem, dlatego wymaga stałej kontroli i oceny jego realizacji i przebiegu.

Wielość podmiotów rozwoju lokalnego, zróżnicowanie dziedzin życia społecznego objętych rozwojem, osadzenie rozwoju lokalnego w zadaniach samorządów terytorialnych itp., wymagają integracji i koordynacji rozwoju lokalnego przy uwzględnieniu między innymi:

  • współzależności, jakie występują w procesie rozwoju,
  • indywidualności jednostek, które podejmują inicjatywy rozwoju i działania w tym kierunku,
  • uwikłania społeczności lokalnych w proces rozwoju poprzez zainteresowanie miejscowej ludności tym rozwojem (społeczność lokalna musi widzieć sens podejmowanych działań i ogólnospołeczne korzyści).

Zróżnicowanie lokalnych warunków rozwoju ukształtowanych przez potrzeby społeczne, zasoby, strukturę gospodarki, priorytety działań itp. sprawiają, że tworzyć można różne modele rozwoju lokalnego, nastawione na realizację różnych celów.

Analiza różnych modeli rozwoju lokalnego pozwala jednak wskazać na pewne, klasyczne czy typowe cele, wokół których koncentruje się rozwój lokalny. Można też, jak się wydaje, opisać zgeneralizowany, ogólny model rozwoju lokalnego. Model taki obejmuje[5]:

  • tworzenie instytucji rozwoju lokalnego,
  • rozwój alternatywnej produkcji i usług,
  • podnoszenie poziomu i uaktualnianie kwalifikacji miejscowej siły roboczej dla podjęcia nowej produkcji lub polepszenia jakości produkowanych wyrobów,
  • tworzenie i poszukiwanie rynków zbytu dla produkowanych wyrobów, – transfer i dyfuzję wiedzy i technologii,
  • podnoszenie na wyższy poziom techniki stosowanej w istniejących zakładach oraz usprawnianie organizacji istniejących instytucji gospodarczych,
  • materialne, organizacyjne, techniczne i ekonomiczne wspieranie inicjatyw na rzecz wykorzystania lokalnych zasobów.

Można oczywiście wskazać także i inne zadania należące do współcześnie rozumianego rozwoju lokalnego, jakkolwiek pamiętać należy, że opisany powyżej model nawiązuje przede wszystkim do sytuacji państw zachodnich.

W warunkach polskich model rozwoju lokalnego będzie, jak się wydaje. bogatszy od tradycyjnych ujęć zachodnioeuropejskich. Decyduje o tym przede wszystkim niższy poziom rozwoju społeczno-gospodarczego polskich miast i gmin oraz większy wachlarz nie zaspokojonych potrzeb społecznych. Jeśli w typowym przypadku państwa zachodnioeuropejskiego problematyka rozwoju lokalnego mogła być sprowadzona, w zdecydowanej większości przypadków, do tworzenia nowych miejsc pracy (przy wykorzystaniu lokalnego potencjału rozwojowego oraz inicjatyw lokalnych, podejmowanych przez pojedyncze osoby, jednostki publiczne, społeczne, przedsiębiorstwa itp.), to w warunkach polskich obok tworzenia nowych miejsc pracy, rozwój lokalny obejmować także będzie rozbudowę infrastruktury technicznej i społecznej, co ma zasadnicze znaczenie i dla warunków życia społeczności lokalnych, i dla dalszego rozwoju danej jednostki terytorialnej. Luka cywilizacyjno-kulturowa w wymiarze infrastruktury technicznej i społecznej, rzutująca jednocześnie na warunki życia ludności, zwłaszcza w mniejszych jednostkach osadniczych, jest tak duża i tak silnie ograniczająca ich rozwój, że jej pokonanie urasta do rangi priorytetu czy wręcz „życiowej” konieczności.

Sytuacja społeczno-gospodarcza polskich układów lokalnych jest tego rodzaju, że odnoszony do niej rozwój lokalny musi być kompleksowy. Oznacza to, że w warunkach polskich rozwój lokalny i gospodarka lokalna muszą być traktowane jako kształtowanie środowiska życia społeczności lokalnych bądź lokalnego terytorialnego systemu społecznego.

Rozwój widziany z perspektywy mieszkańca

Wzrost liczby przedsiębiorstw może zmienić lokalną gospodarkę, ale nie pokazuje sam, czy poprawiły się warunki życia. Jeśli nowe miejsca pracy są oddalone od osiedli, o dostępności pracy rozstrzyga także dojazd. Jeśli gmina otwiera bibliotekę, o jej użyteczności świadczą m.in. godziny pracy, dostępność wejścia i możliwość skorzystania z oferty. Dlatego przed doborem wskaźnika warto nazwać zmianę, której oczekuje się w życiu mieszkańców.

O tym samym miejscu można wtedy powiedzieć kilka rzeczy jednocześnie. Przybyło usług, część mieszkańców dojeżdża do pracy krócej, ale nie każda miejscowość zyskała na zmianie w tym samym stopniu. Rozwój lokalny da się opisać dokładniej, kiedy obok sumy dla gminy pokazuje się różnice między miejscami i grupami mieszkańców.

Przypisy

  1. Borkowska E., Gmina jako podmiot polityki ekorozwoju, Wydawnictwo InE, Warszawa 1992, s.10. Wróć do tekstu
  2. Borkowska M., Cieśluk A., Poskrobko B., Instytucjonalne i organizacyjne uwarunkowania wdrażania ekorozwoju w gminie, Wydawnictwo RP „ZPP”, Bialystok 1996, s. 13. Wróć do tekstu
  3. Bertalanffy L., Ogólna teoria systemów: podstawy, rozwój, zastosowanie, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1984, s. 18. Wróć do tekstu
  4. Ibidem, s. 19. Wróć do tekstu
  5. Czermiński A. i inni, Organizacja i zarządzanie, Wydawnictwo UG, Gdańsk 1995, s. 24. Wróć do tekstu

Agencja celna jako przedstawiciel w Kodeksie celnym z 1997 roku

5/5 - (1 vote)

Agencja celna jako przedstawiciel w sprawach celnych

Zarówno ustawa – Kodeks celny, jak i rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 10.12.1997 r. – w sprawie agencji celnych i agentów celnych[1] nie podają definicji agencji celnej. Generalnie można przyjąć, iż agencja celna jest podmiotem gospodarczym, który w sposób profesjonalny trudni się dokonywaniem przed organami celnymi na rzecz lub/oraz w imieniu innych osób czynności przewidzianych przepisami prawa celnego. Agencja celna jest więc przedstawicielem określonych osób (osoby) w postępowaniu przed organami celnymi.

Działanie przedstawiciela, którym może być oprócz agencji celnej także inna upoważniona osoba, charakteryzuje się dwiema podstawowymi cechami:

  • przedstawiciel podejmuje takie działanie nie w swoim, lecz w cudzym imieniu (w imieniu reprezentowanego),
  • czynności prawne dokonane przez przedstawiciela wywołują skutki prawne na rzecz osoby reprezentowanej.

Przedstawicielstwo można przy tym podzielić na przedstawicielstwo ustawowe – wynikające bezpośrednio z przepisów ustawy, oraz na pełnomocnictwo – ustanowione wolą reprezentowanego (mocodawcy) i oparte na jego oświadczeniu woli. Zakres przedstawicielstwa ustawowego wynika wprost z przepisów danej ustawy, natomiast pełnomocnictwo, oparte na oświadczeniu woli mocodawcy, uprawnia pełnomocnika do działania w imieniu mocodawcy w stosunku do osób trzecich w ściśle określonych granicach.

Przedstawicielstwo w sprawach celnych zostało uregulowane w ustawie Kodeks celny w nieco odmienny sposób. Zgodnie z art. 253 § l Kodeksu przedstawicielstwo może być:

  • bezpośrednie – jeżeli przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz osoby reprezentowanej,
  • pośrednie – jeżeli przedstawiciel działa we własnym imieniu, ale na rzecz osoby reprezentowanej.

Widoczne jest więc, iż w sprawach celnych dopuszczona została możliwość przedstawicielstwa pośredniego, które wiąże się z większą odpowiedzialnością przedstawiciela, gdyż działa on wprawdzie na rzecz mocodawcy, lecz we własnym imieniu. W sprawach celnych powoduje to, iż przedstawiciel pośredni jest jednocześnie zgłaszającym towar. Przedstawicielowi bezpośredniemu przepisy prawa celnego nie nadają statusu zgłaszającego, ponieważ dokonuje on zgłoszenia w cudzym imieniu (reprezentowanego, mocodawcy) i na cudzą rzecz.

Ponadto instytucję przedstawicielstwa w sprawach celnych należy odróżnić od instytucji pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym w sprawach celnych, uregulowanej w art. 136-137 ustawy z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 ze zm.) w związku z art. 262 Kodeksu celnego. Nie jest jednak wykluczone, aby przedstawiciel upoważniony do występowania przed dyrektorem urzędu celnego był jednocześnie pełnomocnikiem strony w postępowaniu administracyjnym w sprawach celnych, jeżeli zostaną spełnione dodatkowe warunki przewidziane dla udzielenia takiego pełnomocnictwa. W takim przypadku agencje celne mają znacznie ułatwione zadanie, gdyż Kodeks celny wprost przewiduje dla nich taką możliwość, przyznając im uprawnienie wnoszenia odwołań oraz innych wniosków w postępowaniu administracyjnym, które podlegają rozpatrzeniu przez organy celne. Agencja celna będąc zatem przedstawicielem, stosownie do przepisów Kodeksu celnego, może być również pełnomocnikiem strony w postępowaniu administracyjnym w sprawach celnych.

Ustawa – Kodeks celny określa jednoznacznie krąg podmiotów, które mogą być przedstawicielami bezpośrednimi lub pośrednimi w sprawach celnych, w zależności od tego, czy towar, będący przedmiotem obrotu towarowego z zagranicą przeznaczony jest do działalności gospodarczej. I tak[2]:

  • w przypadku gdy postępowanie dotyczy towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej:
    • przedstawicielem bezpośrednim może być wyłącznie pracownik osoby dokonującej obrotu z zagranicą (reprezentowanego, mocodawcy) lub agencja celna,
    • przedstawicielem pośrednim tej osoby może być wyłącznie agencja celna,
  • we wszystkich innych przypadkach, w których postępowanie celne nie dotyczy towaru przeznaczonego do działalności gospodarczej (np. zgłoszenie mienia przesiedlenia do procedury dopuszczenia do obrotu):
    • przedstawicielem bezpośrednim może być osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych (w tym członek najbliższej rodziny, jeżeli chodzi o reprezentację osoby fizycznej) lub agencja celna,
    • przedstawicielem pośrednim może być wyłącznie agencja celna.

Kryterium ilości lub rodzaju towarów, których dotyczy postępowanie celne, wskazujące (bądź nie wskazujące) na ich przeznaczenie do działalności gospodarczej, powinno być stosowane w sposób obiektywny. Zatem bez znaczenia jest fakt, czy w rzeczywistości importowane lub eksportowane towary przeznaczone są (lub nie są) do działalności gospodarczej. Podstawowym wyróżnikiem będzie natomiast ilość lub rodzaj towarów, wskazujący na ich przeznaczenie. Takie sformułowanie powyższego kryterium należy uznać za bardzo nieprecyzyjne; może ono powodować trudności interpretacyjne.

Reprezentacja jako relacja między trzema stronami

Historyczny opis agencji celnej warto odczytywać jako układ relacji między przedsiębiorcą, przedstawicielem i organem celnym. Każda z tych stron posiadała inny zakres informacji i wykonywała inne zadania. Przedsiębiorca znał warunki transakcji oraz gospodarcze przeznaczenie towaru. Agencja porządkowała dokumentację i dokonywała powierzonych czynności. Organ oceniał sprawę w granicach swoich kompetencji. Sprawna współpraca wymagała przekazania informacji pomiędzy tymi uczestnikami, ponieważ samo ustanowienie przedstawiciela nie usuwało braków w danych o dostawie.

W szczególności profesjonalny charakter usługi nie oznaczał, że agencja mogła samodzielnie odtworzyć wszystkie okoliczności kontraktu. Faktura mogła nie wyjaśniać, z jakiego materiału wykonano produkt albo czy cena obejmowała dodatkowe świadczenia. Z kolei opis handlowy używany przez klienta nie zawsze wystarczał do przygotowania dokumentów celnych. Rola przedstawiciela polegała zatem także na rozpoznaniu, jakich informacji brakuje, i skierowaniu konkretnych pytań do właściwej osoby. Był to organizacyjny warunek rzetelnej obsługi, niezależny od samego podpisania upoważnienia.

Rozróżnienie przedstawicielstwa bezpośredniego i pośredniego porządkowało sposób występowania wobec organu. Nie należało jednak na tej podstawie zakładać, że nazwa modelu opisuje całą treść współpracy z klientem. Zakres zlecenia mógł obejmować przygotowanie dokumentów, ich weryfikację, dokonanie zgłoszenia lub dalszą korespondencję. Poszczególne zadania wymagały odrębnych ustaleń organizacyjnych. Umowa o obsługę, upoważnienie i rzeczywiście podejmowane czynności powinny tworzyć spójny obraz sprawy, zamiast zawierać rozbieżne oczekiwania co do odpowiedzialności stron.

Granice wiedzy i granice umocowania

Dobrze ilustruje to hipotetyczna sytuacja importera, który przekazuje agencji jedynie fakturę i dokument przewozowy. Agencja otrzymuje informację o towarze, lecz nie musi jeszcze znać wszystkich warunków zakupu ani planowanego sposobu jego wykorzystania. Jeżeli występuje potrzeba wyjaśnienia tych okoliczności, pracownik powinien wiedzieć, kto po stronie klienta może udzielić wiążącej odpowiedzi. Kontakt z kierowcą może rozwiązać problem lokalizacji przesyłki, ale nie musi wystarczyć do wyjaśnienia szczegółów handlowych. Różne informacje mają różnych właścicieli.

Podobnie uprawnienie do wykonania konkretnej czynności nie jest równoznaczne z wiedzą potrzebną do jej prawidłowego wykonania. Przedstawiciel może być formalnie umocowany, a jednocześnie oczekiwać na dokument niezbędny do obsługi. Może również posiadać pełny komplet dokumentów handlowych, lecz nie mieć odpowiedniego umocowania. Rozdzielenie tych sytuacji pomaga wyjaśnić, dlaczego przygotowanie sprawy wymagało kontroli zarówno danych, jak i podstaw reprezentacji. Żadna z tych kontroli nie zastępowała drugiej.

Przywołane w tekście historyczne kryterium rodzaju lub ilości towarów wskazujących na przeznaczenie gospodarcze pokazuje dodatkowy problem: kwalifikacja sprawy mogła zależeć od oceny okoliczności, a nie wyłącznie od deklaracji zainteresowanego. W analizie dawnego modelu istotne jest więc ustalenie, na jakich danych opierała się taka ocena. Znaczenie mogły mieć cechy przesyłki, powtarzalność dostaw czy sposób jej opisania. Nie należy jednak dopisywać tym przykładom rangi dodatkowych ustawowych przesłanek, jeżeli nie wynikają one z przytoczonych regulacji.

Odrębne potraktowanie pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym pozwala dostrzec, że obsługa nie zawsze kończyła się na zgłoszeniu towaru. Po dokonaniu czynności mogła pojawić się potrzeba wyjaśnień, odpowiedzi na wezwanie lub zakwestionowania rozstrzygnięcia. Z organizacyjnego punktu widzenia oznaczało to konieczność ustalenia, czy zlecenie obejmuje także ten etap i kto monitoruje napływ korespondencji. Brak takiego ustalenia mógł pozostawić klienta z błędnym przekonaniem, że agencja zajmuje się automatycznie każdą późniejszą sprawą.

Profesjonalizację przedstawicielstwa można zatem rozumieć szerzej niż jako wyodrębnienie grupy podmiotów dopuszczonych do rynku. Obejmowała ona tworzenie powtarzalnych sposobów przyjmowania zleceń, sprawdzania umocowania i wyjaśniania brakujących danych. W takim ujęciu zaufanie do agencji opierało się na możliwości odtworzenia, co zostało jej powierzone oraz jak wykonała zadanie. Historyczne ograniczenia podmiotowe i przepisy o reprezentacji tworzyły ramy tej relacji, natomiast jej jakość zależała również od codziennej komunikacji i dokumentowania ustaleń.

Warto przy tym odróżnić obecność agencji przy obsłudze od zakresu jej umocowania. Sam udział pracownika w rozmowie lub przekazanie dokumentów nie wyjaśnia jeszcze, jakie działanie zostało powierzone. Dopiero powiązanie kontaktu z treścią zlecenia i właściwym upoważnieniem pozwala uporządkować rolę przedstawiciela w konkretnej sprawie.

Przypisy

  1. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 10.12.1997 r – w sprawie agencji celnych i agentów celnych (Dz.U. nr 154, poz. 1008 ze zm.). ↩
  2. W. Czernicki "ABC agenta celnego", Dom Wydawniczy ABC, Warszawa, 1998, s.15 ↩

Potrzeby społeczności lokalnych jako czynnik rozwoju

5/5 - (1 vote)

Człowiek i przestrzeń go otaczająca podlegają coraz bardziej złożonym interakcjom. Wprowadzają jako model bazowy do problematyki planowania rozwoju regionalnego podstawowe składowe, niezbędne do spełnienia wymagań systemowego podejścia do kreacji i budowy koncepcji strategii rozwoju[1].

Właściwie niemal każda działalność gospodarcza i społeczna związana jest z zaspokajaniem potrzeb poszczególnych osób, społeczności lokalnych, społeczeństwa. Oznacza to, że każdy rozwój gospodarczy, w tym także lokalny, wiąże się bezpośrednio z zaspokojeniem rosnących potrzeb społecznych, że jest wręcz przez te potrzeby określany. Rozwój społeczno-gospodarczy jest zatem dość ściśle powiązany z poszczególnymi kategoriami potrzeb, bowiem oprócz potrzeb powszechnych, dotyczących każdego człowieka, bez względu na to, gdzie mieszka i jaki poziom cywilizacyjne-kulturowy prezentuje, ujawniają się także pewne potrzeby mniej powszechne lub wręcz wysoce zindywidualizowane, które pozostają wypadkową uznawanego światopoglądu, poziomu kulturowego, zamożności, geograficznych warunków zamieszkania, a także osobistych zainteresowań i upodobań – i wszystkie te potrzeby należy zaspokoić.

Potrzeby społeczne, biorąc pod uwagę ich ilość i stopień powszechności występowania, układają się na kształt piramidy (trójkąta), której podstawę stanowią potrzeby witalne i egzystencjalne, powszechne i charakterystyczne dla każdej jednostki ludzkiej, społeczności lokalnych, społeczeństwa, natomiast wierzchołek – wybitnie zindywidualizowane potrzeby jednostkowe, zarówno materialne, takie jak np. posiadanie: obrazu J. Chełmońskiego, rezydencji na Majorce, zestawu czerwonych win francuskich bordeaux rocznik 1923, jak i niematerialne, np. zdobycie szczytu K-2, przewodzenie partii anarchistycznej, gra na lutni itp. Potrzeby, których chęć (czy wola) zaspokojenia może pobudzić rozwój lokalny, należą przede wszystkim do kategorii potrzeb powszechnych, choć nie zawsze muszą dotyczyć sfery materialnej życia społecznego.

Poniżej scharakteryzowane zostaną te kategorie potrzeb, które w warunkach polskich (obecnie istniejących i takich, jakie muszą powstać w wyniku rozwoju gospodarki rynkowej i samorządowych struktur społecznych) mogą przyczynić się do rozwoju lokalnego. Gospodarka światowa to historycznie ukształtowany system zmieniających się w czasie różnorodnych form powiązań gospodarczych między określonymi podmiotami[2].

Potrzeby egzystencjalne (biologiczne)

Spośród wielu potrzeb zaliczanych do egzystencjalnych o rozwoju lokalnym zadecydować może dążenie do zaspokojenia potrzeb związanych z funkcjonowaniem gospodarstw domowych. W sensie rozwojowym oznacza to powstawanie nowych placówek produkcyjnych i usługowych związanych z produkcją dóbr i ich dystrybucją oraz świadczeniem niektórych usług dla ludności. W grę wchodzi zatem produkcja artykułów żywnościowych, zwłaszcza zaś tzw. zdrowej żywności oraz sprzedaż tej żywności, od asortymentu mięsnego i mleczarskiego począwszy, a na wyrobach delikatesowych skończywszy. Potrzeby egzystencjalne zaspokajać także będą powstające: restauracje, bary, kawiarnie, kioski gastronomiczne, kioski z lodami, goframi, tostami itp.

Produkty zaspokajające potrzeby egzystencjalne to także szeroko rozumiane ubranie (bielizna osobista, odzież, galanteria, obuwie, pasmanteria itp.), niezbędne w naszych warunkach klimatycznych i cywilizacyjno-kulturowych. W tej sytuacji czynnikiem rozwoju lokalnego może być zatem również produkcja, dystrybucja i naprawa odzieży oraz obuwia, a także produkcja i dystrybucja środków higieny osobistej oraz utrzymania czystości.

Potrzeby egzystencjalne zaspokaja także typowa działalność niematerialna związana z opieką zdrowotną, rehabilitacją, regeneracją sił, sportem i wypoczynkiem, od podstawowych potrzeb ochrony zdrowia począwszy (lekarz domowy ogólny, stomatolog, lekarz specjalista), do potrzeb zindywidualizowanych, niekiedy wyszukanych, właściwych społeczeństwom bogatym (operacje plastyczne, gabinety odnowy, odchudzania, salony piękności, sauny itp.). Do tej kategorii należą także potrzeby czynnego uprawiania sportu i to zarówno tzw. sportu na wolnym powietrzu, dostępnego dla każdego, jak i sportu mogącego stanowić przedmiot gospodarki lokalnej i niemałe źródło dochodów, czyli tzw. sportu ludzi zamożnych (golf, tenis, jazda konna, żeglarstwo, wind-surfing, samoloty sportowe, szybowce, lotniarstwo, siłownie itp.).

Można wtedy przyjąć proste założenie ogólne, że współczesne plany stają się tym skuteczniejszym instrumentem rozwoju przedsiębiorczości indywidualnej, im pełniej uwzględniają wymagania związane z budowaniem podstaw gospodarki opartej na wiedzy człowieka, grup zawodowych i w szczególności grup interdyscyplinarnych[3].

Dla wielu miejscowości powstanie placówek zaspokajających różnego rodzaju potrzeby egzystencjalne może stać się czynnikiem rozwoju lokalnego, choć czynnikiem w poważnym stopniu korygowanym przez prawa rynku (struktura społeczna i poziom zamożności społeczności lokalnych, preferencje konsumpcyjne ludności, konkurencja asortymentowa i cenowa itp.).

Potrzeby rezydencjalne (mieszkaniowe)

Bezpośrednio z życiem człowieka związane są także tzw. potrzeby rezydencjalne. Co więcej, stopień zaspokojenia tego rodzaju potrzeb przyjmuje się zwykle za miarę poziomu czy standardu życia mieszkańców.

Większość potrzeb rezydencjalnych wiąże się z mieszkaniem, a zwłaszcza z jego wyposażeniem i funkcjonowaniem. Biorąc pod uwagę relatywnie niski (w stosunku do krajów Europy Zachodniej), ogólny poziom warunków życia ludności, znaczną liczbę rodzin i osób nie posiadających własnego mieszkania, niski standard techniczny i użytkowy wielu tysięcy czy nawet milionów mieszkań, zwłaszcza wiejskich (brak sieci wodociągowej, kanalizacyjnej, ustępu spłukiwanego, łazienki, centralnego ogrzewania, telefonu itp.), poważny stopień dekapitalizacji substancji mieszkaniowej itp., pokrycie tego rodzaju potrzeb stanowić może niezwykle ważki czynnik rozwoju gospodarczego, nie tylko w skali lokalnej.

Z budową, rozbudową i modernizacją mieszkań wiąże się cała sfera działań gospodarczych, od produkcji materiałów budowlanych do „drobiazgów” i detali służących wyposażeniu czy przyozdobieniu mieszkania. Przede wszystkim chodzić będzie o produkcję: cegły, dachówki, elementów betonowych, stolarki budowlanej, papy, blachy dachowej, materiałów izolacyjnych, przewodów elektrycznych, materiałów instalacyjnych, parkietów, desek podłogowych, wykładzin, urządzeń sanitarnych, mebli, artykułów dekoracyjnych, sprzętu oświetleniowego, technicznego sprzętu gospodarstwa domowego, artykułów gospodarstwa domowego, sprzętu audio-video, drobnego sprzętu ogrodniczego, kwiatów, drzew i krzewów, sprzętu rekreacyjnego itp. Rozwój budownictwa mieszkaniowego spowoduje ponadto wzrost zapotrzebowania na różnego rodzaju usługi rzemieślnicze, w tym: murarskie, posadzkarskie, ciesielskie, dekarskie, elektrotechniczne, instalacyjne, stolarskie, malarskie, „tapeciarskie” i inne. Poprawa zaś stanu wyposażenia mieszkań pociągnie za sobą rozwój usług naprawczych i instalacji (sieć kablowa RTV, telefony, nowe systemy ogrzewania, urządzenia zabezpieczenia mieszkań itp.).

Ani w Polsce ani prawdopodobnie w innych miejscach na świecie władze lokalne nie mają wystarczających środków, aby zaspokoić wszystkie potrzeby mieszkaniowe swoich mieszkańców. Swoje potrzeby mieszkaniowe w przeważającej części zaspokajają same zainteresowane osoby i organizacje sektora prywatnego[4].

Budowa mieszkań wymusi (w gruncie rzeczy poprzedzona będzie) konieczność uzbrojenia terenów przeznaczonych dla budownictwa mieszkaniowego, co przyczyni się generalnie do rozwoju infrastruktury technicznej, tworząc nowe miejsca pracy zarówno w wykonawstwie tych robót, jak i w konserwacji sieci oraz urządzeń.

W kategoriach potrzeb egzystencjalnych i rezydencjalnych w coraz większym stopniu mieści się samochód osobowy. Postępujący poziom motoryzacji indywidualnej wymagać będzie budowy: nowych dróg, garaży, parkingów, stacji obsługi samochodów, warsztatów naprawczych, stacji benzynowych itp. Wszystko to dostarczy nowych miejsc pracy oraz zasili kasę samorządu terytorialnego (podatek), a zatem składać się będzie na typowo pojmowany rozwój lokalny.

Potrzeby kulturalne

Kiedy zostają zaspokojone potrzeby bytowe ludzi zaczynają kształtować się potrzeby kulturalne. Mają one ścisły związek z aktywnością kulturalną, ponieważ w dużym stopniu ją warunkują[5]. Tę kategorię reprezentują wszystkie potrzeby, dotyczące psychospołecznej sfery życia człowieka. Mniejszy stopień powszechności tego rodzaju potrzeb (np. w stosunku do egzystencjalnych czy rezydencjalnych), indywidualne zróżnicowanie upodobań, priorytetów i preferencji oraz społeczny charakter ich zaspokajania sprawiają, że potrzeby kulturalne nie odegrają tak znaczącej roli w kreowaniu rozwoju lokalnego.

Postęp cywilizacyjno-kulturowy będzie wymuszał rozwój placówek świadczących szeroko rozumiane usługi kulturalne czy kulturowe.

Pierwszorzędną rolę wśród potrzeb kulturalnych odgrywają potrzeby oświatowe. Nie tyle chodzi tu o szkolnictwo podstawowe, które w warunkach polskich od wielu dziesiątków lat jest powszechne, a o ponadpodstawowe, mniej rozwinięte i nie zawsze nawiązujące do potrzeb oraz do zmieniających się warunków społecznych. Osobny problem stanowią złe i zacofane, techniczne warunki nauczania oraz niedostatek środków materialnych systemu edukacji narodowej. Usługi oświatowe to także różnego rodzaju kursy, szkolenia uzupełniające, dokształcanie, doskonalenie zawodowe, przekwalifikowanie itp., tak dziś znaczące w zmieniających się wymaganiach kadrowych.

Nie należy lekceważyć potrzeb kulturowych jako czynnika rozwoju lokalnego, zwłaszcza w sytuacji, kiedy istnieje wiele obiektów zabytkowych, w których można utworzyć placówki muzealne, galerie czy ekskluzywne ośrodki konferencyjne i kongresowe. W wielu miejscowościach i obiektach istnieją warunki do zorganizowania wysokiej rangi imprez artystycznych, takich jak: recitale, koncerty, przedstawienia teatralne lub festiwale. Popyt na tego rodzaju imprezy wyraźnie się nasila, a wysokiej rangi artystycznej imprezy odbywające się w atrakcyjnych zabytkowych obiektach i pomieszczeniach, mogą z całą pewnością przyciągnąć widzów i słuchaczy, zarówno z kraju, jak i z zagranicy.

Potrzeby społeczne

Do tej kategorii potrzeb zaliczamy te wszystkie potrzeby ludności, jakie wiążą się z tzw. „lokalną skalą solidarności społecznej”. W każdym środowisku społeczności lokalnych występują specyficzne potrzeby poszczególnych grup wiekowych ludności, ludzi samotnych, chorych, niepełnosprawnych, zagubionych w wirze dnia codziennego. Potrzeby te muszą zostać zaspokojone z czysto ludzkiego czy etyczno-moralnego punktu widzenia lub w ramach zwykłej solidarności społecznej. W celu zaspokajania potrzeb społecznych powołana została gmina czy też powiat[6]. Zaspokojeniem tych potrzeb zajmować się mogą także różnego rodzaju placówki i instytucje, choćby takie jak:

  • centrum sportowo-rekreacyjne dla młodzieży,
  • centrum (ośrodek) pomocy osobom starym i chorym,
  • placówki dziennej opieki nad dzieckiem,
  • poradnie doradztwa zawodowego i życiowego dla młodzieży,
  • placówki kształcenia dorosłych i młodzieży,
  • placówki doradztwa prawnego i finansowego,
  • poradnie zdrowia psychicznego i kluby rehabilitacji,
  • placówki usług komunalnych,
  • punkty żywienia i zaopatrzenia w leki osób najbiedniejszych,
  • biblioteki, czytelnie i kluby kultury.

Potrzeby społeczności lokalnych w kontekście rozwoju lokalnego

Występowanie w danym miejscu konkretnej potrzeby wskazywać może jedynie na szanse rozwoju lokalnego. Rozwój ten będzie jednak możliwy wtedy, kiedy wystąpią warunki podjęcia działalności produkcyjnej lub usługowej, zwłaszcza zaś gdy znajdą się środki na uruchomienie danej formy działalności, gdy stworzony zostanie korzystny dla rozwoju lokalnego klimat społeczny oraz gdy znajdzie się osoba lub znajdą się: grupa społeczna, stowarzyszenie, związek czy samorząd terytorialny, które podejmą ryzyko działań na rzecz rozwoju lokalnego. I choć tego rodzaju działania nie będą w większości przypadków miały charakteru spektakularnego oraz nie przyniosą większego profitu dla inicjatorów i realizatorów konkretnego przedsięwzięcia, to jednak w sumie złożą się na wcale pokaźny efekt ogólnospołeczny i indywidualny, wymierzany nowymi miejscami pracy, poprawą warunków życia, podniesieniem atrakcyjności danej miejscowości, ulżeniem ciężkiej doli osób starych, chorych i niepełnosprawnych oraz przezwyciężeniem niektórych bolesnych i nabrzmiałych problemów społecznych.

Można przyjąć, że skoro zainteresowanie przedsiębiorczością jest odmienne w badaniach ekonomicznych, socjologicznych i organizacyjnych, to każda z tych dyscyplin wskaże inny podmiot tej kreacji[7].

Przypisy

  1. J. Muszyński, Kreacja i instrumentalizacja …, op. cit., s. 232. ↩
  2. Por. M. Guzek, Międzynarodowe stosunki gospodarcze. Zarys teorii i praktyki handlowej, Wyższa Szkoła Bankowa, Poznań 2004 ↩
  3. J. Muszyński, Kreacja i instrumentalizacja …, op. cit., s. 232. ↩
  4. Źródło internetowe: infoport.pl. ↩
  5. A. Kobyłecki, Aktywność kulturalno-oświatowa ludzi starszych drogą do ich samodzielności i pięknego sposobu starzenia się, „Formum Opieki Długoterminowej MEDI”, nr 2/2002 ↩
  6. Z. Bukowski, T. Jędrzejewski, P. Rączka, Ustrój samorządu terytorialnego, Dom Organizatora, Toruń 2003, s. 61 ↩
  7. J. Muszyński, Kreacja i instrumentalizacja …, op. cit., s. 232. ↩

Formy prawne prowadzenia agencji celnej w dawnym systemie celnym

5/5 - (1 vote)

Prawne podstawy zakładania i funkcjonowania agencji celnych

Przedstawicielstwo w sprawach celnych

Formy prowadzenia agencji celnej

Agencja celna jest niewątpliwie najważniejszym przedstawicielem w sprawach celnych; występuje zarówno w charakterze przedstawiciela bezpośredniego, jak i pośredniego w sprawach, w których rodzaj lub ilość towarów będących przedmiotem obrotu z zagranicą wskazują na ich przeznaczenie do działalności gospodarczej, jak również w pozostałych przypadkach. Należy przy tym pamiętać, że jedynie agencja celna może pełnić funkcję przedstawiciela pośredniego we wszystkich rodzajach spraw celnych.

Agencja celna może być osobą fizyczną, osobą prawną lub jednostką nie posiadającą osobowości prawnej. Warunkiem podjęcia działania jest uzyskanie koncesji Prezesa Głównego Urzędu Ceł na dokonywanie czynności przewidzianych w przepisach prawa celnego na rzecz osób zajmujących się obrotem z zagranicą. Agencję celną może zatem prowadzić osoba fizyczna (jednoosobowo), pod warunkiem że uzyskała ona koncesję na prowadzenie takiej działalności. Oświadczenia woli we wszelkich czynnościach związanych z prowadzoną działalnością składa wówczas dana osoba fizyczna[1].

Działalność gospodarcza w formie agencji celnej może być prowadzona także przez osoby prawne, którymi są – stosownie do postanowień art. 33 Kodeksu cywilnego – Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną (m.in. spółki akcyjne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, przedsiębiorstwa państwowe, spółdzielnie, fundacje, związki zawodowe itd.). Osoba prawna ma zawsze zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych, co oznacza że osoba ta może zaciągać zobowiązania, nabywać prawa oraz swobodnie tymi prawami dysponować. Oświadczenia woli w tym przedmiocie osoba prawna może składać wyłącznie poprzez swoje organy, a więc osoby fizyczne (dyrektor, prezes, zarząd spółki).

Agencja celna może funkcjonować także w formie spółki cywilnej, spółki jawnej bądź spółki komandytowej, z których najbardziej powszechną jest niewątpliwie spółka cywilna, uregulowana w Kodeksie cywilnym (art. 860-875). Spółka cywilna jest umową, zgodnie z którą wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego poprzez działanie w sposób określony w umowie spółki. Umowa spółki musi zostać zawarta przez co najmniej dwie osoby. Kodeks cywilny nie dopuszcza możliwości utworzenia jednoosobowej spółki cywilnej. W spółce cywilnej każdy ze wspólników zobowiązany jest do prowadzenia spraw spółki, zaś podjęcie określonych działań uzależnione jest najczęściej od podjęcia uchwały przez wszystkich wspólników. Każdy wspólnik może jednakże, bez wcześniejszej uchwały, prowadzić sprawy, które nie przekraczają zakresu czynności tzw. zwykłego zarządu spółki. W wypadku prowadzenia agencji celnej w formie spółki cywilnej za czynności zwykłego zarządu należy uznać np. wystawianie faktur, nabywanie wyposażenia itp. Wystąpienie z wnioskiem o wydanie koncesji na prowadzenie agencji celnej lub też upoważnienie do dokonywania w imieniu spółki czynności przed organami celnymi należy uznać za czynności przekraczające charakter zwykłego zarządu i potrzebna jest wówczas uprzednia uchwała wspólników.

W połowie 2000 r. w Polsce funkcjonuje 600 podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w formie agencji celnej, w tym 301 agencji jest prowadzonych przez spółki z o.o., 157 przez osoby fizyczne, 125 przez spółki cywilne, 12 przez spółki akcyjne, 4 przez przedsiębiorstwa państwowe oraz l przez spółkę jawną[2].

Forma organizacyjna a sposób wykonywania usług

Opisane rozwiązania należą do historycznego systemu polskiego prawa celnego. Przywoływany Kodeks celny z 9 stycznia 1997 r. został uchylony 1 maja 2004 r., dlatego wymienionych koncesji, instytucji oraz zasad dostępu do rynku nie można traktować jako aktualnej instrukcji założenia agencji.[3] Zachowują one jednak wartość dla zrozumienia, jak w okresie poprzedzającym członkostwo w Unii Europejskiej organizowano zawodową reprezentację przedsiębiorców. W tym ujęciu wybór formy prowadzenia firmy był jednym z elementów szerszego układu odpowiedzialności, zatrudnienia i nadzoru.

Z przedstawionego katalogu wynika przede wszystkim potrzeba rozdzielenia trzech pytań. Pierwsze dotyczy tego, kto prowadzi przedsiębiorstwo i zawiera umowę z klientem. Drugie odnosi się do osób uprawnionych do składania oświadczeń za ten podmiot. Trzecie obejmuje pracowników rzeczywiście wykonujących czynności przy obsłudze celnej. Odpowiedź na jedno z tych pytań nie rozstrzyga automatycznie pozostałych. Samo wskazanie nazwy spółki nie mówi jeszcze, kto podpisze upoważnienie ani kto przygotuje dokumentację konkretnej przesyłki.

W małej agencji prowadzonej osobiście przez właściciela poszczególne role mogły skupiać się w jednej osobie. Upraszczało to kontakt z klientem, lecz zwiększało zależność organizacji od dostępności właściciela. Wyjazd, choroba albo równoczesne pojawienie się kilku pilnych spraw ujawniały znaczenie zastępstw. Z punktu widzenia organizacji usług ważna była więc nie tylko dopuszczalność wybranej formy prawnej, ale także możliwość zapewnienia ciągłości obsługi. Jest to wniosek organizacyjny z opisanego modelu, a nie dodatkowy warunek dawnej koncesji.

Większy podmiot musiał z kolei koordynować pracę wielu osób, często w kilku miejscach. W takiej strukturze klient kontaktował się z konkretnym pracownikiem, podczas gdy stroną umowy pozostawało przedsiębiorstwo. Powstawała potrzeba jasnego ustalenia, kto przyjmuje zlecenia, kto uzgadnia ich zakres oraz kto zatwierdza sprawy wykraczające poza codzienną obsługę. Bez tego nawet prawidłowo wybrana forma prowadzenia działalności nie zapewniała sprawnego działania. Organizacja wewnętrzna stanowiła praktyczne dopełnienie formalnego statusu firmy.

Wspólny interes gospodarczy i codzienna współpraca

Przytoczony opis spółki cywilnej zwraca uwagę na różnicę między zwykłą obsługą przedsiębiorstwa a decyzjami dotyczącymi podstaw jego działalności. W analizie historycznej należy zachować ten kontekst i nie przenosić automatycznie wszystkich ocen na późniejsze ustawodawstwo. Organizacyjny problem pozostaje czytelny: wspólnicy powinni wiedzieć, które decyzje mogą podejmować samodzielnie, a które wymagają wspólnego uzgodnienia. Dotyczy to zwłaszcza zobowiązań wpływających na finanse, zasięg usług i długotrwałe relacje z klientami.

Można rozważyć przykład dwóch wspólników prowadzących niewielkie biuro przy ważnym szlaku transportowym. Jeden odpowiada za kontakt z przewoźnikami, drugi za dokumentację i rozliczenia. Taki podział obowiązków ułatwia pracę, ale nie zastępuje ustalenia zasad podejmowania decyzji. Jeżeli pierwszy wspólnik obieca klientowi obsługę w nowej lokalizacji, drugi powinien wcześniej znać organizacyjne i finansowe następstwa tego zobowiązania. W dawnym modelu dochodziła do tego kwestia zgodności planowanego działania z zakresem koncesji.

Przy wyborze struktury firmy znaczenie miał również sposób gromadzenia dokumentów. W przedsiębiorstwie zależnym od pamięci jednej osoby ustalenia z klientami mogły pozostawać rozproszone między korespondencją, notatkami i poszczególnymi teczkami. W strukturze wieloosobowej taka praktyka utrudniała zastępstwa i odtwarzanie przebiegu obsługi. Potrzebne były wspólne zasady oznaczania spraw oraz przechowywania upoważnień. Ten sam problem można analizować niezależnie od tego, czy organizacja działała jako działalność osoby fizycznej, czy jako spółka.

Dane o strukturze rynku z połowy 2000 r. przedstawiają określony moment rozwoju branży. Przewaga liczebna jednej formy organizacyjnej nie dowodzi jeszcze, że była ona najlepsza dla każdego przedsiębiorcy. Zestawienie nie informuje o przychodach, liczbie pracowników, rozmieszczeniu oddziałów ani specjalizacji poszczególnych agencji. Duża liczba firm prowadzonych w określonej formie mogła współistnieć z istotnym udziałem niewielkiej grupy dużych operatorów w obsłudze obrotu. Bez dodatkowych danych nie należy utożsamiać liczby podmiotów z ich udziałem w rynku.

Warto również oddzielić trwałość przedsiębiorstwa od trwałości jego składu osobowego. Odejście pracownika odpowiedzialnego za ważnego klienta mogło zakłócić obsługę, chociaż sama firma nadal działała. Zmiana wspólnika lub osoby kierującej przedsiębiorstwem mogła natomiast wymagać rozważenia skutków dla dokumentów i uprawnień opisanych w dawnych przepisach. Czytelny podział ról ograniczał ryzyko pomylenia takich sytuacji. Pozwalał ustalić, czy problem dotyczy organizacji pracy, reprezentacji podmiotu, czy warunków wykonywania działalności.

Z perspektywy historii gospodarczej formy prowadzenia agencji pokazują więc różne sposoby łączenia wiedzy zawodowej z organizacją przedsiębiorstwa. Mała firma mogła opierać przewagę na bezpośrednim kontakcie i znajomości potrzeb klientów. Większa struktura mogła rozbudowywać sieć placówek i zaplecze administracyjne. W obu przypadkach ocena jakości wymagałaby jednak danych o rzeczywistym przebiegu obsługi. Sama nazwa formy prawnej pozostaje zbyt ogólną informacją, aby na jej podstawie ocenić rzetelność, sprawność lub zakres kompetencji agencji.

W relacjach z klientem przydatne było ponadto jednoznaczne wskazanie podmiotu świadczącego usługę. Nazwa używana w kontaktach handlowych, oznaczenie na dokumentach i dane rozliczeniowe powinny pozwalać rozpoznać tę samą firmę. Szczególnie przy współpracy kilku biur brak takiej spójności mógł utrudniać ustalenie, komu powierzono zadanie. Forma organizacyjna stawała się wówczas konkretną informacją o stronie relacji, a nie tylko pozycją w opisie przedsiębiorstwa.

Przypisy

  1. Czernicki Waldemar „ABC agenta celnego. Wybór tekstów”, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa, 1998, s.15 ↩
  2. P. Hanclich, „Agencja Celna”, KiK, Warszawa 2000, s.8 ↩
  3. Sejm RP, ELI, ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny, Dz.U. 1997 nr 23 poz. 117, metryka aktu: data uchylenia 1 maja 2004 r.; dostęp 2 listopada 2026 r. ↩