Prace z administracji - prace dyplomowe z administracji

Dowód z zeznań świadków należy w postępowaniu administracyjnym obok dowodu z dokumentów do najczęściej stosowanych środków dowodowych. Kodeks postępowania administracyjnego poświęca temu środkowi dowodowemu stosunkowo dużo uwagi. „Świadkiem nazywamy osobę fizyczną, która w postępowaniu dotyczącym praw lub obowiązków innego podmiotu składa zeznania o faktach spostrzeżonych lub o których otrzymała wiadomość od innych osób.”[1]

Świadkiem mogą być tylko te osoby fizyczne, które posiadają wiadomości o pewnych faktach mających znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego w określonej sprawie administracyjnej. Znowelizowany k.p.a. nie zmienił regulacji prawnej tego środka dowodowego, utrzymał tradycyjne instytucje dotyczące świadków: – instytucja ograniczenia zdolności do wystąpienia w charakterze świadka, odmowy zeznań, odmowy odpowiedzi na pytania.

Świadek ma zeznawać obiektywną prawdę w oparciu o własne spostrzeżenia, co do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. K.p.a. ustanawia ograniczenia tego dowodu ze względu na osobę – polegają one na: – wyłączeniu z mocy ustawy, – prawie odmowy zeznań, – prawie odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania.

Ograniczenia dotyczące zdolności bycia świadkiem polegające na wyłączeniu z mocy ustawy zawiera art. 82, który stanowi „Świadkami nie mogą być:

• Osoby niezdolne do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń;
• Osoby obowiązane do zachowania tajemnicy państwowej i służbowej na okoliczności objęte tajemnicą, jeżeli nie zostały w trybie określonym obowiązującymi przepisami zwolnione od obowiązku zachowania tej tajemnicy;
• Duchowni co do faktów objętych tajemnicą spowiedzi.”

Ograniczenia wprowadzone przez powyższy przepis wypływają z dwóch rodzajów przyczyn: – z przyczyn faktycznych, – z przyczyn prawnych. Prawodawca przywiązuje jednakowy skutek prawny do tych dwóch rodzajów przyczyn.

Do grupy ograniczeń wynikających z przyczyn faktycznych zaliczamy ograniczenie zawarte w pkt. 1 art. 82. O tym, czy świadkiem może być osoba fizyczna pełnoletnia lub małoletnia decyduje jej faktyczna i aktualna zdolność do spostrzegania bądź komunikowania swych spostrzeżeń w danym czasie.[2] Małoletni może być świadkiem niezależnie od wieku. Organ, który prowadzi postępowanie wyjaśniające sam ocenia, czy taka osoba ma zdolność spostrzegania i komunikowania swoich spostrzeżeń innym osobom i w jakim zakresie. Jeżeli organ orzekający skorzystał z instytucji pomocy prawnej zdolność bycia świadkiem ocenia organ przyjmujący zeznanie świadka. „Osoba, która ma nie zakłóconą zdolność spostrzegania, a z racji pewnych ułomności może komunikować swoje spostrzeżenia w sposób zrozumiały dla niektórych osób, np. za pomocą alfabetu głuchoniemych, może być powołana w charakterze świadka, jeżeli zapewni się jednocześnie udział biegłego w postępowaniu.”[3] Świadkiem w sprawie mogą być osoby małoletnie i ubezwłasnowolnione, jeżeli organ orzekający stwierdzi, że spełniają wymagania zawarte w pkt. 1 art. 82. Przepis tego artykułu uzależnia możliwość bycia świadkiem od zdolności do spostrzegania lub komunikowania swoich spostrzeżeń, nie wymieniając wśród tych ograniczeń zdolności do czynności prawnej.

Z przyczyn prawnych świadkami nie mogą być: – osoby, na których ciąży obowiązek zachowania tajemnicy państwowej i służbowej, jeżeli nie zostały zwolnione od zachowania tej tajemnicy w trybie określonym obowiązującymi przepisami, oraz – duchowni, co do faktów objętych tajemnicą. Osoby, które wymienia przepis art. 82 pkt. 2 i 3 nie mogą być świadkami w wyznaczonych przez prawo terminach. Zakaz powoływania się na świadka ustanowiony w art. 82 pkt. 2 i 3 różni się od zakazu ustanowionego w pkt. 1. W pkt. 1 art. 82 wyklucza w ogóle powołanie takiej osoby na świadka w sprawie co do wszystkich okoliczności. Zakaz ustanowiony w art. 82 pkt 2 i 3 dotyczy pewnych okoliczności sprawy, w związku z tym taka osoba może zostać przesłuchana jako świadek co do okoliczności, które nie wiążą się z tajemnicą państwową i służbową oraz z tajemnicą spowiedzi.[4] Osoby, na których ciąży obowiązek zachowania tajemnicy państwowej i służbowej mogą zostać zwolnione z tego obowiązku przez upoważnione organy. Przepis art. 82 pkt 3 nie przewiduje możliwości zwolnienia od obowiązku dochowania tajemnicy spowiedzi. Z tego powodu nie mogą być świadkami na okoliczność objętą tajemnicą spowiedzi duchowni wszystkich uznanych związków wyznaniowych, w których z nakazu religijnego jest wprowadzona instytucja spowiedzi.

Kodeks nie zawiera przepisów dotyczących zdolności strony do bycia świadkiem. Z przepisu art. 82 nie wynika wprost, że strona nie może być świadkiem. Zdaniem E. Iserzona regulacja prawna tego zagadnienia jest zbędna, ponieważ „sama treść pojęcia świadka w sensie procesowym wyłącza stronę jako świadka.”[5] Po nowelizacji k.p.a. wprowadzono odrębny środek dowodowy – przesłuchanie stron (art. 86) oraz instytucję oświadczeń stron (art. 75§2), w związku z tym problem ten już nie istnieje. Z art. 86 wynika, że strona może zostać powołana na świadka dopiero wtedy, gdy zachodzą okoliczności wskazane w powyższym przepisie.

Osoba fizyczna, do której nie mają zastosowania ograniczenia zawarte w art. 82, ma prawny obowiązek występowania w charakterze świadka. Przepis art. 83§1 stanowi, że „nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka…” Istnieje możliwość ograniczenia wykonania tego obowiązku poprzez skorzystanie z instytucji prawa odmowy zeznań i prawa odmowy odpowiedzi na pytania. Przepis art. 83§1 stanowi „Nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonka strony, wstępnych, zstępnych i rodzeństwa strony oraz jej powinowatych pierwszego stopnia, jak również osób pozostających ze stroną w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Prawo odmowy zeznań trwa także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli.” Jeżeli dana osoba skorzysta z instytucji odmowy zeznań, nie wystąpi jako świadek w sprawie.[6]

Wstępni to rodzice, dziadkowie, zstępni – dzieci i wnuki strony, powinowaci pierwszego stopnia – zięć, synowa strony. W wyniku przysposobienia powstaje pomiędzy przysposobionym a przysposabiającym taki sam stosunek jak pomiędzy rodzicami a dziećmi (art. 121 k.k.o.), dlatego osoba przysposobiona lub przysposabiająca ma prawo odmowy zeznań. Także pomiędzy opiekunem prawnie ustanowionym nad osobą małoletnią lub całkowicie ubezwłasnowolnioną oraz pomiędzy kuratorem a osobą znajdującą się pod kuratelą powstaje szczególny stosunek bliskości i osoby te mogą skorzystać z prawa odmowy zeznań. Prawo to trwa także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli. Prawo odmowy zeznań przysługuje tylko członkom rodziny wymienionym w przepisie, nie rozciąga się na dalszą rodzinę. Prawo odmowy zeznań stanowi wyjątek od zasady, nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka oprócz osób, które wymienia przepis art. 82. W tych przypadkach prawo odmowy zeznań jest niejako „naturalne” – chodzi tu o uniknięcie kolizji, między uczuciem jakie wiąże osobę, która miałaby być świadkiem ze stroną postępowania, a obowiązkiem zeznawania prawdy w postępowaniu dowodowym.

[1] B. Adamiak, J. Borkowski – „Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz”, Warszawa 1999r., s. 380

[2] B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit. s. 380

[3] Por. J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński – op. cit. s. 170

[4] Por. J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński – op. cit. s. 170

[5] E. Iserzon, J. Starościak – „Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz, teksty, wzory i formularze”,  Warszawa 1970r., s. 171

[6] B. Adamiak, J. Borkowski – op. cit. s. 382