Konstytucyjne podstawy relacji Kościół – państwo wyrażone w art. 25 ust. 3 wskazują iż: „Stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego.” Tym samym konstytucja, poza wcześniej omówionymi zasadami, wskazuje jeszcze jedną zasadę – współdziałania państwa z kościołami i innymi związkami wyznaniowymi dla dobra człowieka i dobra wspólnego.
Członkami społeczności państwowej jak i społeczności wiernych są Ci sami ludzie. Zadaniem zarówno kościoła jak i państwa jest świadczenie ludziom pomocy w osiąganiu dobra wspólnego. Ze względu na to konieczne wydaje się współdziałanie pomiędzy kościołem i państwem[1].
Konstytucja określa strony współdziałania którymi są, z jednej strony państwo, z drugiej kościoły i związki wyznaniowe. Natomiast nie definiuje które z organów tych podmiotów są kompetentne do podejmowania takiej współpracy.
W przypadku kościołów i innych związków wyznaniowych organy te będą określone przez prawo wewnętrzne każdego z nich[2]. Dla przykładu, co zostało już wcześniej wspomniane, w przypadku Kościoła Katolickiego organami kompetentnymi do podjęcia współdziałania są, na szczeblu kościoła powszechnego Stolica Apostolska, natomiast na szczeblu lokalnym konferencje biskupów lub poszczególni biskupi w odniesieniu do powierzonych ich opiece wiernych[3].
Organem kompetentnym do prowadzenia współpracy ze strony państwa jest Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji określany w przepisach jako „minister właściwy do spraw wyznań religijnych”, a w ramach ministerstwa organem odpowiedzialnym za sprawy wyznaniowe jest dyrektor do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych[4]. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uprawniony jest między innymi do podejmowania działań niewładczych o charakterze pośrednim, takich jak: konsultacje, uzgodnienia, notyfikacje, jak również do dokonywania wpisów nowych związków wyznaniowych do rejestru i przyznawaniu im osobowości prawnej[5].
—
[1] Zob. J Krukowski, Polskie prawo…, dz. cyt., s. 76.
[2] Tamże, s. 77.
[3] Zob. P. Sobczyk, Kościół a wspólnoty… dz. cyt., s.222.
[4] Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 17 listopada 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (Dz. U. z 2007r. Nr 216, poz. 1604).
[5] Ustawa z 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 ze zm).