Fundusz Spójności

podrozdział pracy magisterskiej

Powody utworzenia

Fundusz Spójności utworzony został na mocy Traktatu z Maastricht o utworzeniu Unii Europejskiej z 1991 roku, który wszedł w życie w 1993 roku. Fundusz Spójności został utworzony w celu zmniejszenia różnic w poziomie gospodarczym i społecznym krajów i regionów Unii Europejskiej. Różnice w poziomie gospodarczym pojawiły się wraz z przystąpieniem do Unii kolejnych państw członkowskich, których wyniki gospodarcze odbiegały od wyników krajów najbardziej rozwiniętych. W dłuższej perspektywie zapewnienie równowagi ekonomicznej i społecznej państw członkowskich było związane z planami wprowadzenia unii gospodarczej i walutowej. Fundusz Spójności miał zapewnić wsparcie finansowe dla dużych inwestycji w rozwój lub modernizację infrastruktury transportowej i środowiskowej.

Przed rozszerzeniem Unii Europejskiej w maju 2004 roku cztery kraje korzystały ze wsparcia Funduszu Spójności: Grecja, Hiszpania, Irlandia i Portugalia. Od 1 stycznia 2004 roku Irlandia nie kwalifikuje się już do wsparcia z Funduszu Spójności. Dzięki pomocy Funduszu Spójności kraje te mogły spełnić kryteria konwergencji dla unii gospodarczej i walutowej oraz kontynuować inwestycje w infrastrukturę. Od 1 maja 2004 roku, oprócz wyżej wymienionych państw członkowskich, z pomocy Funduszu Spójności skorzystało 10 nowych państw członkowskich, w tym Polska.

Cele

Fundusz Spójności jest instrumentem polityki strukturalnej Unii Europejskiej, ale nie jest klasyfikowany jako fundusz strukturalny. Pomoc z Funduszu Spójności ma zasięg krajowy, a nie regionalny, jak w przypadku funduszy strukturalnych. Ogólnym celem funduszu jest wzmocnienie spójności społecznej i gospodarczej Unii poprzez finansowanie dużych projektów tworzących spójną całość w dziedzinie środowiska i infrastruktury transportowej. Pomoc Unii Europejskiej dla sektorów środowiska i transportu odzwierciedla filozofię trwałego i zrównoważonego rozwoju. Chodzi o zwiększenie wydajności i konkurencyjności gospodarki, głównie poprzez rozwój infrastruktury transportowej, ale jednocześnie nie kosztem środowiska i jego zasobów, a więc kosztem przyszłych pokoleń.

Fundusz Spójności współfinansuje przede wszystkim projekty rozwoju infrastruktury publicznej. Pomiędzy projektami dotyczącymi infrastruktury środowiskowej i transportowej musi być zachowana równowaga w podziale środków, która została ustalona na poziomie 50% dla każdego sektora.

Warunki udzielania pomocy

Środki z Funduszu Spójności są przeznaczone dla państw członkowskich, których produkt narodowy brutto (PNB) na jednego mieszkańca jest niższy niż 90% średniej krajów Unii Europejskiej i w których opracowano program spełnienia kryteriów konwergencji określonych w artykule 104 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. W przypadku, gdy państwo członkowskie nie przestrzega Programu Konwergencji dla Unii Gospodarczej i Walutowej, przyznane fundusze mogą zostać wstrzymane.

Projekty finansowane z Funduszu Spójności powinny być zgodne z postanowieniami Traktatów, instrumentami przyjętymi na ich podstawie oraz z politykami Wspólnoty, w tym z polityką ochrony środowiska, transportu, sieci transeuropejskich, konkurencji i zamówień publicznych.

Budżet

Przy określaniu alokacji środków z Funduszu Spójności dla danego kraju bierze się pod uwagę liczbę ludności, PNB na głowę mieszkańca, powierzchnię kraju oraz inne czynniki społeczno-ekonomiczne, np. deficyt infrastruktury transportowej w kraju odbiorcy. Pomoc z Funduszu wraz z transferami z funduszy strukturalnych nie powinna przekraczać 4% PKB kraju beneficjenta.

Zgodnie z postanowieniami Traktatu o Przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, na lata 2004-2006 Unia Europejska przyznała środki finansowe na zobowiązania (obowiązki) podjęte przez nowe państwa członkowskie w ramach interwencji Funduszu Spójności w wysokości 7 590,5 mln euro według cen z 1999 roku.

Biorąc pod uwagę kryteria stosowane przy określaniu wstępnego przydziału środków oraz wysokość środków przeznaczonych na zobowiązania w obecnym okresie programowania, przydział dla Polski, zgodnie z postanowieniami Traktatu o Przystąpieniu, waha się pomiędzy 45,65% a 52,72% całkowitego przydziału. Oznacza to, że począwszy od 2004 roku roczne zobowiązania dla Polski będą się wahać w następujących przedziałach (według cen z grudnia 2003 roku):

Tym samym średnia alokacja dla Polski w okresie 2004-2006 wynosi 4178,6 mln EUR. Zgodnie z rozporządzeniem Rady 1164/94/WE środki z Funduszu Spójności przyznane Polsce będą w równym stopniu wspierać oba obszary priorytetowe: środowisko i transport.