podrozdział pracy magisterskiej

Fundusz Spójności

5/5 - (4 votes)

Powody utworzenia

Fundusz Spójności utworzony został na mocy Traktatu z Maastricht o utworzeniu Unii Europejskiej z 1991 roku, który wszedł w życie w 1993 roku. Fundusz Spójności został utworzony w celu zmniejszenia różnic w poziomie gospodarczym i społecznym krajów i regionów Unii Europejskiej. Różnice w poziomie gospodarczym pojawiły się wraz z przystąpieniem do Unii kolejnych państw członkowskich, których wyniki gospodarcze odbiegały od wyników krajów najbardziej rozwiniętych. W dłuższej perspektywie zapewnienie równowagi ekonomicznej i społecznej państw członkowskich było związane z planami wprowadzenia unii gospodarczej i walutowej. Fundusz Spójności miał zapewnić wsparcie finansowe dla dużych inwestycji w rozwój lub modernizację infrastruktury transportowej i środowiskowej.

Przed rozszerzeniem Unii Europejskiej w maju 2004 roku cztery kraje korzystały ze wsparcia Funduszu Spójności: Grecja, Hiszpania, Irlandia i Portugalia. Od 1 stycznia 2004 roku Irlandia nie kwalifikuje się już do wsparcia z Funduszu Spójności. Dzięki pomocy Funduszu Spójności kraje te mogły spełnić kryteria konwergencji dla unii gospodarczej i walutowej oraz kontynuować inwestycje w infrastrukturę. Od 1 maja 2004 roku, oprócz wyżej wymienionych państw członkowskich, z pomocy Funduszu Spójności skorzystało 10 nowych państw członkowskich, w tym Polska.

Cele

Fundusz Spójności jest instrumentem polityki strukturalnej Unii Europejskiej, ale nie jest klasyfikowany jako fundusz strukturalny. Pomoc z Funduszu Spójności ma zasięg krajowy, a nie regionalny, jak w przypadku funduszy strukturalnych. Ogólnym celem funduszu jest wzmocnienie spójności społecznej i gospodarczej Unii poprzez finansowanie dużych projektów tworzących spójną całość w dziedzinie środowiska i infrastruktury transportowej. Pomoc Unii Europejskiej dla sektorów środowiska i transportu odzwierciedla filozofię trwałego i zrównoważonego rozwoju. Chodzi o zwiększenie wydajności i konkurencyjności gospodarki, głównie poprzez rozwój infrastruktury transportowej, ale jednocześnie nie kosztem środowiska i jego zasobów, a więc kosztem przyszłych pokoleń.

Fundusz Spójności współfinansuje przede wszystkim projekty rozwoju infrastruktury publicznej. Pomiędzy projektami dotyczącymi infrastruktury środowiskowej i transportowej musi być zachowana równowaga w podziale środków, która została ustalona na poziomie 50% dla każdego sektora.

Warunki udzielania pomocy

Środki z Funduszu Spójności są przeznaczone dla państw członkowskich, których produkt narodowy brutto (PNB) na jednego mieszkańca jest niższy niż 90% średniej krajów Unii Europejskiej i w których opracowano program spełnienia kryteriów konwergencji określonych w artykule 104 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. W przypadku, gdy państwo członkowskie nie przestrzega Programu Konwergencji dla Unii Gospodarczej i Walutowej, przyznane fundusze mogą zostać wstrzymane.

Projekty finansowane z Funduszu Spójności powinny być zgodne z postanowieniami Traktatów, instrumentami przyjętymi na ich podstawie oraz z politykami Wspólnoty, w tym z polityką ochrony środowiska, transportu, sieci transeuropejskich, konkurencji i zamówień publicznych.

Budżet

Przy określaniu alokacji środków z Funduszu Spójności dla danego kraju bierze się pod uwagę liczbę ludności, PNB na głowę mieszkańca, powierzchnię kraju oraz inne czynniki społeczno-ekonomiczne, np. deficyt infrastruktury transportowej w kraju odbiorcy. Pomoc z Funduszu wraz z transferami z funduszy strukturalnych nie powinna przekraczać 4% PKB kraju beneficjenta.

Zgodnie z postanowieniami Traktatu o Przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, na lata 2004-2006 Unia Europejska przyznała środki finansowe na zobowiązania (obowiązki) podjęte przez nowe państwa członkowskie w ramach interwencji Funduszu Spójności w wysokości 7 590,5 mln euro według cen z 1999 roku.

Biorąc pod uwagę kryteria stosowane przy określaniu wstępnego przydziału środków oraz wysokość środków przeznaczonych na zobowiązania w obecnym okresie programowania, przydział dla Polski, zgodnie z postanowieniami Traktatu o Przystąpieniu, waha się pomiędzy 45,65% a 52,72% całkowitego przydziału. Oznacza to, że począwszy od 2004 roku roczne zobowiązania dla Polski będą się wahać w następujących przedziałach (według cen z grudnia 2003 roku):

Rok	Zakresy zobowiązań dla Polski w mln euro	Średnie zobowiązania dla Polski w mln euro
2004	1312,9 – 1516,3	1 414,6
2005	1086,5 – 1254,7	1 170,6
2006	1478,9 – 1707,9	1 593,4
2004-2006	3878,3 – 4478,9	4178,6

Tym samym średnia alokacja dla Polski w okresie 2004-2006 wynosi 4178,6 mln EUR. Zgodnie z rozporządzeniem Rady 1164/94/WE środki z Funduszu Spójności przyznane Polsce będą w równym stopniu wspierać oba obszary priorytetowe: środowisko i transport.

Zadania i zakres działania Najwyższej Izby Kontroli

5/5 - (4 votes)

podrozdział pracy magisterskiej

Podmiotowy i przedmiotowy zakres kontroli określony jest bardzo szeroko w ustawie o NIK w art. 2 – 5. Generalnie można powiedzieć, że „kontrola NIK sięga wszędzie tam gdzie w grę wchodzi gospodarowanie groszem publicznym”[1].

Ustawa z 23 grudnia 1994 r o NIK, nawiązując do postanowień konstytucyjnych dokonuje tradycyjnego w polskim systemie podziału na kontrole obligatoryjne i fakultatywne. Zakres kontroli obligatoryjnych określa w sposób podstawowy art. 2 ust. 1 ustawy, chociaż w dalszych postanowieniach ustawy następuje pewne rozbudowanie tej problematyki (art. 4). W sumie ustawa skonstruowała dość skomplikowany obraz kontroli obligatoryjnych przy zróżnicowaniu kryteriów tutaj stosowanych, a więc zróżnicowała pojęcie kontroli przedmiotowej w ramach kontroli obligatoryjnej NIK.

Obligatoryjnej (obowiązkowej) kontroli NIK podlega działalność:

organów administracji rządowej
Narodowego Banku Polskiego, który jest centralnym bankiem państwa,
państwowych osób prawnych,
innych państwowych jednostek organizacyjnych.

Pojęcie administracji rządowej ustawa traktuje bardzo szeroko obejmując nim całość organów mieszczących się w tym pojęciu. Chodzi zatem nie tylko o naczelne i centralne organy administracji, jakimi są Rada Ministrów, premier, poszczególni ministrowie czy kierownicy naczelnych i centralnych organów administracji rządowej, lecz również odpowiednie organy w terenie. Tak więc wojewodowie wraz z podporządkowanymi im kierownikami urzędów rejonowych, działający w ramach administracji ogólnej, w tym samym stopniu podlegają obligatoryjnej kontroli NIK co organy administracji specjalnej bezpośrednio podporządkowane ministrom.

Wprowadzenie Narodowego Banku Polskiego jako jednostki kontrolowanej w takim samym zakresie jak organy administracji rządowej, a następnie nadanie temu rozwiązaniu rangi konstytucyjnej stanowi przesądzenie spornej, pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów, kwestii objęcia kontroli NIK działalności centralnego banku państwa.

Obligatoryjnej kontroli NIK podlegają także państwowe osoby prawne i inne państwowe jednostki organizacyjne. Przez państwowe osoby prawne rozumie się wszystkie podmioty prowadzące w różnych formach działalność, posiadające osobowość prawną i dysponujące mieniem należącym do państwa. Państwową osobą prawną jest np.: przedsiębiorstwo państwowe, jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, bank państwowy itp. Nie można natomiast jako takich jednostek traktować podmiotów o państwowo – prywatnym kapitale. W przypadku spółek kapitałowych oznacza to, że spółka przestaje być uważana za państwową osobę prawną, jeśli nastąpi przejście własności choćby jednego udziału lub akcji na rzecz podmiotu niepaństwowego.

Inne państwowe jednostki organizacyjne to jednostki nie posiadające osobowości prawnej. Działają one na podstawie ustawy o finansach publicznych,w formach w niej określonych jako państwowe jednostki budżetowe, zakłady budżetowe czy gospodarstwa pomocnicze. Jednostki takie zapewniają funkcjonowanie organów państwowych i gospodarują mieniem Skarbu Państwa.

Ponieważ ustawa z 23 grudnia 1994 roku o NIK wprowadza nie tylko zróżnicowanie podmiotowego zakresu kontroli, lecz wyraźnie pogłębia w porównaniu z ustawą z 1980 roku również przedmiotowy zakres kontroli należy tej sprawie poświęcić nieco uwagi. Zakres przedmiotowy kontroli obligatoryjnych ustawa określa jako w szczególności badanie wykonania budżetu państwa oraz realizację ustaw i innych aktów prawnych w zakresie działalności finansowej, gospodarczej oraz organizacyjno – administracyjnej. Zakres ten wyznacza podstawowe zadania, które powinna realizować NIK, prowadząc postępowania kontrolne w podmiotach, o których mowa w art. 2 ustawy. Do tradycyjnych obowiązków najwyższych instytucji kontrolnych w tym NIK należy prowadzenie kontroli finansowej. W ramach takich kontroli oceniane jest przede wszystkim wykonanie budżetu państwa. Obok tego rodzaju kontroli NIK ma przeprowadzać także kontrole realizacji ustaw i innych aktów prawnych. Tak określany przedmiotowy sposób kontroli pozwala NIK nie tylko na dokonywanie kontroli formalnych, lecz także wykonywanie zadań do realizacji których jednostki zostały powołane. Od tak określonego przedmiotowego zakresu kontroli obligatoryjnych, istnieją ustawowo określone wyjątki.

Wyjątkiem w sensie ograniczenia przedmiotowego zakresu kontroli obligatoryjnych NIK są instytucje wymienione w art. 4 ustawy. Należą do nich: Kancelaria Prezydenta RP, Kancelaria Sejmu i Senatu, Trybunał Konstytucyjny, Rzecznik Praw Obywatelskich, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, Generalny Inspektor Danych Osobowych, Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Krajowe Biuro Wyborcze, Sąd Najwyższy, Naczelny Sąd Administracyjny oraz Państwowa Inspekcja Pracy.

W stosunku do dwunastu instytucji państwowych, o pozarządowym charakterze ograniczono przedmiotowy zakres kontroli sprawowanej przez NIK z własnej inicjatywy lub na wniosek Prezesa Rady Ministrów albo Prezydenta RP. Kontrola tych instytucji prowadzona jest w zakresie wykonywania budżetu gospodarki finansowej i majątkowej, bez pozostałych aspektów ich działalności.

Natomiast na zlecenie Sejmu Najwyższa Izba Kontroli przeprowadza kontrole działalności Kancelarii Prezydenta RP, Kancelarii Sejmu i Senatu, biur: Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Generalnego Inspektora Danych Osobowych, Państwowej Inspekcji Pracy, Instytutu Pamięci Narodowej w pełnym zakresie, tak jak jednostek państwowych. Szeroki zakres kontroli Kancelarii Prezydenta RP, NIK może przeprowadzić na wniosek Prezydenta a Kancelarii Senatu na wniosek Senatu.

Sejm nie może natomiast zlecić NIK dokonania kontroli w pełnym zakresie takich instytucji jak: Trybunał Konstytucyjny, Rzecznik Praw Obywatelskich, Krajowe Biuro Wyborcze, Sąd Najwyższy i Naczelny Sąd Administracyjny.

Kolejny obszar kontroli NIK to tzw. kontrola fakultatywna, czyli taka, do której NIK nie jest zobowiązana, ale która może być przez Izbę wykonywana.

Fakultatywny zakres kontroli NIK obejmuje:

działalność organów samorządu terytorialnego, samorządowych osób prawnych i innych samorządowych jednostek organizacyjnych (art. 2 ust. 2 ustawy). Zakres przedmiotowy kontroli tych jednostek jest szeroki obejmujący badanie wykonania budżetu państwa, wykonanie ustaw i innych aktów prawnych w zakresie działalności finansowej, gospodarczej i organizacyjno – administracyjnej.
działalność podmiotów niepublicznych, czyli nie dających się zakwalifikować do sfery państwowej lub samorządowej. Do tej grupy należą inne jednostki organizacyjne i podmioty gospodarcze (przedsiębiorcy). NIK może kontrolować te jednostki w zakresie, w jakim wykorzystują one środki państwowe lub komunalne oraz wywiązują się z zobowiązań na rzecz państwa, w szczególności (art.2 ust 3 ustawy):

a) wykonują zadania zlecone lub powierzone przez państwo lub samorząd terytorialny,
b) wykonują zamówienia publiczne na rzecz państwa lub samorządu terytorialnego,
c) organizują lub wykonują prace interwencyjne lub roboty publiczne,
d) działają z udziałem państwa lub samorządu terytorialnego, korzystają z mienia państwowego lub samorządowego, w tym także ze środków przyznanych na podstawie umów międzynarodowych,
e) korzystają z indywidualnie przyznanej pomocy, poręczenia lub gwarancji udzielonych przez państwo, samorząd terytorialny lub podmioty określone w ustawie z 8 maja 1997 roku (Dz. U. Nr 79, poz. 484 i Nr 80 poz. 511),
f) wykonują zadania z zakresu powszechnego ubezpieczenia społecznego,
g) wywiązują się z zobowiązań do których stosuje się przepisy z 29 sierpnia 1997 r – Ordynacja podatkowa, z innych należności budżetowych, gospodarki pozabudżetowej i państwowych funduszy celowych.

Jeżeli chodzi o zakres przedmiotowy kontroli tej grupy podmiotów to jest on szeroki.

Kontrola Najwyższej Izby Kontroli jest prowadzona przy zastosowaniu różnych kryteriów w zależności od kategorii podmiotów, których dotyczy. W odniesieniu do podmiotów o charakterze państwowym kontrola wykonywana jest z punktu widzenia legalności, gospodarności, rzetelności i celowości. W stosunku do samorządu z kolei znajdują zastosowanie niezależnie od zadań własnych czy zleconych samorządu, jednolite kryteria legalności, gospodarności i rzetelności (brak jest natomiast możliwości kontrolowania z punktu widzenia celowości). Jednostki niepubliczne mogą być kontrolowane z punktu widzenia legalności i gospodarności.

W każdym postępowaniu kontrolnym NIK ma obowiązek wypowiadać się na temat legalności i gospodarności prowadzonej działalności. Wynika to przede wszystkim z dwóch powodów.

Po pierwsze, Rzeczypospolita Polska, zgodnie z Konstytucją jest demokratycznym państwem prawnym, w którym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a każdy ma obowiązek jego przestrzegania.

Po drugie, kontrola umiejętności gospodarowania majątkiem i środkami publicznymi (państwowymi lub samorządowymi) wynika z konieczności sprawdzania jak w praktyce społecznej i gospodarczej jest realizowany konstytucyjny obowiązek każdego obywatela, którym jest troska o dobro wspólne.

Działalność organów i jednostek publicznych NIK ocenia także z punktu widzenia rzetelności tj. należytego wypełniania obowiązków, dotrzymywania zobowiązań, uczciwości, zachowania godnego zaufania.

Ocena celowości tj. odpowiedniości, przydatności do potrzeb, adekwatności do przyjętych założeń kontrolowanej działalności może być dokonywane przez NIK tylko w stosunku do organów i instytucji państwowych.

Najwyższa Izba Kontroli podejmuje kontrole na zlecenie Sejmu lub jego organów na wniosek Prezydenta RP, Prezesa Rady Ministrów oraz z własnej inicjatywy. Swoje zadania NIK wykonuje na podstawie okresowych planów pracy, które przedkłada Sejmowi; może także przeprowadzać kontrole doraźne.

[1] Por. J. Jagielski „Kontrola adm… „ s. 118

Ogólna ocena ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli

5/5 - (4 votes)

podrozdział pracy magisterskiej

Bardzo trudno jest w miarę wyczerpująco dokonać oceny ustawy o NIK z 23 grudnia 1994 roku. Można jednak wskazać kilka spraw pozwalających na pełniejsze zarysowanie osiągnięć obecnej ustawy o NIK, w szczególności w nawiązaniu do tradycji tej instytucji w konstytucjonalizmie polskim.

Niewątpliwie ustawa z 23 grudnia 1994 roku wyznacza kolejny etap funkcjonowania NIK. Uchylając poprzednią ustawę z 8 października 1980 roku ustanawia rozwiązania bardziej nowoczesne, odpowiadające wymogom przede wszystkim transformacji gospodarki polskiej w połowie lat dziewięćdziesiątych. Wyrazem urzeczywistnienia tego zadania jest nowe ujęcie podmiotowego, a w ślad za tym przedmiotowego zakresu kontroli NIK. Również unowocześniona organizacja NIK, opiera się na kadencji Prezesa NIK, gwarancjach stabilności i niezależności tego urzędu, Kolegium NIK oraz całej kadry kontrolerskiej, stała się widocznym rezultatem urzeczywistniania założeń ustrojowych odpowiadających wzorcom demokratycznego państwa prawnego.

Sukcesem obecnej ustawy okazuje się bardziej precyzyjne unormowanie szeregu spraw, a głównie tzw. postępowania kontrolnego. Również widoczna konsekwencja w założeniu, że będzie to właśnie postępowanie kontrolne bez możliwości działania nadzorczego, wskazuje na metodologicznie zdefiniowaną postawę twórców ustawy. Jest to wyraźny postęp w stosunku do poprzedniej ustawy z 8 października 1980 roku, chociaż odpowiedni rozdział ustawy z 23 grudnia 1994 roku wydaje się przeładowany nader szczegółowymi postanowieniami, mogącymi z powodzeniem znaleźć się w aktach wykonawczych, których oczywiście nie dało się uniknąć. W pewnym sensie rozdział ten wpływa na ogólne „przeciążenie” tekstu ustawy szczegółowymi postanowieniami, a warto dodać, iż ostatnia obowiązująca ustawa o NIK jest najbardziej rozbudowana objętościowo w historii polskiej kontroli.

W państwie chcącym uchodzić za praworządne, chroniące prawa jednostek i respektujące różne odrębne słuszne interesy, przemyślenia wymaga prezentowana przy uchwalaniu ustawy o NIK w 1994 roku jako jej wielkie demokratyczne osiągniecie wzmacniające pozycję jednostki kontrolowanej procedura odwoławcza w toku kontroli nikowskiej. Jednostki kontrolowane, owszem, mogą od 1995 r odwołać się od ustaleń protokołu kontroli sporządzonego przez inspektorów NIK, jednak odwołanie to rozpatruje trzyosobowa komisja złożona z … inspektorów NIK. Moim zdaniem, charakter takiego postępowania odwoławczego jest fikcją. Nawet we współczesnych warunkach NIK pozostał sędzią we własnej sprawie.

Kolejny problem, który mnie nurtuje to taki, że obowiązująca ustawa o NIK nie różnicuje i nie respektuje w toku kontroli interesów jednostek niepaństwowych (osób indywidualnych, spółek) traktując je tak samo jak jednostki organizacyjne państwa. To narusza prawa podmiotowe tych pierwszych. Samo zawężenie wobec tych podmiotów kryteriów kontroli do dwóch bardzo ogólnych, w praktyce dowolnie interpretowanych, nie ma istotnego znaczenia. Podobnie nie ma większego znaczenia niezrozumiale określony zakres kontroli jednostek niepaństwowych pozwalający inspektorom kontrolować wszystko, bez specjalnych ograniczeń.

Przedstawione uwagi sygnalizują jedynie pewne istotne problemy prawne związane z organizacją i funkcjonowaniem kontroli państwowej oraz zakresu ochrony prawnej praw naruszonych w jej toku. Są to problemy, które nie doczekały się rozwiązań zgodnych ze społecznymi oczekiwaniami i współczesnymi standardami prawnymi.

W ocenie ustawy o NIK nie sposób pominąć krytycznych uwag formułowanych w toku dyskusji pod adresem projektu ustawy, iż nie rozwija ona problematyki miejsca NIK w strukturze aparatu państwowego w nawiązaniu do konstytucyjnej zasady trójpodziału władz. Moim zdaniem te uwagi wydają się wielce twórcze. W jakimś sensie na usprawiedliwienie tego stanu można przyjąć, iż ustawę uchwalono w dobie swoistego interregnum konstytucyjnego, mającego miejsce między aktami konstytucyjnymi wyraźnie tymczasowymi a przekonaniem o względnie nieodległym w czasie przyjęciu nowej Konstytucji RP. Wyjściem z tej sytuacji okazuje się po prostu przyjęcie teoretycznej formuły wzbogacającej monteskiuszowski trójpodział o nowe władze, a przede wszystkim o władzę kontrolującą i samorządową.

Pracownicy Najwyższej Izby Kontroli

5/5 - (3 votes)

podrozdział pracy magisterskiej

Ustawa o Najwyższej Izbie Kontroli zmierza do uczynienia z pracowników NIK zwartego korpusu urzędniczego mającego określony zakres specyficznych obowiązków i uprawnień. Nawiązuje w tej mierze do tradycji poprzednich ustaw o kontroli, z tą różnicą, że obecne uregulowania mają bez wątpienia bardziej dokładny i precyzyjny charakter.

Problemem wyjściowym jest ustawowe określenie pojęcia pracowników NIK wraz z podziałem na grupy. Ustawa wyróżnia 3 kategorie pracowników o różnym statusie pracowniczym:

członkowie ścisłego kierownictwa NIK – Prezes, wiceprezesi, dyrektor generalny,
pracownicy nadzorujący lub wykonujący czynności kontrolne,
pracownicy administracyjni i pracownicy obsługi,

Ustawa wyraźnie przesądziła, że członkowie ścisłego kierownictwa NIK, z Prezesem włącznie, są pracownikami Izby. Jednak w doktrynie kwestionuje się niekiedy status pracowniczy osób piastujących naczelne stanowisk w państwie, sugerując że „łączy je z państwem innego rodzaju stosunek służbowy o charakterze publicznoprawnym”[1]. Członkowie ścisłego kierownictwa NIK nie należą jednak do pracowników mianowanych gdyż Prezes jest wybierany, a pozostali są powoływani na stanowiska. Ustawa nie zalicza ich do kategorii pracowników nadzorujących lub wykonujących czynności kontrolne, mimo że maja prawo te czynności wykonywać.

Pracownicy nadzorujący lub wykonujący czynności kontrolne stanowią podstawową kategorie merytorycznych pracowników NIK, powołaną do bezpośredniej realizacji zadań tego konstytucyjnego organu państwa. Należą do niej wyłącznie pracownicy zajmujący stanowiska wymienione wyczerpująco w art. 66 ust 2 i 3 ustawy, a nie wszyscy pracownicy mający prawo wykonywać lub nadzorować kontrole w imieniu NIK. Ustawa określa wymogi stawiane przed tą grupą pracowników i należą do nich (art. 67 ustawy):

obywatelstwo polskie,
pełna zdolność do czynności prawnych oraz korzystanie z pełni praw publicznych,
brak karania za przestępstwo popełnione z winy umyślnej,
wyższe wykształcenie,
odpowiedni stan zdrowia.

Właściwą podstawą nawiązania stosunku pracy z pracownikiem nadzorującym lub wykonującym czynności kontrolne jest mianowanie (nominacja). Mianowanie pracownika po raz pierwszy na którekolwiek stanowisko określone w art. 66 ust. 2 i 3 ustawy o NIK powinno być co do zasady poprzedzone zatrudnieniem go w tym charakterze na podstawie umowy o pracę, trwającym nie dłużej niż 3 lata. Może wystąpić taka sytuacja, że Prezes NIK uwzględniając w indywidualnych przypadkach kwalifikacje i praktykę zawodową, dokona nominacji bez uprzedniego zawierania umowy o pracę. Pracowników nadzorujących lub wykonujących czynności kontrolne mianuje i rozwiązuje z nimi stosunek pracy Prezes NIK (art. 68 ust. 2 ustawy). W momencie otrzymania nominacji pracownik składa pisemne ślubowanie.

Ustawa z 23 grudnia 1994 roku po raz pierwszy wprowadza aplikację kontrolerską. Zasadą jest, że mianowanie uzależnione jest od ukończenia aplikacji kontrolerskiej poświadczonej egzaminem złożonym przed komisją powołaną przez Prezesa NIK (art. 68 ust. 5 ustawy). Również ten warunek może być pominięty przez Prezesa NIK przy mianowaniu, w przypadkach uzasadnionych kwalifikacjami lub praktyką zawodową kandydata.

Ustawa przyznaje kompetencje do mianowania pracowników NIK nadzorujących lub wykonujących czynności kontrolne oraz do rozwiązywania stosunku pracy z mianowanymi pracownikami wyłącznie Prezesowi NIK.

Jeżeli chodzi o pracowników administracyjnych i obsługę to mogą być oni zatrudnieni tylko na podstawie umowy o pracę zgodnie z przepisami Kodeksu Pracy (Tekst jednolity Dz. U. z 1998r Nr 21, poz.94).

Drugą grupę problemową w ramach instytucji pracowników NIK stanowią postanowienia ustawy określające szczególny katalog obowiązków. Art. 71 ustawy określa podstawowe obowiązki wszystkich pracowników nadzorujących lub wykonujących czynności kontrolne zarówno mianowanych, jak i zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Obowiązki obejmują w szczególności:

należyte, bezstronne i terminowe wykonywanie zadań,
obiektywne ustalenie i rzetelne dokumentowanie wyników kontroli,
przestrzeganie tajemnicy ustawowo chronionej,
godne zachowywanie się w służbie i po za służbą,
stałe podnoszenie kwalifikacji zawodowych.

Ustawa bliżej precyzuje poszczególne obowiązki, np.: sumienne wypełnienie poleceń służbowych wiąże się z sytuacją, gdy w przekonaniu pracownika polecenie jest niezgodne z prawem lub nosi znamiona pomyłki. Wówczas może zgłosić przełożonemu zastrzeżenia, lecz w wypadku otrzymania pisemnego potwierdzenia obowiązany jest wypełnić polecenie. O ile w toku dalszego postępowania okaże się, że stanowisko pracownika było uzasadnione, to przełożony, który wydał polecenie, ponosi z tego tytułu odpowiedzialność. Pracownikowi nie wolno wykonywać poleceń, których wykonanie stanowiłoby przestępstwo lub groziło niepowetowaną stratą (art.72 ust. 3 ustawy). Także na pracowniku NIK spoczywa obowiązek zachowania w tajemnicy informacji uzyskanych w związku z wykonywaniem kontroli – zwolnienia może udzielić tylko Prezes NIK, – przy czym obowiązek ten trwa również po ustaniu zatrudnienia. Jednak zdaniem T. Liszcz „pracownik nie ma obowiązku zachowywać w tajemnicy takich informacji, które wprawdzie powziął w związku z pracą NIK, ale które zostały już legalnie upublicznione przez Izbę i z którymi może się zapoznać każda osoba postronna”[2]. Naruszenie obowiązku zachowania tajemnicy kontrolerskiej jest zagrożone odpowiedzialnością karną.

Gwarancją zachowania bezstronności pracowników kontroli jest zakaz przynależności do partii politycznej wraz z prowadzeniem działalności politycznej (art. 74 ust. 1ustawy).

Zasadą jest, iż pracownik NIK może podjąć dodatkowe zajęcia zarobkowe po uzyskaniu zgody Prezesa NIK. Zajęcia zarobkowe są to działania powtarzalne, stanowiące względnie stałe źródło dochodu. Zgoda Prezesa NIK będzie potrzebna w sytuacji np.: przyjęcie funkcji członka redakcji lub obowiązków stałego felietonisty, ale nie jest ona potrzebna, gdy chodzi o opublikowanie pojedynczego artykułu czy wygłoszenia prelekcji. Również zasadą jest, iż pracownikowi nadzorującemu lub wykonującemu czynności kontrolne nie wolno wykonywać zajęć godzących w interes NIK, pozostających w sprzeczności z obowiązkami pracownika lub mogących wywołać podejrzenie o jego stronniczość lub interesowność.

Ustawa utrzymuje budzącą krytykę w trakcie prac nad jej projektem instytucją okresowych ocen kwalifikacyjnych pracownika mianowanego, dokonywanych nie rzadziej niż raz na 3 lata (art. 76 ust. 1 ustawy). Oceny dokonuje przełożony, powiadamiając pracownika mianowanego o jej treści. Pracownik może odwołać się od oceny kwalifikacyjnej do Prezesa NIK w terminie 14 dni od powiadomienia go o treści oceny. Okresowe oceny kwalifikacyjne bierze się pod uwagę przy wyróżnianiu i awansowaniu pracownika oraz przy podejmowaniu innych decyzji dotyczących stosunku pracy. Otrzymanie przez pracownika negatywnej oceny kwalifikacyjnej, potwierdzonej kolejną oceną negatywna, dokonaną nie wcześniej niż po upływie 6 miesięcy i nie później niż przed upływem roku od dokonania pierwszej oceny, zobowiązuje Prezesa NIK do rozwiązania stosunku pracy z tym pracownikiem za wypowiedzeniem (art. 93 ust 1 pkt. 1 ustawy). Od takiej decyzji Prezesa NIK pracownikowi mianowanemu przysługuje skarga do sądu administracyjnego (art. 96 ustawy).

Ostatnim problemem w ramach obowiązków pracowniczych jest ustawowa regulacja przeniesień służbowych zawarta w art. 77 ustawy. Decyduje o nich Prezes NIK, przy czym jeśli przeniósł pracownika do innej jednostki organizacyjnej niż ta, w której wykonuje obowiązki, pracownikowi przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Ustawa chroni przeniesienie kobiety w ciąży, pracownika sprawującego samodzielną opiekę nad dzieckiem do lat 15 oraz w sytuacji szczególnie ważnych względów osobistych lub rodzinnych pracownika, gdy jest to możliwe tylko za jego zgodą. Przeniesienie jest dopuszczalne na okres do 6 miesięcy i nie częściej niż raz na 2 lata.

Ustawa o NIK gwarantuje kilka liczących się uprawnień przysługujących pracownikowi NIK. Na przykład pracownikowi nadzorującemu lub wykonującemu czynności kontrolne po 10 latach pracy w NIK przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy o wymiarze 6 dni roboczych, po 20 latach – 12 dni roboczych (art. 79 ustawy). Ustawa przewiduje także płatny urlop dla poratowania zdrowia. Dotyczy on pracownika nadzorującego lub wykonującego czynności kontrolne, co najmniej 5 lat. Może być przyznany, co najwyżej dwukrotnie w okresie zatrudnienia w NIK, w wymiarze nieprzekraczającym jednorazowo 6 miesięcy. Tego urlopu udziela Prezes NIK na wniosek pracownika, umotywowany opinią komisji lekarskiej o stanie zdrowia.

Pracownikom NIK przysługuje także dodatek w wysokości do 20% wynagrodzenia oraz nagrody jubileuszowe za długoletnią pracę w NIK (art. 81 i 82 ustawy).

Na podstawie art. 83 ustawy pracownikowi NIK, z którym rozwiązano stosunek pracy z powodu nabycia prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej albo na skutek orzeczenia lekarza orzecznika ZUS przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości zależnej od stażu.

W NIK tworzy się także zakładowy fundusz nagród wynoszący 8,5 % funduszu płac.

Ustawa określa normy czasu pracy w NIK nieprzekraczające 40 godzin na tydzień i 8 godzin na dobę (art. 85 ust. 1 ustawy). Ustalenie rozkładu czasu pracy należy do Prezesa NIK. Natomiast w uzasadnionych przypadkach, w szczególności ze względu na dobro kontroli, pracownik nadzorujący lub wykonujący czynności kontrolne może być zatrudniony poza normalnymi godzinami pracy bez prawa do oddzielnego wynagrodzenia. W takiej sytuacji przysługuje mu czas wolny.

Ustawa z 23 grudnia 1994 roku ustanowiła dość paradoksalnie brzmiącą na tle dalszych ograniczeń zasadę, iż pracownikom NIK przysługuje prawo zrzeszenia się w związkach zawodowych. Przepis art. 86 ust 1 ustawy w obowiązującym brzmieniu pozbawia prawa do zrzeszania się w związkach zawodowych członków ścisłego kierownictwa NIK, dyrektorów i wicedyrektorów departamentów i delegatów oraz doradców Prezesa NIK. Natomiast przepis art. 86 ust. 2 ustawy ogranicza prawo pracowników nadzorujących lub wykonujących czynności kontrolne do zrzeszania się w związkach zawodowych w ten sposób, że zezwala im na zrzeszanie się tylko w jednym związku zawodowym, którego członkami są wyłącznie pracownicy NIK. Pracownicy administracyjni i obsługi korzystają z prawa zrzeszania się w związkach zawodowych na ogólnych zasadach.

Ustawa określa zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej pracownika mianowanego ponoszącego odpowiedzialność za naruszenie obowiązków służbowych lub uchybienie godności stanowiska. Przewiduje też kary dyscyplinarne w formie upomnienia, nagany, nagany z pozbawieniem możliwości awansowania przez okres do 3 lat do wyższej grupy wynagrodzenia, przeniesienie na niższe stanowisko służbowe, wydalenie z NIK. W sprawach dyscyplinarnych orzekają na zasadzie niezawisłości Komisja Dyscyplinarna i Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Prezesie NIK. Obwiniony może ustanowić obrońcę tylko spośród pracowników mianowanych NIK. Pracownicy NIK zatrudnieni na podstawie umowy o pracę za zawinione naruszenie obowiązków pracowniczych ponoszą odpowiedzialność porządkową uregulowaną w art. 108-113 Kodeksu Pracy (Tekst jednolity Dz. U z 1998r Nr 21, poz. 94).

W ustawie o NIK określone zostały także zasady rozwiązania stosunku pracy z pracownikami mianowanymi. Przewidziano dwie sytuacje podstawowe: obligatoryjne (art. 93 ust 1 ustawy) oraz fakultatywne (art. 93 ust 2 ustawy) rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem przez Prezesa NIK.

Przesłanki obligatoryjne rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem:

otrzymanie negatywnej oceny kwalifikacyjnej, potwierdzone kolejną oceną negatywną, dokonaną nie wcześniej niż po upływie 6 miesięcy i nie później niż przed upływem 1 roku od dokonania pierwszej oceny,
orzeczenie przez lekarza orzecznika ZUS trwałej niezdolności do pracy,
Do fakultatywnych przesłanek rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem należą:
osiągnięcie odpowiedniego wieku i stażu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury,
likwidacja jednostki organizacyjnej NIK lub reorganizacja tej jednostki

Poza tym zasadą pozostaje rozwiązanie stosunku pracy: w drodze porozumienia stron i za 3 – miesięcznym wypowiedzeniem dokonanym przez pracownika (art. 94 ustawy). Natomiast w art. 92 została przewidziana możliwość rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem mianowanym bez wypowiedzenia. Od decyzji w sprawie rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia oraz obligatoryjnego i fakultatywnego wypowiedzenia pracownikowi przysługuje skarga do sądu administracyjnego na zasadach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego.

Ustawę o NIK kończy ostatnia część (rozdział 6) poświęcona przepisom przejściowym i końcowym oraz zmianom w przepisach obowiązujących, mająca oczywiście na celu umożliwienie harmonijnego jej wejścia w życie.

[1] Por. T. Liszcz [w:] E. Jarzęcka-Siwik, T. Liszcz, M. Niezgódka-Medkova, W. Robaczyński: „Komentarz do ustawy o NIK” Warszawa 2000, Wyd. Sejmowe s. 181

[2] Tamże s.199

Najwyższa Izba Kontroli

5/5 - (4 votes)

podrozdział pracy magisterskiej

Istotną rolę wśród środków dowodowych w postępowaniu kontrolnym stanowią wyjaśnienia i oświadczenia określonych osób. Kontroler może żądać od pracowników jednostki kontrolowanej udzielenia mu, w terminie przez niego wyznaczonym ustnych i pisemnych wyjaśnień w sprawach dotyczących przedmiotu kontroli (art. 40 ust. 1 ustawy). Złożenie wyjaśnień jest w tym przypadku obowiązkowe, a odmowa udzielenia wyjaśnień może mieć miejsce jedynie w przypadkach określonych w ustawie.

O ile wyjaśnienia odnoszą się do pracowników podmiotu kontrolowanego, o tyle oświadczenia związane są ze znacznie szerszym kręgiem osób. Otóż, w myśl ustawy każdy może złożyć kontrolerowi ustne lub pisemne oświadczenie dotyczące przedmiotu kontroli (art. 41 ust. 1 ustawy). Kontroler nie może odmówić przyjęcia oświadczenia, jeżeli ma ono związek z przedmiotem kontroli.

W trakcie prowadzenia kontroli kontroler ma obowiązek niezwłocznego poinformowania kierownika jednostki kontrolowanej o stwierdzeniu bezpośredniego niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo niepowetowanej szkody w mieniu w celu zapobieżenia występującemu niebezpieczeństwu lub szkodzie(art. 51 ust. 1 ustawy). Kierownik kontrolowanej jednostki obowiązany jest niezwłocznie poinformować kontrolera o podjętych działaniach zapobiegających zagrożeniu. Jeżeli kontroler uzna, że działania te są niewystarczające, powiadamia o stwierdzonych zagrożeniach kierownika jednostki nadrzędnej lub właściwy organ państwowy.

W toku kontroli kontroler NIK może informować kierownika jednostki kontrolowanej o ustaleniach wskazujących na nieprawidłowości w działalności tej jednostki (art. 51 ust. 4 ustawy). Ten swego rodzaju sygnał ostrzegawczy może spowodować ze strony kierownika podmiotu kontrolowanego szybsze uruchomienie działań naprawczych.

W szczególnie uzasadnionych okolicznościach kontroler może w trakcie kontroli zwołać naradę z pracownikami jednostki kontrolowanej dla omówienia kwestii związanych z przeprowadzoną kontrolą (art. 52 ustawy).

Końcowym etapem postępowania kontrolnego jest sformułowanie wyników kontroli. Wyniki te przestawiane są przez kontrolera w protokole kontroli. Protokół kontroli jest dokumentem o fundamentalnym znaczeniu dla postępowania kontrolnego. Zgodnie z ustawą protokół kontroli zawiera opis stanu faktycznego stwierdzonego w toku kontroli działalności jednostki kontrolowanej, w tym ustalonych nieprawidłowości, z uwzględnieniem przyczyn ich powstania, zakresu i skutków oraz osób za nie odpowiedzialnych. (art. 53 ust. 2 ustawy). Według założeń ustawodawcy protokół kontroli nie powinien zawierać ocen. Protokół kontroli sporządza się w dwóch egzemplarzach, w których jeden pozostaje w NIK, drugi zaś otrzymuje kierownik jednostki kontrolowanej.

Protokół kontroli podpisywany jest przez kontrolera i kierownika jednostki kontrolowanej. Ustalenia zawarte w protokole kontroli mają być punktem wyjścia dla dokonania oceny kontrolowanej działalności. Według wyraźnie widocznego zamysłu ustawodawcy ocena powinna być oparta na ustaleniach niebudzących wątpliwości. Kontroler swoim podpisem potwierdza rzetelność, kompletność i obiektywizm dokonanych ustaleń. Ustawodawcy zależy jednak na tym, aby również kierownik jednostki kontrolowanej potwierdził ustalenia dokonane w toku kontroli.

Nowym – na gruncie obowiązującej ustawy – rozwiązaniem jest możliwość zgłoszenia przez kierownika jednostki kontrolowanej, przed podpisaniem protokołu kontroli umotywowanych zastrzeżeń co do ustaleń zawartych w protokole (art. 55 ust 1 ustawy). Do zgłoszenia zastrzeżeń art. 55 ust. 2 ustawy przewiduje termin 14 dni, który liczony jest od dnia otrzymania protokołu kontroli przez kierownika jednostki organizacyjnej. Należy zauważyć, że ustawa nie przewiduje możliwości przywrócenia tego terminu. Natomiast w szczególnych wypadkach dyrektor właściwej jednostki organizacyjnej NIK może termin przedłużyć. Zgłoszenie zastrzeżeń sprawia, że kontroler obowiązany jest do przeanalizowania tych zastrzeżeń i do podjęcia – w miarę potrzeby – dodatkowych czynności kontrolnych. Jeżeli kontroler stwierdza zasadność zastrzeżeń, ma on obowiązek zmienić lub uzupełnić odpowiednią część protokołu. Najczęściej chodzić będzie o błąd w ustaleniach faktycznych, na skutek wadliwego przeprowadzenia określonych czynności dowodowych, oparcie się na dokumentach zawierających nieprawdziwe informacje itp. Zastrzeżenia będą również zasadne, gdy zostanie naruszona zasada podmiotowości i ustalenia dotyczyć będą innego podmiotu niż kontrolowana jednostka. Jeżeli kontroler uwzględni zgłoszone zastrzeżenia w całości, przedstawia on protokół kontroli kierownikowi jednostki kontrolowanej do podpisu. Kierownikowi jednostki nie przysługuje już prawo do zgłaszania dalszych zastrzeżeń. Trzeba jednak pamiętać, że nawet wtedy przysługuje mu prawo odmowy podpisania protokołu. W wypadku nie uwzględnienia zastrzeżeń w całości lub części, kontroler przekazuje na piśmie swoje stanowisko zgłaszającemu zastrzeżenia (art.. 55 ust. 4 ustawy).

Kolejne stadium postępowania odwoławczego następuje w sytuacji wspomnianego stanowiska kontrolera bez uwzględnienia w całości lub części zgłoszonych zastrzeżeń. Kierownikowi jednostki kontrolowanej przysługuje wówczas w terminie 7 dni, licząc od dnia otrzymania stanowiska kontrolera, prawo wystąpienia na piśmie z umotywowanymi zastrzeżeniami do dyrektora właściwej jednostki organizacyjnej NIK, który celem rozpatrzenia sprawy powołuje komisję odwoławczą (art. 56 ust 1 ustawy).

W skład tej komisji wchodzą:

dyrektor lub wicedyrektor właściwej jednostki organizacyjnej NIK jako przewodniczący
2 pracowników nadzorujących czynności kontrolne, wyznaczonych przez dyrektora.

Komisja odwoławcza stanowi specjalną instancję, która rozpatruje i rozstrzyga kwestię zasadności zgłoszonych zastrzeżeń do protokołu kontroli, a w istocie – spór między kontrolerem a kierownikiem podmiotu kontrolowanego odnośnie co do ustaleń kontroli. To rozwiązanie ma na celu wzmocnienie obiektywizmu kontroli NIK. W literaturze można zauważyć jednak takie stwierdzenie, że „ możność wniesienia sprawy przed komisję odwoławczą, aczkolwiek nawiązuje do zasady kontradyktoryjności, oznacza nie rozpatrzenie spornych kwestii przed niezawisłym organem, lecz wewnętrzne postępowanie weryfikujące, co z punktu widzenia gwarancji obiektywizmu kontroli jest instrumentem nieco słabszym, acz – jak można sądzić – wystarczającym”[1].

Komisja odwoławcza lub jeden z jej członków, wyznaczony przez przewodniczącego może przyjmować wyjaśnienia od zgłaszającego zastrzeżenia i kontrolera, a gdy uzna to za konieczne, przeprowadzać także inne czynności dowodowe.

Komisja odwoławcza podejmuje uchwałę w sprawie zastrzeżeń w pełnym składzie większością głosów i niezwłocznie przekazuje ją wraz z uzasadnieniem Prezesowi lub upoważnionemu przez niego wiceprezesowi NIK; po zatwierdzeniu przez Prezesa lub wiceprezesa uchwały komisji odwoławczej jest ostateczna (art. 56 ust 4 ustawy).

W razie odmowy zatwierdzenia uchwały Prezes lub upoważniony wiceprezes NIK powołuje dla ostatecznego rozpatrzenia zastrzeżeń, komisję rozstrzygającą w składzie 3 pracowników nadzorujących czynności kontrolne. Uchwała komisji rozstrzygającej jest ostateczna; doręcza się ją wraz z uzasadnieniem zgłaszającemu zastrzeżenia.

Mimo zgłoszenia zastrzeżeń i zakończenia postępowania w obu komisjach kierownikowi jednostki kontrolowanej przysługuje prawo odmowy podpisania protokołu kontroli. Powinien złożyć w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania pisemne wyjaśnienie tej odmowy. Kontroler czyni o tym wzmiankę w protokole kontroli. Należy podkreślić, że odmowa podpisania protokołu kontroli przez kierownika jednostki kontrolowanej nie stanowi przeszkody do podpisania protokołu przez kontrolera i do realizowani ustaleń kontroli.

Zakończenie postępowania kontrolnego nie zamyka jeszcze kontroli prowadzonej przez Najwyższą Izbę Kontroli. W grę wchodzi tu bowiem stadium realizacji ustaleń kontroli, czyli inaczej mówiąc – oddziaływania pokontrolnego.

Pierwszym elementem jest narada pokontrolna. Na wniosek kontrolera kierownik jednostki kontrolowanej lub jednostki nadrzędnej zwołuje naradę pokontrolną z udziałem zainteresowanych pracowników, w celu omówienia stwierdzonych nieprawidłowości i wniosków jakie wynikają z ustaleń kontroli (art. 58 ust 1 ustawy). Wydaje się, że narada pokontrolna nie sprowadza się jedynie do roli informacyjnej, lecz może być również płaszczyzną wymiany poglądów co do przyczyn stwierdzonych uchybień i sposobów ich wyeliminowania w przyszłości. Innymi słowy narada pokontrolna może stanowić ważny czynnik procesu naprawczego skontrolowanej działalności.

Następny element stadium oddziaływania pokontrolnego stanowi wystąpienie pokontrolne. Przed sporządzeniem przez NIK wystąpienia pokontrolnego kontroler może zwrócić się do kierownika jednostki kontrolowanej o złożenie w wyznaczonym terminie dodatkowych wyjaśnień na piśmie dotyczących przyczyn i okoliczności powstania nieprawidłowości przedstawionych w protokole kontroli (art. 59 ust 1 ustawy).

Wystąpienie pokontrolne jest zasadniczym środkiem oddziaływania pokontrolnego NIK. Zawiera ono oceny kontrolowanej działalności, wynikające z ustaleń opisanych w protokole kontroli, a w razie stwierdzenia nieprawidłowości – także uwagi i wnioski w sprawie ich usunięcia (art. 60 ust. 2 ustawy). Obok tych podstawowych treści w wystąpieniu pokontrolnym może być zawarta ocena wskazująca na niezasadność zajmowania stanowiska lub pełnienia funkcji przez osobę odpowiedzialną za stwierdzone nieprawidłowości, ale jedynie w państwowych jednostkach organizacyjnych (art. 60 ust. 3 ustawy). Ta ocena stanowić może podstawę do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, rozwiązania stosunku pracy z winy pracownika bez wypowiedzenia albo odwołania go z zajmowanego stanowiska lub pełnionej funkcji (art. 60 ust. 4 ustawy). Wystąpienie pokontrolne, NIK przekazuje kierownikowi jednostki kontrolowanej, a w razie potrzeby także kierownikowi jednostki nadrzędnej oraz właściwym organom państwowym lub samorządowym.

Przekazanie wystąpienia pokontrolnego może uruchomić proces odwoławczy na zasadach, jakie znajdują zastosowanie w przypadku zastrzeżeń do protokołu kontroli. Otóż, kierownik jednostki kontrolowanej lub organu któremu przekazano wystąpienie pokontrolne, może w terminie 7 dni od jego otrzymania zgłosić umotywowane zastrzeżenia w sprawie zawartych w nim uwag, ocen i wniosków do dyrektora właściwej jednostki organizacyjnej NIK. Zastrzeżenia te rozpatrywane są następnie przez komisje odwoławczą, tak samo jak przy rozpatrywaniu zastrzeżeń do protokołu kontroli. Komisja podejmuje w sprawie uchwałę, którą przedkłada wraz z uzasadnieniem do zatwierdzenia Prezesowi lub upoważnionemu wiceprezesowi NIK. Po uzyskaniu zatwierdzenia uchwała jest ostateczna.

W razie odmowy zatwierdzenia, Prezes lub wiceprezes NIK powołuję komisję rozstrzygającą, której uchwała w sprawie jest ostateczna.

W przypadku wystąpień pokontrolnych przekazanych przez Prezesa lub wiceprezesa NIK zastrzeżenia zgłaszane są do Kolegium NIK. Uchwała Kolegium w przedmiocie zastrzeżeń do wystąpienia pokontrolnego jest ostateczna.

Ostateczne rozstrzygnięcia dotyczące zastrzeżeń przekazywane są zgłaszającemu zastrzeżenia. Kierownik jednostki kontrolowanej lub organ, któremu przekazano wystąpienie pokontrolne, ma obowiązek, w terminie określonym w wystąpieniu, nie krótszym niż 14 dni, poinformować NIK o sposobie wykorzystania uwag i wykonania wniosków oraz o podjętych działaniach lub przyczynach nie podjęcia tych działań (art. 62 ust 1 ustawy).

Jeżeli zebrane w toku kontroli materiały uzasadniają podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia, to Najwyższa Izba Kontroli ma obowiązek powiadomić o tym organ powołany do ścigania przestępstw lub wykroczeń, a także poinformować kierownika jednostki kontrolowanej lub kierownika jednostki nadrzędnej i właściwy organ państwowy lub samorządowy (art. 63 ust. 1 ustawy). W razie ujawnienia innych niż przestępstwa lub wykroczenia czynów, za które ustawowo jest przewidziana odpowiedzialność to NIK zawiadamia o tym właściwe organy. Organ, który otrzymał zawiadomieni od NIK o naruszeniu prawa, ma obowiązek zawiadomić ją o wyniku postępowania.

Trzecim wreszcie elemencie działania pokontrolnego NIK jest funkcja sygnalizacyjna. Najwyższa Izba Kontroli na podstawie protokołów kontroli i wystąpień pokontrolnych opracowuje informacje o wynikach przeprowadzonych kontroli, które przedkłada Sejmowi, Prezydentowi RP i Prezesowi Rady Ministrów. Przed tym przedłożeniem jednak Prezes NIK przesyła te informacje właściwym naczelnym lub centralnym organom państwa, które w terminie 7 dni mogą przedstawić swoje stanowisko (dołączone następnie do informacji). Prezes NIK może do tego stanowiska przedstawić swoją opinię

Na żądanie Sejmu, Prezydenta RP lub Prezesa Rady Ministrów albo w przypadku zaistnienia szczególnie ważnych okoliczności Prezes NIK niezwłocznie przekazuje przygotowane dla tych organów informacje o wynikach przeprowadzonych kontroli, nie czekając na stanowisko wspomnianych organów naczelnych czy centralnych.

Ustawa w art. 98 przewiduję karę aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny za uchylanie się od kontroli, utrudnianie jej przeprowadzenia, w szczególności przez nie przedstawienie potrzebnych do kontroli dokumentów, bądź niezgodne z prawdą informowanie o wykonaniu zaleceń pokontrolnych.

[1] Por. J. Jagielski „Kontrola administracji …” s. 125