Miesiąc: kwiecień 2026

Obligatoryjność przeprowadzenia rozprawy

5/5 - (1 vote)

Analizując przesłanki przeprowadzenia rozprawy w postępowaniu administracyjnym, należy rozpatrywać łącznie treść §1 i §2 art. 89, ponieważ wskazane w nich przesłanki nie wykluczają się wzajemnie i mogą występować jednocześnie. Zgodnie z art. 89 organ administracji publicznej jest zobowiązany do przeprowadzenia rozprawy w określonych sytuacjach.[1]

Po pierwsze, gdy przeprowadzenie rozprawy przyczyni się do przyspieszenia lub uproszczenia postępowania.[2] Przesłanka ta opiera się na kryterium o charakterze nieostrym, wymagającym każdorazowej oceny przez organ. W praktyce oznacza to konieczność ustalenia, czy w konkretnej sprawie rozprawa przyniesie wymierne korzyści organizacyjne, umożliwiające szybsze lub sprawniejsze rozstrzygnięcie sprawy będącej przedmiotem postępowania. Skuteczność takiego rozwiązania zależy od trafności prognozy dokonanej przez organ w danych okolicznościach. Przy dokonywaniu tej oceny organ powinien uwzględnić różnorodne czynniki, w tym także koszty związane z przeprowadzeniem rozprawy. Istotnym elementem sprzyjającym przyspieszeniu postępowania jest koncentracja w jednym miejscu i czasie wszystkich uczestników, którzy dokonują czynności procesowych, takich jak składanie wyjaśnień. Jeżeli jednak organ uzna, że rozprawa nie przyczyni się ani do przyspieszenia, ani do uproszczenia postępowania, obowiązek jej przeprowadzenia co do zasady nie powstaje.[3] Ocena, czy charakter i okoliczności sprawy uzasadniają zastosowanie tej formy postępowania, należy do organu prowadzącego sprawę. W. Dawidowicz wskazuje, że w takim przypadku korzystanie z kompetencji do przeprowadzenia rozprawy ma charakter fakultatywny.[4]

Po drugie, gdy przeprowadzenie rozprawy zapewni osiągnięcie celu wychowawczego.[5] Wprowadzenie tej przesłanki jako podstawy obowiązku przeprowadzenia rozprawy budzi jednak wątpliwości. B. Adamiak podkreśla, że o realizacji celu wychowawczego można byłoby mówić przede wszystkim w sytuacjach, w których organ administracji publicznej orzeka o sankcji za delikt administracyjny albo o cofnięciu uprawnień w związku z ich niewłaściwym wykonywaniem przez jednostkę. Trudno natomiast uznać, że postępowanie administracyjne pełni funkcję prewencji ogólnej wobec społeczeństwa, gdyż nie opiera się ono na zasadzie jawności w takim zakresie, jak postępowanie sądowe. Rozprawa administracyjna, jako forma postępowania administracyjnego, musi zachowywać jego podstawowe cechy, w tym ograniczoną jawność. Rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym nie są podejmowane w warunkach jawności wobec osób postronnych, dlatego rozprawa administracyjna nie może stanowić wyjątku w tym zakresie. Zdaniem W. Dawidowicz zamknięty charakter rozprawy administracyjnej wyklucza przypisywanie jej funkcji wychowawczej w znaczeniu właściwym dla rozprawy karnej.[6] Wprowadzenie tej przesłanki jest możliwe jedynie przy traktowaniu postępowania administracyjnego w oderwaniu od jego rzeczywistej funkcji w systemie stosowania prawa administracyjnego. Skoro zasadniczym celem tego postępowania jest ustalenie sytuacji prawnej jednostki, a nie reakcja na naruszenie prawa, trudno mówić o jego funkcji wychowawczej, a tym samym o wychowawczym celu rozprawy.[7]

Przesłanki wskazane w dwóch powyższych punktach mogą występować łącznie, przy czym obowiązek przeprowadzenia rozprawy powstaje już w przypadku spełnienia jednej z nich. Zastosowanie przepisu powinno prowadzić do realnych efektów, co oznacza, że nie chodzi o minimalne przyspieszenie postępowania, lecz o istotne usprawnienie jego przebiegu. Podjęcie decyzji o przeprowadzeniu rozprawy wymaga uprzedniej analizy sprawy, zakresu postępowania dowodowego, znaczenia rozstrzygnięcia dla innych podmiotów znajdujących się w podobnej sytuacji faktycznej i prawnej, a także przewidywanego terminu wydania decyzji.[8]

Po trzecie, gdy obowiązek przeprowadzenia rozprawy wynika wprost z przepisu prawa. W takim przypadku rozprawa musi zostać przeprowadzona zawsze, niezależnie od oceny jej wpływu na przyspieszenie lub uproszczenie postępowania. O obowiązku tym przesądza użycie w przepisie spójnika „albo”, które wskazuje na jego samodzielny charakter. W sytuacji, gdy przepis szczególny nakłada obowiązek przeprowadzenia rozprawy, nie ma potrzeby badania innych przesłanek określonych w §1 i §2, ponieważ obowiązek ten istnieje niezależnie od nich. Jego niewykonanie skutkuje wadliwością postępowania. W takich przypadkach organ nie dokonuje oceny celowości przeprowadzenia rozprawy, lecz jest do niej zobowiązany. Stanowisko to zostało potwierdzone w orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z 03.12.1981 r. (SA/Ka 159/81) stwierdził, że wydanie decyzji bez przeprowadzenia rozprawy, mimo wyraźnego wymogu ustawowego, stanowi rażące naruszenie prawa, gdyż eliminuje jeden z podstawowych warunków umożliwiających organowi obiektywne rozstrzygnięcie sprawy. Podobne stanowisko zajęto w wyroku z 02.03.1983 r. (SA/Kr 1179/82), wskazując, że organ nie jest uprawniony do odstąpienia od przeprowadzenia rozprawy, jeżeli obowiązek taki wynika z przepisu szczególnego, a jego naruszenie może prowadzić do uchylenia decyzji.[9] [10]

Przykładami przepisów szczególnych przewidujących obowiązek przeprowadzenia rozprawy są m.in. art. 37 ustawy – Prawo wodne z 24.10.1974 r. oraz art. 48 ust. 1 ustawy z 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, które uzależniają wydanie rozstrzygnięcia od uprzedniego przeprowadzenia rozprawy. H. Poleszak wskazuje, że mimo iż przepisy te zawarte są w aktach prawa materialnego, mają charakter procesowy. W związku z tym ich naruszenie powinno być oceniane odmiennie niż naruszenie norm materialnoprawnych. Z kolei W. Dawidowicz uznaje, że art. 89 §1 odsyła do przepisów prawa materialnego, co oznacza, że obowiązek przeprowadzenia rozprawy ma charakter materialny, choć realizowany jest według reguł postępowania administracyjnego. [11] Odmienne stanowisko prezentuje E. Iserzon, który uznaje, że wydanie decyzji bez przeprowadzenia wymaganej rozprawy oznacza brak podstawy prawnej decyzji, a więc stanowi poważne naruszenie prawa.[12] Pogląd ten poddaje krytyce H. Poleszak, wskazując, że rozprawa jest jedynie jedną z form postępowania wyjaśniającego, a jej brak powinien być oceniany analogicznie do innych uchybień procesowych dotyczących gromadzenia materiału dowodowego.[13] W konsekwencji naruszenie to nie zawsze powinno prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji, lecz raczej do jej uchylenia, o ile miało istotny wpływ na wynik sprawy. Autor podkreśla również, że nie każda wada postępowania skutkuje pozbawieniem decyzji podstawy prawnej.[14] [15] B. Adamiak zauważa ponadto, że obowiązek przeprowadzenia rozprawy wynikający z przepisów szczególnych odnosi się do postępowania zwykłego i nie obejmuje postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.[16] Stanowisko to potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 05.05.1992 r. (IV SA 111/92), wskazując, że rozprawa nie jest obligatoryjna w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej wyłącznie z tego powodu, że sprawa dotyczy wywłaszczenia.[17]

Po czwarte, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron.[18] Sytuacja taka występuje wówczas, gdy w postępowaniu uczestniczy kilka podmiotów posiadających interes prawny, a ich interesy są sprzeczne lub co najmniej kolidujące. [19] Przesłanka ta pojawia się szczególnie wtedy, gdy uwzględnienie żądania jednej strony prowadzi do ograniczenia lub pozbawienia uprawnień innych podmiotów, które w związku z tym również stają się stronami postępowania. W takich przypadkach możliwe jest osiągnięcie porozumienia poprzez zawarcie ugody. Istnieje wyraźny związek funkcjonalny między instytucją rozprawy a ugodą, ponieważ zawarcie ugody wymaga jednoczesnej obecności stron reprezentujących przeciwstawne interesy. Osiągnięcie tego celu zapewnia właśnie przeprowadzenie rozprawy.[20] Jeżeli w sprawie występują co najmniej dwie strony o sprzecznych interesach, organ ma obowiązek przeprowadzić rozprawę. Stanowisko to potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10.11.1981 r. (SA/Kr 173/81), wskazując, że w przypadku rozbieżności stanowisk stron co do wartości przedmiotu opodatkowania organ powinien przeprowadzić rozprawę w celu ustalenia stanu faktycznego.[21]

Po piąte, gdy przeprowadzenie rozprawy jest konieczne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków, biegłych lub w drodze oględzin. Przesłanka ta zachodzi w sytuacjach, gdy dla ustalenia stanu faktycznego konieczne jest przeprowadzenie bardziej złożonego postępowania dowodowego, obejmującego na przykład przesłuchanie wielu świadków lub zasięgnięcie opinii kilku biegłych. W takich przypadkach zasadne jest skoncentrowanie materiału dowodowego w jednej formie, co umożliwia rozprawa. Szczególne znaczenie ma możliwość konfrontacji dowodów, zwłaszcza w sytuacji rozbieżnych opinii biegłych lub sprzecznych zeznań świadków, co pozwala organowi na dokonanie ich prawidłowej oceny.[22]

W kontekście art. 89 §2 pojawiają się wątpliwości interpretacyjne dotyczące tego, czy przesłanki związane z uzgodnieniem interesów stron oraz wyjaśnieniem sprawy przy udziale określonych środków dowodowych muszą występować łącznie, czy też każda z nich samodzielnie uzasadnia obowiązek przeprowadzenia rozprawy. [23] Literalna wykładnia, oparta na użyciu spójnika „oraz”, mogłaby sugerować konieczność ich łącznego wystąpienia. Uwzględniając jednak także przesłankę oględzin, należałoby przyjąć, że rozprawa powinna być przeprowadzona, gdy jednocześnie istnieje potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz przeprowadzenia określonych dowodów. Taka interpretacja prowadziłaby jednak do zawężenia zakresu stosowania przepisu.[24] [25] [26]

Odmienne stanowisko prezentuje W. Dawidowicz, który proponuje interpretację funkcjonalną, traktując spójnik „oraz” jako równoważny wyrażeniu „a także”. W konsekwencji każda z przesłanek – zarówno potrzeba uzgodnienia interesów stron, jak i potrzeba przeprowadzenia dowodów z udziałem świadków, biegłych lub oględzin – może samodzielnie uzasadniać obowiązek przeprowadzenia rozprawy. Taka wykładnia umożliwia szersze stosowanie tej instytucji. Autor podkreśla, że nie można z góry zakładać, iż jedna opinia biegłego lub jedno zeznanie świadka wystarczy do rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ strony mogą zgłaszać dalsze wnioski dowodowe, co uzasadnia przeprowadzenie rozprawy. Pogląd ten znajduje aprobatę B. Adamiak, która – odwołując się do wykładni celowościowej – opowiada się za szerszym rozumieniem omawianych przesłanek. [27] [28]

W sytuacji konieczności uzgodnienia interesów stron celem rozprawy jest stworzenie warunków do ich bezpośredniej konfrontacji, co umożliwia organowi właściwe wyważenie ich słusznych interesów. Natomiast w odniesieniu do przesłanek dowodowych przeprowadzenie rozprawy uzasadnia charakter środków dowodowych niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Organ administracji publicznej dokonuje oceny wystąpienia przesłanek uzasadniających przeprowadzenie rozprawy, z wyjątkiem sytuacji, gdy obowiązek ten wynika wprost z przepisów prawa. Nieprzeprowadzenie rozprawy wskutek błędnej oceny tych przesłanek stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego.[29][30][31]

[1] Por. W. Chróścielewski, J. P. Tarno – „Postępowanie administracyjne”, Zielona Góra, 1999r, s. 96.

[2] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 400.

[3] Por. M. Szubiakowski, M. Wierzbowski, W. Wiktorowska – „Postępowanie administracyjne – ogólne, podatkowe i egzekucyjne”, Warszawa 1998r, s. 95.

[4] Por. W. Dawidowicz – op. cit., s. 164.

[5] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 400.

[6] Por. W. Dawidowicz – op. cit., s. 165.

[7] Por. J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński – op. cit., s. 184.

[8] Wyrok NSA z 03. 12. 1981r, (SA/Ka 159/81).

[9] Wyrok NSA z 02.03.1983r, (SA/Kr 1179/82).

[10] Por. H. Poleszak – glosa do wyroku NSA z dnia 02.03.1983r, (SA/Kr 1179/82) OSPiKA, 1984r, Nr 7-8 poz. 140, s. 338.

[11] Por. W. Dawidowicz – „Zarys postępowania administracyjnego”, Warszawa 1989r, s. 107.

[12] Por. E. Iserzon, J. Starościak – op. cit., s. 281.

[13] H. Poleszak – op. cit. s. 338.

[14] Por. H. Poleszak – op. cit. s. 338.

[15] Por. E. Iserzon, J. Starościak – op. cit., s. 281.

[16] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 401.

[17] Wyrok NSA z 05.05.1992r, IV SA 111/92, ONSA 1994r, Nr 1, poz. 4.

[18] Por. H. Poleszak – op. cit. s. 339.

[19] Por. H. Poleszak – op. cit. s. 340.

[20] Por. W. Dawidowicz – op. cit., s. 163.

[21] Wyrok NSA z dnia 10.11.1981r, (SA/Kr 173/81), ONSA, Nr 2, 1981r, poz. 111.

[22] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 403.

[23] J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński – op. cit., s. 184.

[24] Por. J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński – op. cit., s. 184 i 185.

[25] Por. W. Chróścielewski, J. P. Tarno – „Postępowanie administracyjne”, Zielona Góra 1999r, s. 97.

[26] Por. J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński – op. cit., s. 185.

[27] Por. W. Dawidowicz – op. cit., s. 105.

[28] Por. W. Dawidowicz – op. cit., s. 105.

[29] W. Dawidowicz – op. cit., s. 105 i 106.

[30] Por. W. Dawidowicz – op. cit., s. 106.

[31] B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 403.

Obligatoryjność rozprawy

5/5 - (1 vote)

Centralnym elementem postępowania wyjaśniającego, z uwagi na doniosłość problematyki prawnej, jest postępowanie dowodowe prowadzone w formie rozprawy. Rozprawa stanowi najbardziej wszechstronną formę postępowania wyjaśniającego, będąc etapem, w którym znajdują wyraźne odzwierciedlenie wszystkie podstawowe zasady procesu. Instytucja rozprawy administracyjnej może być rozpatrywana z różnych perspektyw, przede wszystkim w kontekście zasad ogólnych k.p.a.

Rozprawa umożliwia realizację zasady kontradyktoryjności, koncentracji materiału dowodowego, bezpośredniości, a także szybkości, prostoty, ekonomiki, jedności oraz celowości wszystkich czynności składających się na proces administracyjny. Wynika to z faktu, że pozwala ona na skupienie w jednym miejscu i czasie wszystkich uczestników postępowania w danej sprawie, którzy w sposób ustny i bezpośredni dokonują poszczególnych czynności procesowych.

W rozprawie uczestniczy szeroki krąg podmiotów, często obejmujący wszystkie osoby biorące udział w danym postępowaniu administracyjnym – strony, ich przedstawicieli ustawowych oraz pełnomocników, a także świadków, biegłych, przedstawicieli państwowych jednostek organizacyjnych oraz organizacji społecznych i inne osoby.[1]

Rozprawa stanowi ciąg przesłuchań i innych czynności dowodowych, które są powiązane wspólnym celem i tworzą jedną całość dzięki nieprzerwanej obecności organu oraz stron pozostających ze sobą w relacji procesowej – co stanowi przejaw zasady kontradyktoryjności. Drugą istotną cechą rozprawy jest koncentracja w jej ramach możliwie całego materiału dowodowego, w tym także oględzin, jeżeli zachodzi potrzeba ich przeprowadzenia w toku rozprawy. W tej postaci postępowania wyjaśniającego postępowanie administracyjne wykazuje znaczne podobieństwo do postępowania sądowego, zwłaszcza cywilnego procesowego. Jednocześnie rozprawa administracyjna charakteryzuje się względną jawnością, ponieważ nie ma ona charakteru powszechnie jawnego, lecz dostępna jest wyłącznie dla podmiotów wskazanych w przepisach k.p.a., co odróżnia ją od postępowania sądowego.[2]

Rozprawa umożliwia wymianę oraz uzgadnianie poglądów uczestników postępowania wyjaśniającego, a także sprzyja sprawnej komunikacji między nimi. W konsekwencji prowadzi to do usprawnienia postępowania wyjaśniającego oraz realizacji zasady szybkości i ustności postępowania. Strony reprezentujące przeciwstawne interesy mają możliwość bezpośredniego przedstawienia swoich stanowisk, a także – w razie potrzeby – ich uzgodnienia, co może prowadzić do zawarcia ugody. Rozprawa ma zatem charakter dialogu prowadzonego w celu wyjaśnienia sprawy. O istotnym znaczeniu tej instytucji świadczy fakt, że ustawodawca uregulował ją w odrębnym rozdziale.[3]

Elementem właściwości organu administracji publicznej do prowadzenia postępowania w określonej sprawie jest również kompetencja do przeprowadzenia rozprawy. Zakres tej właściwości ulegał zmianom w kolejnych nowelizacjach przepisów.[4]

Przepis art. 45 r.p.a. przewidywał zarówno obligatoryjne, jak i fakultatywne przesłanki przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z § 1, poza przypadkami, w których obowiązujące przepisy prawa nakazywały przeprowadzenie rozprawy, organ mógł zarządzić przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w formie rozprawy ustnej, jeżeli w ten sposób możliwe było osiągnięcie istotnego przyspieszenia i uproszczenia postępowania. Z kolei § 2 wskazywał przykładowe sytuacje, w których organ mógł – z urzędu lub na wniosek – zarządzić rozprawę ustną, w szczególności gdy zachodziła potrzeba uzgodnienia sprzecznych interesów stron, rozpatrzenia sprawy przy udziale większej liczby zainteresowanych podmiotów, przedstawicieli różnych działów administracji, świadków i biegłych, a także w przypadku konieczności przeprowadzenia czynności wyjaśniających poza siedzibą urzędu przez specjalnie delegowanego urzędnika. Regulacja ta oznaczała, że poza przypadkami obligatoryjnymi decyzja o przeprowadzeniu rozprawy pozostawała w sferze uznania organu administracji.[5]

Również w tekście k.p.a. z 1960 r. utrzymano podział na przesłanki obligatoryjne i fakultatywne przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 82 § 1 organ administracji państwowej mógł przeprowadzić rozprawę w toku postępowania, jeżeli prowadziło to do jego przyspieszenia lub uproszczenia. Natomiast § 2 przewidywał przypadki, w których przeprowadzenie rozprawy było obowiązkowe, w szczególności gdy było to niezbędne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych bądź w drodze oględzin, gdy zachodziła potrzeba uzgodnienia interesów stron, a także gdy wymagały tego przepisy prawa.[6]

Zdaniem E. Iserzon oraz J. Starościak „redakcja §1 stwarza pozory („może”), że przeprowadzenie rozprawy pozostawione jest uznaniu („swobodnemu”) organu”. Kryterium, którym organ powinien kierować się przy rozstrzyganiu, czy przeprowadzić rozprawę, czy też poprzestać na „kameralnej” formie postępowania wyjaśniającego, jest możliwość osiągnięcia znacznego przyspieszenia lub uproszczenia postępowania. Autorzy wskazują, że jeżeli organ dojdzie do przekonania, iż przeprowadzenie rozprawy pozwoli osiągnąć ten cel, to w istocie powinien ją przeprowadzić. Zaniechanie w takiej sytuacji prowadziłoby bowiem do naruszenia zasady szybkości i prostoty postępowania. Oznacza to, że uznanie organu ma w tym zakresie charakter pozorny, ponieważ stwierdzenie celowości rozprawy z punktu widzenia przyspieszenia i uproszczenia postępowania powinno skutkować obowiązkiem jej przeprowadzenia. W konsekwencji, zdaniem wskazanych autorów, przepis §1 należałoby interpretować w ten sposób, że „Organ (…) przeprowadzi (…) rozprawę, jeżeli w ten sposób da się osiągnąć znaczne przyspieszenie lub uproszczenie postępowania”.[7]

Artykuł 82 §2 określał przypadki, w których w szczególności należało przeprowadzić rozprawę. Sytuacje wskazane w punktach 2 i 3 zostały sformułowane w sposób jednoznaczny i nie budziły większych wątpliwości interpretacyjnych. Natomiast redakcja punktu 1 mogła sugerować wprowadzenie dodatkowego warunku, poza samym udziałem świadków, biegłych lub koniecznością dokonania oględzin, a mianowicie istnienia „potrzeby rozprawy”. W praktyce mogło to prowadzić do wątpliwości, czy w sytuacji konieczności przesłuchania na przykład dwóch świadków rzeczywiście zachodzi potrzeba przeprowadzenia rozprawy. Taka interpretacja wydawała się jednak sprzeczna z intencją twórców k.p.a., znajdującą odzwierciedlenie w treści art. 82. Względy praktyczne przemawiają za tym, aby w sytuacjach wątpliwych organ – kierując się treścią art. 82 – decydował się na przeprowadzenie rozprawy, mając na uwadze jej przewagę nad „kameralną” formą postępowania dowodowego.[8]

Kodeks postępowania administracyjnego po nowelizacji z 1980 r. nie wprowadza już wyraźnego rozróżnienia między obligatoryjnym a fakultatywnym przeprowadzaniem rozprawy, mimo że przepis art. 89 dzieli przesłanki korzystania z tej formy postępowania na dwie grupy. Zmiana ta obejmowała dwa zasadnicze elementy. Po pierwsze, w obu paragrafach (§1, który uprzednio odnosił się do możliwości przeprowadzenia rozprawy, oraz §2, który przewidywał obowiązek jej przeprowadzenia) wprowadzono przesłanki o charakterze obligującym. Po drugie, katalog przesłanek został rozszerzony o konieczność realizacji celu wychowawczego postępowania administracyjnego wobec obywateli. Zgodnie z art. 89 §1 „Organ administracji publicznej przeprowadzi w toku postępowania rozprawę w każdym przypadku, gdy zapewni to przyspieszenie lub uproszczenie postępowania bądź osiągnięcie celu wychowawczego albo gdy wymaga tego przepis prawa. §2 Organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin.”[9]

Jak wskazuje B. Adamiak, użycie w przepisach sformułowań „organ przeprowadzi” oraz „organ powinien” oznacza, że mamy do czynienia z normami nakazującymi prowadzenie postępowania wyjaśniającego w formie rozprawy. Autorka podkreśla, że mimo zastosowania w art. 89 §2 zwrotu „organ powinien”, który może sugerować słabszy charakter normatywny, nie ma podstaw do przyjęcia zróżnicowania stopnia obowiązku przeprowadzenia rozprawy w obrębie tego przepisu. Podobne stanowisko prezentuje Z. Janowicz, który uznaje, że obowiązki wynikające z §1 i §2 należy traktować jednolicie. W rezultacie regulacja ta prowadzi do zatarcia granicy pomiędzy obligatoryjnością a fakultatywnością przeprowadzania rozprawy.[10]

Z kolei W. Dawidowicz wskazuje, że obligatoryjny charakter wyrażenia „przeprowadzi” potwierdza jego odniesienie do sytuacji, w których przeprowadzenie rozprawy jest wymagane przez przepis prawa. Jednocześnie przepisy art. 89 są oceniane jako skomplikowane pod względem redakcyjnym, ponieważ wykorzystano w nich spójniki takie jak „lub”, „bądź”, „albo” oraz „oraz”, których znaczenie w wykładni gramatycznej różni się od ich potocznego użycia. Prawidłowa interpretacja tych spójników ma istotne znaczenie, gdyż wyznacza granice obowiązku przeprowadzania rozprawy w postępowaniu administracyjnym.[11]

Niewykonanie tego obowiązku przez organ administracji publicznej skutkuje wadliwością postępowania. Wada ta może zostać zakwalifikowana jako mająca istotny wpływ na wynik sprawy, co w konsekwencji oznacza możliwość uchylenia wydanej decyzji przez sąd administracyjny.[12]

[1] Z. Janowicz – „Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz”, Warszawa – Poznań 1992r, s. 227.

[2] Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r o postępowaniu administracyjnym.

[3] Por. E. Iserzon – „Postępowanie administracyjne – komentarz”, Kraków 1937r, s. 96.

[4] Ustawa z dnia 14 czerwca 1960r, Kodeks postępowania administracyjnego.

[5] E. Iserzon, J. Starościak – „Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz, teksty, wzory i formularze”, Warszawa 1970r, s. 182.

[6] E. Iserzon, J. Starościak – op. cit., s. 182.

[7] Pro. E. Iserzon, J. Starościak – op. cit. s. 183.

[8] B. Adamiak, J. Borkowski – „Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz”, Warszawa 1999r, s. 399.

[9] Por. B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit., s. 399.

[10] Por. Z. Janowicz – op. cit. s. 229.

[11] W. Dawidowicz – „Postępowanie administracyjne – zarys wykładu”, Warszawa 1983r, s. 163.

[12] Por. J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński – „Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz”, Warszawa 1989r, s. 183.