W znaczeniu dosłownym legitymizacja oznacza upoważnienie do działania. Według Eugeniusza Zielińskiego ,,jest to uprawnienie rządzących do podejmowania wiążących decyzji, przy równoczesnej aprobacie rządzonych”.[1] Natomiast Seymour Martin Lipset przedstawia legitymizację jako ,,wysiłki podejmowane w celu wywołania i utrzymania opinii, że istniejące instytucje polityczne są najbardziej odpowiednie i właściwe dla społeczeństwa”. Udzielenie legitymizacji opiera się na kryterium dobrowolności, a więc wyklucza przemoc i strach jako źródło podporządkowania.
Legitymizacja władzy w szerszym ujęciu oznacza prawomocność. Porządkuje ona przywództwo władzy nadając mu charakter wiążący przekładając silę na władze legalną. Legalność natomiast nie oznacza uznania rządu lub poszanowania przez obywateli obowiązku posłuszeństwa. Uczeni zajmujący się tą tematyką uznają legitymizację jako zasadę moralną lub racjonalną, jako warunek na podstawie którego rządy mogą wymagać posłuszeństwa. Badacze dziedziny politologii natomiast wiążą ją z gotowością do podporządkowania się władzy bez względu na sposób jaki jest ona osiągana/na podstawie klucza do politologii.
Najbardziej rozpowszechnioną formą legitymacji władzy w państwach demokratycznych są wolne wybory. Twierdzenie łączy się z przekonaniem, że źródłem władzy jest naród. Natomiast w systemach niedemokratycznych czynnikiem legitymizującym władzę jest ideologia. Istnienie legitymizacji zmniejsza szanse napięć i destabilizacji państwa. Przeciwieństwem legitymizacji jest delegitymizacja systemu politycznego.
| Legitymizacja u Maxa Webera | Pojęcie legitymacji władzy zostało rozpowszechnione przez Maxa Webera, który wyróżnił 3 jej źródła:
legitymizacja władzy legalna – oparta na przeświadczeniu, że posłuszeństwo wynika z samego faktu istnienia prawa stanowionego. Pozycja przywódcy jest ściśle regulowana prawnie, funkcjonuje tu układ podwładni-przełożeni na równych prawach; legitymizacja władzy tradycyjna – wynika z mocy panujących zwyczajów (precedensów i nawyków) oraz potęgi panujących. Kształtuje ją tradycja uważana za świętość. Naruszenie tejże tradycji przez panującego uprawnia poddanych do buntu wobec władcy. Ta forma najczęściej pojawiała się w monarchii feudalnej, np. u Karolingów we Francji, Piastów w Polsce i Rurykowiczów w Rosji; legitymizacja władzy charyzmatyczna – wypływa z emocjonalnego stosunku do przywódcy, uznania jego wyjątkowego charakteru i niezwykłych talentów – charyzmy. Do tego typu przywódców należeli m.in. Napoleon Bonaparte, Charles de Gaulle, Józef Piłsudski, Józef Stalin. Niektóre cechy przywódców charyzmatycznych mieli także: Ruhollah Chomeini, Saddam Husajn, Nelson Mandela i Lech Wałęsa. |
| Legitymizacja wg Davida Eastona | David Easton przedstawia bardziej empiryczne kryteria legitymizacji władzy:
legitymizacja władzy ideologiczna – opiera się na akceptacji głównych zasad organizacji społeczeństwa: panującym systemie wartości oraz ogólnie przyjętych sposobach interpretacji przyszłości. legitymizacja władzy strukturalna – to akceptacja norm reżimu politycznego wynikająca z przekonania o ich prawowitym i legalnym charakterze oraz wszystkich wynikających z nich norm prawnych oraz instytucji. legitymizacja władzy personalna – wynika z szacunku dla osób sprawujących władzę. Szczególnie pomocna jest ona w momencie stabilizacji zmian jakim podlega system. Te trzy formy legitymizacji nie wykluczają się. Spójność tych elementów zapewnia stabilność systemu politycznego. |
| Legitymizacja wg Davida Beethama | David Beetham wyróżnia z pojęcia legitymizacji władzy trzy elementy:
reguły – normy prawne i obyczajowe panujące w grupie społecznej. Ich zachowanie przy zdobywaniu i sprawowaniu władzy zapewnia jej legalność. przekonania – minimum wspólnych przekonań grup rządzących i rządzonych. Jeśli władza oparta o reguły znajduje oparcie również na poziomie przekonań, wtedy nadal jest legalna. zachowania – czyli czynne przyzwolenie ze strony grup podporządkowanych na bycie rządzonymi. Wyraża się to np. w udziale w wolnych wyborach, referendach, publicznych deklaracjach poparcia. Na tym poziomie istnieje pewność, że grupy podporządkowane identyfikują się z rządzącymi. |
[1] Por. E. Zieliński, Nauka o państwie i polityce, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2001.
Czy wiesz, że tworzysz ciekawe i oryginalne treści, wkład jaki wnosisz w społeczność blogową zasługuję na podziw i szacunek,trzymaj tak dalej i nie zasypiaj gruszek w popiele. Dzięki!