Przedmiot wolności religijnej

5/5 - (3 votes)

Przedmiot wolności religijnej jest jednym z fundamentalnych praw człowieka, które zostały zagwarantowane w wielu konstytucjach i dokumentach międzynarodowych, takich jak Powszechna Deklaracja Praw Człowieka i Praw Osób Niepełnosprawnych. Oznacza on, że każdy człowiek ma prawo do wolności wyznania, praktykowania i głoszenia swojej religii bez przeszkód i prześladowań ze strony państwa lub innych grup społecznych.

Wolność religijna jest niezwykle ważna dla demokratycznego i pluralistycznego społeczeństwa, ponieważ umożliwia ludziom wyrażanie swoich przekonań i wartości, a także zapewnia im swobodę wyboru i samostanowienia w kwestiach religijnych. Wolność religijna jest również ważna dla ochrony prywatności i intymności, ponieważ pozwala ludziom na podejmowanie decyzji religijnych bez nacisków ze strony państwa lub innych grup społecznych.

Jednak wolność religijna nie jest bezgraniczna i może być ograniczona w niektórych sytuacjach, takich jak gdy jej ekspresja stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego lub gdy jest używana w celu nękania lub dyskryminacji innych grup społecznych. Takie ograniczenia powinny być jednak proporcjonalne do celu, który chce się osiągnąć, i powinny być stosowane w sposób jednolity i obiektywny.

Polska konstytucja wylicza sposoby uzewnętrzniania przez człowieka swych przekonań religijnych poprzez uprawnianie kultu w tym modlitwy i uczestnictwo w obrzędach jak również praktykowanie i nauczanie. Akty te zgodnie z konstytucją mogą być sprawowane prywatnie lub publicznie jak również indywidualnie bądź wspólnie z innymi. Do pojęcia wolności religijnej konstytucja włącza też posiadanie obiektów sakralnych („świątyń i innych miejsc kultu”), i to zarówno już istniejących jak również budowanie nowych[1] w zależności od potrzeb ludzi wierzących, jak również prawo osób do korzystania z pomocy religijnej tam gdzie się znajdują, czyli np. w wojsku, w szpitalu, w więzieniu.

Aspekt negatywny wolności religijnej, polegający na wolności od przymusu w uzewnętrznianiu lub nieuzewnętrznianiu swoich przekonań religijnych, został przez ustawodawcę zawarty w formie zakazów. Pierwszy z nich mówi że: „Nikt nie może być zmuszany do uczestniczenia ani do nieuczestniczenia w praktykach religijnych”[2]. Drugi zakaz mówi o tym że: „Nikt nie może być obowiązany przez organy władzy publicznej do ujawnienia swojego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania”[3]. Jak więc widać konstytucja zakazuje zmuszania kogokolwiek i przez kogokolwiek do uczestniczenia bądź nieuczestniczenia w praktykach religijnych, jak również zakazuje organom władzy publicznej zobowiązywania kogokolwiek do ujawniania swoich przekonań światopoglądowych, religijnych i przynależności wyznaniowej[4].

Zgodnie z art. 53 ust.3 Konstytucji Rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami. Rodzicom przysługuje swoboda wyboru dla dzieci systemu wartości i norm moralnych zgodnych z ich przekonaniami.  Jednocześnie art. 48 ust.1 wskazuje iż to wychowanie powinno uwzględnić stopień dojrzałości dziecka, a także wolność jego sumienia i wyznania. Konstytucja nie wskazuje wprost jak ma być  rozwiązana sytuacja, jeżeli powstanie konflikt pomiędzy decyzją rodziców a prawem dzieci[5]. Konflikt taki może pojawić się zwłaszcza jeżeli chodzi o uczestnictwo dzieci w nauce religii w szkole. Zgodnie z ustawą o systemie oświaty publiczne przedszkola, szkoły podstawowe i gimnazja organizują naukę religii na życzenie rodziców. Natomiast szkoły ponadgimnazjalne na życzenie bądź rodziców, bądź samych uczniów, po osiągnięciu przez nich pełnoletniości[6]. Dopiero uzyskanie pełnoletniości umożliwia uczniom samodzielne podjęcie decyzji o pobieraniu nauki religii w szkole.

Niestety, w wielu krajach wolność religijna jest łamana i naruszana. Może to przybierać formę prześladowań, dyskryminacji, aresztowań i innych form represji ze strony państwa lub innych grup społecznych. W takich sytuacjach wolność religijna staje się narzędziem opresji i kontroli, a ludzie są zmuszani do zmiany swoich przekonań religijnych lub do rezygnacji z nich.

Wiele organizacji i ruchów praw człowieka stara się walczyć o prawa i wolności religijne na całym świecie. Promują one edukację i świadomość na temat tego ważnego prawa, a także wspierają ofiary prześladowań i działają na rzecz ich ochrony.

Wolność religijna jest niezbędna dla utrzymania i rozwoju demokratycznego i pluralistycznego społeczeństwa. Pozwala ludziom na pełne i swobodne wyrażanie swoich przekonań i wartości, co jest niezbędne dla ochrony ich godności i prywatności. Dlatego też ważne jest, aby państwa i grupy społeczne respektowały i chroniły wolność religijną, a także aby wszyscy ludzie mieli dostęp do informacji i edukacji na ten temat.

W zakończeniu, przedmiot wolności religijnej jest jednym z najważniejszych praw człowieka i powinien być szanowany i chroniony przez wszystkich na całym świecie. Jego zagwarantowanie jest kluczowe dla utrzymania demokratycznego i pluralistycznego społeczeństwa, a także dla ochrony godności i prywatności każdej osoby.

W niektórych krajach ludzie czasami nie są zmuszani są do rezygnacji ze swoich przekonań religijnych, ale odwrotnie – do wyznawania jakiejś religii, do uczestniczenia w różnych praktykach religijnych.

[1] J. Krukowski, Polskie prawo wyznaniowe, Warszawa 2006,  s. 56.

[2] Art. 53 ust 6 Konstytucji RP.

[3] Art. 53 ust 7 Konstytucji RP.

[4] J. Krukowski, Polskie prawo… dz. cyt., Warszawa 2006,  s. 57.

[5] H. Misztal, Prawo wyznaniowe, Lublin 2003, s. 195.

[6] art. 12 Ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2009, Nr 157, poz. 1241).

Zasady relacji państwo – Kościół Katolicki

5/5 - (2 votes)

Wstęp pracy magisterskiej

Problematyka zasad określających stosunki pomiędzy państwem a Kościołem zawsze stanowiła i stanowi przedmiot rozważań. Różnorodność możliwych do przyjęcia rozwiązań wskazuje, jak skomplikowana jest to materia. Zmiany w świadomości Kościoła, jakie zapoczątkował Sobór Watykański II, pozwoliły na nowe określenie zasad, jakimi Kościół chce kierować się w relacji ze wspólnotami politycznymi. Również w Polsce, w okresie zmian ustrojowych, wywiązała się dyskusja na temat zasad na jakich powinna opierać się polityka wyznaniowa Państwa Polskiego. Mimo, iż nie można mówić o zakończeniu procesu, jakim jest wprowadzanie zasad na których opiera się wzajemna relacje, to można śmiało powiedzieć, że sam okres formułowania tych zasad można uznać za zamknięty. Warto więc przyjrzeć się, jakimi zasadami we wzajemnych stosunkach kierują się Kościół Katolicki oraz Rzeczpospolita Polska.

Praca posiada dwa cele. Pierwszym z nich jest przedstawienie i analiza zasad, jakie proklamuje Sobór Watykański II w relacjach ze wspólnotami politycznymi. Sobór Watykański II podjął bowiem głęboką refleksje na temat samej natury Kościoła oraz jego stosunku do świata w tym do wspólnoty politycznej. Nauczanie Soboru Watykańskiego II ma charakter pastoralny. Ojcowie Soborowi nie tworzą bowiem gotowych rozwiązań prawnych, ani też nie wskazują jednego sposobu określenia stosunków pomiędzy państwem a kościołem. Formułują jednak zasady, na jakich powinny się opierać wzajemne relacje obu społeczności, zwracając uwagę, że relacje te powinny zawsze uwzględniać okoliczności czasu i miejsca. Warto podkreślić, że nauczanie Ojców Soboru skierowanie jest nie tylko do katolików ale do wszystkich ludzi dobrej woli.

Drugim celem jest analiza zasad które ujął prawodawca polski w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 1997 roku w stosunku do zjawiska, jakim jest religijność oraz ustalenie, w jakim stopniu postulaty zawarte w Nauczaniu Soboru Watykańskiego II zostały w Konstytucji uwzględnione. Religijność w wymiarze prawnym, można rozumieć w dwóch płaszczyznach: indywidualnej i instytucjonalnej.

Nauczanie Soboru Watykańskiego II zawarta zostało przede wszystkim w deklaracji o wolności religijnej „Dignitatis humane” oraz w konstytucji duszpasterskiej o Kościele w świecie współczesnym „Gaudium et spes”. Pewne wskazania możemy również znaleźć w konstytucji dogmatycznej o Kościele „Lumen gentium”, dekrecie o pasterskich zadaniach biskupów w Kościele „Christus dominus” oraz w dekrecie o apostolstwie świeckich „Apostolicam actuositatem”. W dokumentach soborowych możemy wyróżnić trzy zasady na których powinna opierać się relacje Kościoła ze wspólnotami politycznymi. Są to: wolność religijna, autonomia i niezależność Kościoła i wspólnoty politycznej oraz współdziałanie między tymi podmiotami dla dobra wspólnego. Poza tymi zasadami niektórzy wskazują również jako zasadę poszanowanie społeczeństwa pluralistycznego światopoglądowo. Nie jest to jednak zasada relacji państwo kościół a uznanie przez Kościół obiektywnej rzeczywistości.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku starając się ująć w ramy prawne zjawisko religijności dokonuje rozróżnienia na wymiar indywidualny i instytucjonalny. Wymiar indywidualny odnosi się do wolności religijnej człowieka. Konstytucja reguluje te kwestie w art. 53. Wymiar instytucjonalny został zawarty w art. 25 Konstytucji. Konstytucja wskazuje tu na zasady: równouprawnienia kościołów i innych związków wyznaniowych, bezstronności władz publicznych w sprawie przekonań religijnych, poszanowanie wzajemnej autonomii i niezależność, współprace pomiędzy państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi oraz formę regulacji wzajemnych stosunków między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi.

Zgodnie z przyjęta przez autora systematyką omówione zostaną tylko te zasady, które pojawiają się zarówno w nauce Soboru Watykańskiego II jak i w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r.

Do analizy stanowiska Soboru Watykańskiego II w przedmiotowej kwestii posłużono się dokumentami wydanymi przez Sobór oraz Stolice Apostolską. Bardzo pomocne okazały się też, podejmujące te samą problematykę, prace ks. Józefa Krukowskiego „Kościół i Państwo. Podstawy relacji prawnych, Lublin 2000” oraz Pawła Sobczyka „Kościół a wspólnoty polityczne, Warszawa 2005”

Podstawowym źródłem służącym analizie stosunku Państwa Polskiego do zjawiska religijności jest niewątpliwie Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku. Z literatury tego tematu na wyróżnienie zasługują zwłaszcza pozycje ks. Józefa Krukowskiego „Polskie Prawo Wyznaniowe, Warszawa 2008”, ks. Wojciech Góralskiego „Wstęp do prawa wyznaniowego, Płock 2003” oraz Michała Pietrzaka „Prawo Wyznaniowe, Warszawa 2003”

Jako metodę badawczą wykorzystano metodę dogmatyczno-prawną oraz pomocniczo metodę porównawczą. Pierwszą z nich zastosowano do analizy i interpretacji dokumentów soborowych jak również tekstu Konstytucji RP. Metoda porównawcza została pomocniczo zastosowana przy porównywaniu zasad istniejących w obu systemach prawnych: kanonicznym i polskim.

Systematyka pracy odzwierciedla systematykę podstawowych zasad na jakich opierają się wzajemne relacje. Zasada wolności religijnej, zasada autonomii i niezależności państwa i Kościoła oraz zasada współpracy pomiędzy tymi podmiotami. Każdy rozdział został podzielony na dwa podrozdziały omawiające daną zasadę w nauce Soboru Watykańskiego II i w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. W pierwszym rozdziale została omówiona zasada wolności religijnej. Omówione zostały takie zagadnienia jak: podstawa wolności religijnej, jej przedmiot, podmioty oraz granice wolności religijnej. W drugim rozdziale przedstawiona została kluczowa dla relacji pomiędzy dwoma społecznościami zasada autonomii i niezależności Kościoła i wspólnoty politycznej każdego w swoim zakresie. Zostały tu wyjaśnione terminy autonomia i niezależność oraz opisane pojęcia autonomii świata i autonomii Kościoła. W trzecim rozdziale opisana została zasada współdziałania Kościoła i wspólnoty politycznej. Wskazane zostały podstawa tego współdziałania jego cel oraz sposoby w jaki owo współdziałanie może być realizowanie. W ramach tej zasady omówione będą także formy regulacji stosunków państwo-Kościół jakie znalazły się w Konstytucji RP.

W zakończeniu przedstawione będą wnioski zebrane z analizy przeprowadzonej w poszczególnych rozdziałach.

Formy regulacji stosunków między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi w Konstytucji RP

5/5 - (2 votes)

Prawodawca w art. 25 ust. 4 i ust. 5 konstytucji wskazuje na zasady w jaki sposób mają być regulowane stosunki między Rzeczpospolitą Polską a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi.

Wskazane są tu dwie zasady. Pierwsza odnosząca się do Kościoła Katolickiego mówiąca o tym że, „Stosunki między Rzeczpospolitą Polską a Kościołem Katolickim określają umowa międzynarodowa zawarta ze Stolicą Apostolską i ustawy[1].” Oraz druga stanowiąca iż „Stosunki między Rzeczpospolitą Polską a innymi kościołami oraz związkami wyznaniowymi określają ustawy uchwalone na podstawie umów zawartych przez Radę Ministrów z ich właściwymi przedstawicielami[2].”

Kościół Katolicki został potraktowany tutaj w sposób szczególny. Stosunki pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Kościołem Katolickim są regulowane w sposób dwojaki: za pomocą umowy międzynarodowej oraz za pomocą ustawy. Stosunki pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a innymi kościołami i związkami wyznaniowymi są natomiast regulowanie tylko za pomocą ustaw.

Dokonanie takiego rozróżnienia jest konsekwencją uznania podmiotowości publiczno-prawnej Stolicy Apostolskiej jako podmiotu prawa międzynarodowego[3]. Inne kościoły i związki wyznaniowe nie cieszą się tego typu przymiotem. Uznanie takie nie narusza zasady równouprawnienia kościołów i innych związków wyznaniowych wpisany do art. 25 ust. 1 konstytucji. Przeciwnie, bowiem gwarancje wpisane do konkordatu w odniesieniu do Kościoła Katolickiego, właśnie na mocy zasady równouprawnienia, będą rozszerzone również na inne kościoły i związki wyznaniowe[4].

Realizacją wspomnianej zasady jest Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską podpisany w Warszawie 28 lipca 1993 r.[5] oraz ustawa z 17 maja 1989 r. o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej[6].

Sytuacja innych kościołów i związków wyznaniowych, regulowana jest za pomocą ustaw określających sytuacje prawną poszczególnych kościołów i innych związków wyznaniowych. Nie oznacza to jednak ze stosunki te regulowane są w sposób jednostronny. Było by to niezgodne z zasadą autonomii i niezależności kościołów i innych związków wyznaniowych. Podstawą do uchwalenia tych ustaw są umowy zawarte przez Rade Ministrów z przedstawicielami tych kościołów i związków wyznaniowych[7]. W przypadku kościołów i związków wyznaniowych nie posiadających ustaw indywidualnych, ich sytuacje prawną reguluje ustawa z 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania[8].

—

[1] Konstytucja RP, art. 25 ust. 4.

[2] Tamże, art. 25 ust. 5.

[3] P. Winczorek, Komentarz…, dz. cyt., s.41.

[4] Zob. J Krukowski, Polskie prawo..., dz.cyt. s. 79; H. Misztal, P. Stanisz, Prawo wyznaniowe, Lublin 2003, s. 198; L. Garlicki, Artykuł 25…, dz. cyt., s. 21.

[5] Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318.

[6] Dz. U. z 1989 r. Nr 29, poz. 154 ze zm.

[7] W. Skrzydło, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2009, s.32.

[8] Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 ze zm.

Współdziałanie pomiędzy Kościołem i państwem (władzą państwową)

5/5 - (3 votes)

[podrozdział pracy magisterskiej Zasady relacji państwo – Kościół]

Ojcowie Soborowi nie wskazali jednoznacznego sposobu, a także nie określili żadnymi ramami form współdziałania jakie powinny podejmować Kościół i państwo. Uznali zapewne, że niema formuły idealnej, która zawsze mogłaby być realizowane w ramach zdrowego współdziałania w celu osiągnięcia dobra wspólnego[1]. Współdziałanie pomiędzy Kościołem i państwem powinna zawsze uwzględniając okoliczności czasu i miejsca.

Wymienić należy dwie formy współdziałania Kościoła i państwa: pierwsza – spontaniczne działanie polegające na przypadkowej zbieżności działania obu społeczności bez wcześniejszego porozumienia; oraz druga – działanie uzgodnione prze kompetentnych przedstawicieli które może przyjąć formę umowy prawnej[2].

Podmiotami ze strony Kościoła mogącymi podejmować takie współdziałanie mogą być: hierarchia kościelna oraz wierni świeccy. Rozróżnienie w tym przypadku polega na tym że hierarchia kościelna podejmuje o współdziałanie w imieniu Kościoła, natomiast wierni świeccy mogą podejmować tę współprace w imieniu własnym.

Kościół w ramach działalności instytucjonalnej jest gotów podjąć współdziałanie nie tylko z państwami. Sobór Watykański II zmienił stosowanie terminu „państwo” na „wspólnotę polityczną”. Pod tym pojęciem należy rozumieć również inne podmioty: wspólnoty lokalne, landy, oraz wspólnoty międzynarodowe. Ten rodzaj współdziałania realizowany jest, na szczeblu kościoła powszechnego przez Stolice Apostolską, natomiast na szczeblu lokalnym przez konferencje biskupów lub poszczególnych biskupów w odniesieniu do powierzonych ich opiece wiernych[3].

Trzeba w tym miejscu przypomnieć iż działania podejmowane przez biskupów nie mogą naruszać kompetencji Stolicy Apostolskiej, będącej podmiotem prawa międzynarodowego, do zawierania umów ze wspólnotami politycznymi[4].

Można wyróżnić dwa etapy, w jakich obie społeczności dążą do ustalenia wspólnych działań: Dialog praktyczny i porozumienie. Dialog praktyczny jest dialogiem, którego przedmiotem i celem jest dobro wspólne obu stron[5].

Prowadzenie dialogu w społeczeństwie zróżnicowanym światopoglądowo, może być rzeczą trudną. Trudności wynikają najczęściej z innych założeń ideologicznych i postaw osób reprezentujących obie strony[6]. W celu ułatwienia dialogu Sekretariat do Spraw Niewierzących 28 sierpnia 1968r wydał specjalny dokument „Dialog między wierzącymi i niewierzącymi[7]” będący pomocą zarówno dla Sekretariatu jak i dla wszystkich katolików i instytucji kościelnych chcących prowadzić dialog z osobami o innych przekonaniach.

Dialog powinien zmierzać do porozumienia miedzy stronami w celu uzgodnienia warunków współdziałania w osiąganiu dobra wspólnego. Porozumienie to może przyjąć różnorakie formy których klasyczną wersją jest umowa konkordatowa.

Konkordat, przed Soborem Watykańskim II uznawane były za przywileje udzielane wzajemnie, Kościołowi przez państwo oraz państwu przez Kościół. Sobór Watykański II co prawda nie wypowiedział się wprost na temat konkordatów ale w istotny sposób zmienił doktrynę Kościoła w temacie wolności religijnej[8]. Wbrew przypuszczeniom nie spowodowało to zakończenia ery konkordatów, wręcz przeciwnie, konkordat jest w dalszym ciągu pożytecznym, choć nie bezwzględnie koniecznym instrumentem porozumienia między Kościołem a państwem[9].

—

[1] P. Hemperek, Współdziałanie między Kościołem i państwem, Kościół i Prawo Tom IV, Lublin 1985, s. 95.

[2] Takie sposoby podaje J. Krukowski, Kościół i państwo…, dz. cyt., s. 126;  P. Sobczak, Kościół a wspólnoty…, dz. cyt., s. 209. P. Hemperek, Współdziałanie między…, dz. cyt., s. 95-97.

[3] Zob. P. Sobczyk, Kościół a wspólnoty…, dz. cyt., s.222.

[4] Tamże.

[5] Zob. J. Krukowski, Kościół i państwo…,  dz. cyt., s. 134.

[6] Tamże.

[7] Secretariatus pro non credentibus, De dialogo cum non credentibus, AAS 60 (1968), s. 692 – 704; tekst polski: E. Sztafrowski, Posoborowe Prawodawstwo Kościelne, Tom II, zeszyt 2, Warszawa 1970 s. 268 – 299.

[8] J. Krukowski, Konkordaty Współczesne, Warszawa 1995, s. 22.

[9] Tamże.

Organy władzy państwowej zajmujące się dostosowywaniem polskiej polityki ochrony środowiska do standardów obowiązujących w Unii Europejskiej

5/5 - (4 votes)

Proces integracji wymagał znacznych wysiłków ze strony administracji państwowej. Konieczne było przede wszystkim dokonanie istotnych zmian w prawodawstwie. Tu najważniejszą rolę do spełnienia ma parlament. W procesie legislacyjnym istotną rolę spełniają także instytucje rządowe przygotowujące projekty stosownych zmian. W dziedzinie ochrony środowiska najwięcej do zrobienia ma Ministerstwo Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. Należy jednak pamiętać, że polityka ochrony środowiska wiąże się często z innymi „politykami” sektorowymi, na przykład transportową, regionalną, energetyczną czy rolną.

Konieczna staje się więc harmonizacja działań odpowiednich instytucji państwowych.

Ważna jest również odpowiednio prowadzona współpraca z instytucjami Unii Europejskiej zajmującymi się przyjmowaniem nowych członków. Po stronie Polski muszą więc funkcjonować profesjonalne i sprawne instytucje administracji publicznej zajmujące się kontaktami z administracją europejską. Istotne jest także prowadzenie odpowiedniej polityki wewnętrznej związanej z integracją europejską, np. wprowadzanie w życie nowych norm prawnych czy rozwój polityki informacyjnej w społeczeństwie.

Główną rolę w procesie prawotwórczym pełnią Sejm i Senat. Wszelkie zmiany ustaw związane z integracją europejską muszą więc przejść pełną drogę legislacyjną (inicjatywa ustawodawcza, prace w komisjach, czytania). Z ekologicznego punktu widzenia istotną rolę odgrywają komisje ochrony środowiska (sejmowa i senacka). Inicjatywa ustawodawcza dla norm prawnych, których wdrożenie jest potrzebne z punku widzenia integracji europejskiej, należy zwykle do rządu.

Poważnym problemem jest tempo prac parlamentu w dziedzinie dostosowywania polskiego prawa do standardów UE. Zrealizowanie celu polskiej polityki, jakim jest szybkie przystąpienie do struktur europejskich, może więc być zagrożone z przyczyny zbyt wolnej pracy parlamentu.

Prawo Unii Europejskiej nie narzuca krajom członkowskim konieczności wprowadzania jednolitych dla całej wspólnoty struktur administracyjnych. Trzeba jednak pamiętać, że wprowadzanie w Polsce niektórych przepisów będzie wymagało zmian w kształcie instytucji ochrony środowiska (np. w związku. z monitoringiem środowiska). Będzie to związane z takimi przepisami, które przewidują zezwolenia, kontrole, prowadzenie rejestrów, udostępnianie informacji dla opinii publicznej czy składanie raportów Komisji Europejskiej.

Komisja Europejska zwróciła uwagę na potrzebę wzmocnienia związanych ze środowiskiem struktur administracyjnych, także na poziomie lokalnym[1]. Trzeba położyć większy nacisk na koordynację działalności różnych podmiotów administracyjnych, szczególnie ministerstw, zajmujących się sprawami ochrony środowiska. Wzmocnienie struktur administracyjnych, to – według Komisji Europejskiej – przyznanie im odpowiednich kompetencji i odpowiedzialności oraz środków umożliwiających wypełnianie nałożonych zadań. Muszą one dysponować odpowiednią infrastrukturą techniczną i wykwalifikowaną kadrą pracowniczą.

Ministerstwo Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa jest głównym podmiotem prowadzącym politykę ekologiczną państwa. Musi więc podejmować główną część zadań mających na celu dostosowanie do standardów UE.

Inicjowaniem i koordynowaniem działań resortu ochrony środowiska w zakresie integracji europejskiej zajmuje się Departament Polityki Ekologicznej i Integracji Europejskiej. W zakresie działalności tego departamentu znajdują się m.in.:

  • organizowanie i koordynacja dotyczącej integracji europejskiej działalności resortu;
  • koordynacja prac nad tworzeniem polskiego stanowiska negocjacyjnego w dziedzinie ochrony środowiska, udział w formułowaniu takich stanowisk w innych dziedzinach, o ile poszczególne ich aspekty dotyczą kwestii ekologicznych; -koordynowanie i monitorowanie dostosowywania dotyczącego ochrony środowiska prawa i instrumentów ekonomicznych do standardów obowiązujących w UE;
  • prace dotyczące wykorzystywania programów i funduszów Unii Europejskiej przeznaczonych na cele integracji europejskiej związane z ochroną środowiska;
  • opracowywanie i udostępnianie dokumentów, aktów prawnych, danych statystycznych związanych z integracją europejską w aspekcie ochrony środowiska; -współpraca z instytucjami zajmującymi się integracją europejską w kraju, Unii Europejskiej i krajach stowarzyszonych (m. in. Z Komisją Europejską, Urzędem Komitetu Integracji Europejskiej, państwami członkowskimi UE). [2]

Ministerstwo współpracuje z Europejską Agencją Ochrony Środowiska. Wiąże się to z możliwościami pozyskiwania środków finansowych z Unii na realizację niektórych przedsięwzięć.

Ministerstwo utworzyło systemy informacyjne w Internecie i Intranecie.

W resorcie ochrony środowiska w lipcu 1996 powołany został międzydepartamentalny Zespół ds. Integracji Europejskiej. Dysponuje następującymi kompetencjami:

  • proponowanie działań w związku z wdrażaniem Układu Europejskiego, -nawiązywanie współpracy z organami UE w zakresie działalności MOŚZNiL, -uczestnictwo w opracowywaniu strategii na negocjacje członkowskie w zakresie ochrony środowiska oraz udział w negocjacjach,
  • udział w szkoleniach dotyczących UE,
  • opiniowanie dokumentów w zakresie ich zgodności z polityką wspólnotową.

Celem działalności Zespołu jest wytyczanie strategii działań resortu w procesie integracji europejskiej.

Prezes Rady Ministrów powołał Komisję ds. Ekorozwoju.[3] [4] Celem jej działalności jest dążenie do zrównoważonego ekorozwoju, czyli harmonizacja rozwoju gospodarczego, społecznego z wymogami ochrony środowiska. Komisja koordynowała m. in. harmonizację polityki ekologicznej z politykami transportową, zagospodarowania przestrzennego.

W Narodowym Programie Przygotowania do Członkostwa[5] wśród priorytetów do realizacji wymieniane są działania mające na celu wzmocnienie struktur administracji ochrony środowiska. Chodzi tu o instytucje odpowiedzialne za proces dostosowawczy oraz egzekwowanie prawa ekologicznego. Zwraca się uwagę na usprawnienie przepływu informacji w ramach administracji pomiędzy ministerstwem, funduszami ekologicznymi, inspekcją ochrony środowiska, parkami narodowymi i lasami państwowymi. Wzmocnieniem instytucji ma być także

przeprowadzenie programu szkoleń wśród ich pracowników. Przewiduje się także wzmocnienie instytucji kontrolnych i odpowiedzialnych za przestrzeganie prawa ochrony środowiska.

Naczelnym organem państwowym, powołanym w celu koordynowania działań administracji państwowej, mających na celu integrację z Unią Europejską, jest Komitet Integracji Europejskiej.[6] [7] Zadaniami KIE są: inicjowanie i opiniowanie prac dostosowawczych w zakresie zgodności aktów prawnych z prawem wspólnotowym, współpraca z Komisją Europejska, dokonywanie oceny przebiegu procesów dostosowawczych, koordynacja przedsięwzięć wykorzystujących środki pochodzące z pomocy zagranicznej, prowadzenie działalności informacyjnej związanej z integracją europejską.

Komitet Integracji Europejskiej podzielony jest na departamenty. Są to: Departament Harmonizacji Prawa i Spraw Traktatowych, Departament do Spraw Negocjacji Akcesyjnych, Departament Polityki Integracyjnej, Departament Stosunków Międzynarodowych, Departament Informacji i Komunikacji Społecznej, Departament Kształcenia Europejskiego, Departament Pomocy Zagranicznej, Funduszy i Programów Wspólnotowych oraz Departament Dokumentacji Europejskiej. W strukturze tej instytucji działa również Zespół Ekspertów Prawnych ds. Harmonizacji Prawa Polskiego z Prawem Wspólnot Europejskich. Na czele urzędu stoi przewodniczący Komitetu.

Wśród członków Komitetu Integracji Europejskiej znajduje się szef resortu ochrony środowiska.

—

[1]    Komunikat Komisji dla Rady, Parlamentu Europejskiego, Komitetu Społeczno-Ekonomicznego, Komitetu ds. Regionów i krajów kandydujących z Europy Środkowej i Wschodniej na temat strategii przystąpienia w dziedzinie środowiska. Sprostanie wyzwaniu powiększenia o kraje kandydujące z Europy Środkowej i Wschodniej.

[3]    Raport z wykonania programu działań dostosowujących polską gospodarkę i system prawny do wymagań Układu Europejskiego oraz przyszłego członkostwa Polski w Unii Europejskiej w latach 1992-1996 przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 20 maja 1997 roku, s. 249

[4]    Ibidem

[5]    Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa. Wersja z dnia 29.04.98 z poprawkami z dnia 29.05.98

[6]    Ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Komitecie Integracji Europejskiej (Dz. U. Nr 106, poz. 494)

[7]    Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 2 października 1996 w sprawie nadania statutu urzędowi Komitetu Integracji Europejskiej (Dz. U. Nr 116 poz. 555, z późniejszymi zmianami)