Domniemanie prawne

5/5 - (8 votes)

praca magisterska z administracji

Domniemanie prawne jest zagadnieniem o wiele bardziej skomplikowanym od domniemania faktycznego, wywołującym liczne kontrowersje w nauce prawa.

Domniemanie prawne polega na tym, że „norma prawna w sytuacjach określonych w tzw. przesłance domniemania, mocą swych postanowień nakazuje przyjęcie faktów orzeczonych w tzw. wniosku domniemania bez przeprowadzenia postępowania dowodowego.”[1]

Domniemanie prawne jest ustanowione przez prawo, wniosek co do istnienia pewnego faktu wyciąga sama ustawa i organ musi się do tego zastosować. Domniemanie prawne wiąże organ, jednak może ono zostać obalone w tych wypadkach, w których ustawa tego nie wyłącza.[2] W przypadku domniemania prawnego, sam przepis prawa wysuwa wniosek i zobowiązuje organ prowadzący postępowanie.

„Przesłanka domniemania prawnego, którą może być fakt jednostkowy lub zespół faktów powinna być udowodniona, zgodnie z wszystkimi wymogami reguł dowodowych.”[3]

Konstrukcją domniemań prawnych posługuje się ustawodawca często w przepisach prawa cywilnego materialnego, a także w przepisach prawa rodzinnego i opiekuńczego. Występują one również w przepisach procesowych.

W przypadku domniemania prawnego ustawodawca wysuwa wnioski nie pozostawiając w tej materii żadnej wolności organowi prowadzącemu postępowanie.

Domniemania prawne nie są jednolite, dzielą się one na domniemania proste (zwykłe, wzruszalne) i domniemania niezbite (niewzruszalne).

Domniemania proste występują wtedy, gdy ustawa ustanawiając je nie zastrzega, iż domniemanie nie może być obalone przeciwdowodem,[4] czyli możliwe jest dopuszczenie dowodu na przeciwieństwo.

Domniemanie niezbite występuje, gdy postanowienie ustawowe o domniemaniu prawnym zawiera zakaz stwierdzania za pomocą innych dowodów stanu rzeczy sprzecznego z domniemaniem ustanowionym prawnie.[5] Domniemanie niezbite wyłącza dowód na przeciwieństwo.

W doktrynie prezentowany jest pogląd, że domniemanie prawne jest „reliktem formalnej teorii dowodów”. Formalna (legalna) teoria dowodów stanowi, że pewne środki dowodowe korzystają z uprzywilejowania. Polega ona na tym, że moc dowodowa danego środka jest prawnie określona. Jest to tzw. ustawowa ocena dowodów, która jest przeciwna swobodnej ocenie dowodów zabezpieczającej zasadę prawdy obiektywnej. W przypadku domniemań prostych możliwe jest przeprowadzenie dowodu przeciwnego i to neutralizuje formalną teorię dowodową. Natomiast domniemanie niezbite stanowi dowód formalny, korzysta z „pełnej mocy dowodowej”, tutaj przeciwdowód jest niemożliwy. W tym przypadku organ administracji, który prowadzi postępowanie, jest związany przepisem ustanawiającym domniemanie prawne niewzruszalne i jest skrępowany w ocenie całokształtu materiału dowodowego. W związku z tym, musi przyjąć to domniemanie jako niezaprzeczalny dowód istnienia określonego faktu, nawet gdyby byłoby to sprzeczne z innymi faktami, stwierdzonymi już za pośrednictwem innych środków dowodowych w postępowaniu dowodowym.[6]

W takiej sytuacji organ nie ma prawa dopuścić do przeprowadzenia dowodu przeciwnego, nawet jeżeli jest przekonany o tym, że fakt, który domniemanie prawne nakazuje przyjąć za udowodniony, nie odpowiada prawdzie.[7]

Z tego względu domniemania niezbite są rzadkością we współczesnym prawie procesowym, a k.p.a. w ogóle ich nie przewiduje. Niektóre domniemania proste mogą się przekształcić w domniemania niezbite. Konstrukcja domniemania niezbitego w polskim systemie prawnym ma bardzo ograniczone zastosowanie. NSA wypowiedział się przeciwko formalnej teorii dowodów, w wyroku z dnia 09.03.1989r., II SA 961/88 orzekł „w świetle art. 75 KPA niedopuszczalne jest stosowanie formalnej teorii dowodowej poprzez twierdzenie, że daną okoliczność można udowodnić wyłącznie określonymi środkami dowodowymi, bądź też przez tworzenie nowych reguł korzystania ze środków dowodowych,”[8] także w wyroku z dnia 27.04.1992r., NSA orzekł „ustalenie bez wyraźnej podstawy ustawowej, że pewne fakty mogą być udowodnione jedynie za pomocą ściśle określonych dowodów, jest sprzeczne z art. 75 KPA.”[9]

Organ powinien respektować domniemanie prawne tak długo, dopóki strona, na niekorzyść której ono przemawia, nie obali go przeciwdowodem. Organ powinien to czynić ze względu na istotę domniemania prawnego ustanowionego przez ustawodawcę, który kierował się interesem społecznym, znacznym stopniem prawdopodobieństwa istnienia faktów objętych domniemaniem oraz ze względu na wyraźny przepis kodeksu.[10]

Organ może zmierzać do obalenia domniemania w celu wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych zgodnie z prawdą, jeżeli będzie miał wątpliwości co do realności domniemania i jeżeli będzie za tym przemawiał interes społeczny.[11] Może to dotyczyć tylko domniemań zwykłych.

Przyjęcie innego faktu, niż tego, który wynika z domniemania prawnego możliwe jest tylko wtedy, gdy dopuszczalny jest dowód przeciwny.[12] Domniemanie prawne wpływa na rozłożenie ciężaru dowodu. Domniemania prawne są ułatwieniem dowodowym, ponieważ zwalniają stronę od ciężaru przeprowadzenia dowodu, są one ustanowione na rzecz osób, które ustawa chce chronić w określonym wypadku.[13]

[1] Z. Gostyński, J. Grabowski, E. Kozłowska, S. Lizer, K. Marszał, J. Samochowiec – „Postępowanie przed organami państwa”, Warszawa 1982r, s. 295.

[2] Por. W. Siedlecki – op. cit., s. 306.

[3] Z. Gostyński, J. Grabowski, E. Kozłowska, S. Lizer, K. Marszał, J. Samochowiec – op. cit., s. 295.

[4] Por. E. Iserzon, J. Starościak – op. cit., s. 159.

[5] Por. E. Iserzon, J. Starościak – op. cit., s. 159.

[6] Por. Z. Janowicz – op. cit., s. 198.

[7] Por. E. Iserzon, J. Starościak – op. cit., s. 159.

[8] Wyrok NSA z dnia 09.03.1989r, II SA 961/88.

[9] Wyrok NSA z dnia 27.04.1992r, III SA 1838/91, ONSA, Nr 2 1992r, poz. 45.

[10] Por. W. Siedlecki – op. cit., s. 307.

[11] Por. W. Siedlecki – op. cit., s. 307.

[12] Por. J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński – „Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz”, Warszawa 1989r, s. 165.

[13] Por. W. Siedlecki – op. cit., s. 307.

Odpowiedzialność porządkowa

5/5 - (11 votes)

Artykuł 168d przewiduje odpowiedzialność typu administracyjnego, polegającą na ukaraniu karą pieniężną. Kara pieniężna jest typową karą porządkową, stosowaną w przepisach proceduralnych, np. w związku z postępowaniem dowodowym.

Odpowiedzialność dotyczy osoby, która wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi odmawia udzielenia organowi egzekucyjnemu informacji lub wyjaśnień niezbędnych do prowadzenia egzekucji albo udziela fałszywych informacji lub wyjaśnień. W przypadku, gdy informacja lub wyjaśnienia miały być udzielone przez osobę prawną lub jednostkę organizacyjną, karę pieniężną nakłada się na odpowiedzialnego pracownika albo na odpowiedzialnego kierownika, jeśli ustalenie takiego pracownika jest utrudnione.

O ukaraniu osoby odmawiającej udzielenia organowi egzekucyjnemu informacji lub wyjaśnień albo udzielającej fałszywych informacji lub wyjaśnień była nieuzasadniona, a także, gdy osoba udzielająca informacji lub wyjaśnień złożyła informacje świadomie fałszywe.

Udostępnienie informacji nie może naruszać obowiązku zachowania przez osobę tajemnicy określonej w odrębnych przepisach.

Omawiana odpowiedzialność powstaje również wówczas, gdy zarządca nieruchomości bez usprawiedliwionej przyczyny nie składa sprawozdania lub nie wykonuje polecenia organu egzekucyjnego.

Taka kara może być nałożona wyłącznie na osobę fizyczną.

W par. 4 tego artykułu przewiduje się odstąpienie od ukarania przez organ egzekucyjny żołnierza w czynnej służbie wojskowej za odmowę udzielenia organowi egzekucyjnemu informacji lub wyjaśnień niezbędnych do prowadzenia egzekucji albo udzielenia fałszywych informacji lub wyjaśnień, przewiduje natomiast obowiązek wystąpienia przez organ egzekucyjny do dowódcy jednostki wojskowej, w której żołnierz ten pełni służbę, z wnioskiem o pociągnięcie go do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Taka regulacja uwzględnia „realia, w których pozostaje żołnierz odbywający czynną służbę wojskową”.[1]

[1] Z. Świeboda, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego. Część druga. Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne, Warszawa 2001, s. 60.

Powództwo opozycyjne

5/5 - (9 votes)

podrozdział rozdziału Środki ochrony sądowej

Powództwo opozycyjne to rodzaj pozwu wnoszonego przez stronę przeciwną do pozwu głównego, w celu uchylenia lub zmiany decyzji wydanej w postępowaniu przed sądem. Jest to proces umożliwiający osobie, która nie jest stroną głównego postępowania, wystąpienie do sądu z żądaniem zmiany lub uchylenia decyzji, która ją bezpośrednio dotyczy. W zależności od systemu prawnego powództwo opozycyjne może być wnoszone w różnych typach postępowań sądowych, takich jak postępowanie patentowe, cywilne, karne itp.

Powództwo opozycyjne występuje tylko wówczas, gdy w drodze egzekucji administracyjnej egzekwowane są obowiązki o charakterze cywilnoprawnym.

Egzekucja administracyjna należności związanych z prawami cywilnymi, przysługujących Skarbowi Państwa lub państwowym jednostkom organizacyjnym, może zostać wprowadzona przez rozporządzenie Rady Ministrów na podstawie upoważnienia zawartego w art. 2.2 ustawy o egzekucji. Poddanie takich należności egzekucji administracyjnej nie wyklucza możliwości rozstrzygnięcia sporu o ich istnienie lub wysokość przed sądem, jeśli charakter należności wskazuje, że sąd jest właściwym do rozpoznania takiego sporu.

Gdy zobowiązany wniesie takie powództwo do sądu, wierzyciel powinien zawiadomić o tym organ egzekucyjny i wstrzymać postępowanie egzekucyjne do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd. Orzeczenie sądu uwzględniające powództwo powoduje, że tytuł egzekucyjny, na podstawie którego postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte, traci ważność. Wynika to stąd, że ustalenie przez sąd, iż należność objęta tytułem wykonawczym nie istnieje, bądź istnieje w innej kwocie, powoduje konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59.1 pkt 2 ustawy).[1]

Powództwo opozycyjne ma również na celu ochronę interesów osób trzecich, które mogą zostać dotknięte skutkami prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Może to dotyczyć sytuacji, w których osoba trzecia posiada tytuł prawny do mienia, które ma być zajęte lub zlicytowane w ramach egzekucji. W takich przypadkach, powództwo opozycyjne daje możliwość zakwestionowania zasadności działań egzekucyjnych i ochrony swoich praw przed niesłusznymi roszczeniami wierzyciela.

Warto zaznaczyć, że powództwo opozycyjne jest instytucją, która umożliwia zarówno osobom fizycznym, jak i prawnym, dochodzenie swoich praw w sytuacjach, w których dochodzi do naruszenia ich interesów przez działania administracyjne lub sądowe. Proces ten może mieć istotne znaczenie w kontekście ochrony praw majątkowych oraz innych interesów prawnych osób trzecich, które nie były bezpośrednio zaangażowane w pierwotne postępowanie.

Powództwo opozycyjne może być wnoszone w określonym czasie od momentu, kiedy osoba trzecia dowiedziała się o podjętych działaniach egzekucyjnych, które jej dotyczą. W razie przekroczenia tego terminu, prawo do wniesienia powództwa może zostać utracone, co podkreśla konieczność szybkiego działania w przypadku zaistnienia przesłanek do jego wniesienia.

W przypadku wniesienia powództwa opozycyjnego, sąd bada zarówno przesłanki faktyczne, jak i prawne, które uzasadniają żądania osoby wnoszącej powództwo. Może to obejmować analizę umów, dokumentów prawnych oraz innych dowodów, które mają na celu wykazanie, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na podstawie nieprawidłowego lub nieaktualnego tytułu egzekucyjnego. Orzeczenie sądu w tym zakresie jest wiążące dla organów egzekucyjnych, co oznacza, że decyzja sądu ma bezpośredni wpływ na dalszy przebieg postępowania egzekucyjnego.

[1] E. Ochendowski, Postępowanie administracyjne, egzekucyjne i sądowoadministracyjne, Toruń 2002, s. 294.

Skarga na bezczynność wierzyciela

5/5 - (12 votes)

praca dyplomowa z administracji

Skarga na bezczynność wierzyciela stanowi sankcję dla jednej z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego, a mianowicie zasady obowiązku prowadzenia egzekucji. Istotą tej zasady jest obowiązek podejmowania przez wierzyciela czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych w przypadku, w którym zobowiązany uchyla się od wykonania ciążącego na nim obowiązku. Z kolei uchylanie się wierzyciela od podjęcia działań zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych stanowi podstawę do wniesienia skargi na jego bezczynność.

Skargę na bezczynność wierzyciela mogą wnosić dwie grupy podmiotów. Po pierwsze, ze skargą może wystąpić każdy podmiot, którego interes zarówno prawny, jak i faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku przez zobowiązanego. Po drugie, skargę na bezczynność wierzyciela może wnieść organ zainteresowany wykonaniem przez zobowiązanego obowiązku.

Skarga na bezczynność wierzyciela jest środkiem prawnym o charakterze dewolutywnym, bowiem organem właściwym do jego rozpatrzenia jest organ wyższego stopnia. Uprawnione podmioty mogą występować z tym środkiem do czasu podjęcia przez wierzyciela czynności zmierzających do wykonania przez zobowiązanego obowiązku. Organ wyższego stopnia rozstrzyga sprawę bezczynności wierzyciela w drodze postanowienia. W przypadku uznania skargi za uzasadnioną organ wyższego stopnia nakazuje podjęcie czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych. Natomiast, uzna skargę za nieuzasadnioną, to wydaje postanowienie o jej oddaleniu, na które służy zażalenie. Na postanowienie wydane w wyniku wniesionego zażalenia w sprawie skargi na bezczynność wierzyciela służy skarga do sądu administracyjnego.[1]

[1] T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka, Administracyjne postępowanie egzekucyjne, Toruń 2003, s. 251.

Uprawnienia radnego

5/5 - (14 votes)

Kiedy Polska przyjmowała w 1994 r. postanowienia Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego[1] było już oczywiste, że jej główne założenia, jak uznanie społeczności lokalnych za zasadniczą podstawę ustroju demokratycznego i prawo obywateli do uczestnictwa w kierowaniu sprawami publicznymi należą do niekwestionowanych zasad ustrojowych III Rzeczypospolitej.

Zgodnie z brzmieniem ustępu 2 art. 7 Karta stawia przed swymi sygnatariuszami wymaganie aby status przedstawicieli wybieranych do władz lokalnych zapewniał swobodne wykonywanie ich mandatu. Służyć temu ma wyrównanie finansowe przysługujące przedstawicielom lokalnych społeczności odpowiednie do kosztów poniesionych w związku z wykonywaniem mandatu. Karta obejmuje tu zarówno wyrównanie finansowe za utracone zyski jak również wynagrodzenie za wykonaną pracę oraz odpowiednie ubezpieczenie społeczne. Bardzo ważnym postanowieniem Karty jest ustawowy wymóg określenia funkcji i działań nie dających się pogodzić z mandatem przedstawiciela wybranego do władz lokalnych.

Polskie przepisy dotyczące wykonywania mandatu radnego, gminnego czy wojewódzkiego z mniejszą lub większą konsekwencją starają się zadośćuczynić tym wymogom. Uprawnienia radnych są określone w przepisach ustawy o samorządzie terytorialnym oraz innych ustaw. Ich dookreślenie ma miejsce w odpowiednich zapisach w statucie gminy i regulaminach uchwalanych przez radę gminy. Niebagatelne znaczenie mają również te uprawnienia, których źródłem jest niesformalizowany bardzo często zwyczaj. Nie oznacza to jednak, że ukształtowany w danej gminie zwyczaj może poszerzać bądź zawężać te uprawnienia. W drodze pozaustawowej można jedynie konkretyzować ich formy i zasady wykonywania.

Uprawnienia wynikające z art. 25 ustawy samorządowej

Podstawowe uprawnienia przysługujące radnemu określone zostały w art. 25 ustawy samorządowej. Należą do nich:

  1. ochrona stosunku pracy radnego,
  2. zobowiązanie pracodawców do zwalniania radnych od pracy zawodowej w celu umożliwienia im brania udziału w pracach organów gminy,
  3. przyznanie radnym diet i pokrycie kosztów podróży służbowych,
  4. przyznanie radnym ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych.

[1] Europejska Karta Samorządu Terytorialnego, sporządzona w Strasburgu dnia 15 października 1985 r. (Dz. U. Nr 124, poz. 607 z dnia 25 listopada 1994 r.)