społeczeństwo

Istnienie ośrodków władzy jest konsekwencją decyzji zapadających w życiu społeczeństw. Ich tematyka obecnie związana jest w większości z współczesnymi teoriami socjologicznymi jak również politycznymi. Każdy człowiek przez swoje życie podlega politycznym i niepolitycznym przejawom, uczestnicząc w strukturach społecznych. Mnogość pojęcia władzy parta jest na nacisku na jej różne postaci co stwarza pewne problemy w jej klasyfikacji.

Traktowanie władzy jako prawdopodobieństwa, że jeden z uczestników stosunku społecznego przeprowadzi swoją wolę, a określony rozkaz zostanie wykonany.[1] Mamy wówczas do czynienia z rodzajem działania, które ma na celu wpływanie na zachowania ludzi.

Pojęcie dystrybucji władzy w powiązaniach, które opierają się na panowaniu determinuje konflikt społeczny. Natomiast R. Dahrendorf przywołuje termin władzy zwierzchniej, która operuje takimi pojęciami jak podporządkowanie czy też dominacja. Naczelny element sprawuje kontrolę za pomocą rozkazów i zakazów jak również poleceń.

R. Dahrendorf w swojej teorii nawiązuje do podejścia T. Parsons, który użył pierwszy określenia ,,brzydkiego oblicza władzy”, które stanowi grę o sumie zerowej. W powiązaniach opierających się na panowaniu istnieje zawsze podział pozycji ze względu na dystrybucję władzy: występują dwie grupy osób, z których jedna posiada władzę w takiej mierze, w jakiej druga jest jej pozbawiona. Porządek władzy oparty jest na stronie ,,dodatniej” czyli dominacji i na stronie ,,ujemnej”, po której znajdują się ci, którzy raczej jej podlegają. Społeczeństwo jest traktowane w tym modelu jako układ wielu współzawodniczących zbiorowości. W każdym związku dystrybucja władzy sumuje się do zera.[2] Powyższa koncepcja wskazuje istnienie równowagi, dwustronności w stosunkach władzy, której przeciwnikami są teoretycy koncepcji wymiany społecznej, którzy podkreślają asymetrię w stosunkach władczych. T. Emerson, twórca teorii sieci wymian, pisze o władzy jako o ,,nierównej zależności zachodzącej pomiędzy partnerami wymiany stosunek tego rodzaju cechuje brak równowagi – jeden z partnerów jest w stanie skłonić drugiego do poniesienia wyższych kosztów, aniżeli sam musi ponieść w wypadku podejmowania jakichś działań.[3]

Podobne wnioski wysuwa P. Blau, według którego źródłem władzy jest zależność jednostronna, zaś wzajemny, równy wpływ partnerów wymiany stanowi wskaźnik jej braku. Jednostronne dostarczanie komuś stałych korzyści prowadzi do narzucania innym jego woli. Do oceny sprawowania władzy służy w opinii twórców teorii wymiany norma sprawiedliwości i uczciwości. Zatem sprawiedliwe sprawowanie władzy wywołuje uznanie społeczne, podczas gdy podporządkowanie władzy przemocą uznawane jest za niesprawiedliwe, napotyka opór i rodzi społeczne potępienie oraz gniew.[4] Przeznaczenie zasad sprawiedliwości zwraca uwagę na procesy legitymizacji władzy.

Określonymi instrumentami jest uwarunkowane efektywne sprawowanie władzy. Bez wątpienia do najpopularniejszych należy prawo oraz ustalone sankcje za jego przekroczenie, które skłaniają ludzi do przestrzegania określonych norm zachowania. Wdrożenie reguł prawnych stanowi podstawę bezpieczeństwa oraz pozwala przewidywać działania ludzi. Stosowane obejścia prawa jak i jego przekraczanie przez samą władzę dowodzi destabilizacji i strachu. Co więcej ośrodki decyzyjne skłaniają ludzi do konkretnych zachowań stosując przy tym różnego rodzaju zachęty w postaci dóbr materialnych czy prestiżu. Bardzo skuteczny jest również środek sprawowania władzy, stanowiący aktualnie manipulowanie informacjami. Władza publiczna dysponuje zasobami informacji użytecznych w zaplanowaniu ludzkich zachowań może nimi kierować otwierając lub zamykając kanały informacyjne, odpowiednim narzędziem w takim przypadku jest propaganda. Adekwatnym zdaję się tu przytoczenie mechanizmu jej działania. Za przykład może posłużyć sytuacja z lat osiemdziesiątych gdy wystąpiło zatajenie przez władzę faktu wybuch w elektrowni w Czarnobylu oraz jego następujących po tym zdarzeniu skutków.

Podsumowując całość powyższych rozważań można zauważyć, iż w wielu teoriach władzę określa się jako relację między rządzącymi i rządzonymi. Na ogół jest ona przyczyną podziału społeczeństwa oraz pojawienia się wielowymiarowej struktury społecznej, w której ci, którzy sprawują władzę mają lepszy dostęp do bogactw, informacji oraz prestiżu.