Głębokie zmiany, jakie dokonują się obecnie w strukturze aparatu państwowego w ogóle, a w strukturze administracji w szczególności, nie pozostają bez wpływu na system kontroli i nadzoru.
W państwie prawa podstawowym celem funkcjonowania wszystkich typów kontroli jest zapewnienie nienaruszalności praw i swobód jednostki w jej stosunkach z organami administracji. Założenie to powoduje, że system kontrolny powinien być tak zbudowany, by zmuszać aparat administracyjny do sprawnego działania i osiągania zamierzonych celów w nowych warunkach społeczno – politycznych.
W poszukiwaniu optymalnych rozwiązań problem ochrony praw jednostki wymaga funkcjonowania różnych rodzajów kontroli, które muszą się wzajemnie uzupełniać. Działania kontrolne Parlamentu i Prezydenta w stosunku do innych instytucji wynikają z zasady nadrzędności organów przedstawicielskich nad pozostałymi strukturami państwa. Obiektywna i skuteczna sądowa ( Sąd Najwyższy, Naczelny Sąd Administracyjny i sądy powszechne) oraz quasi sądowa (Trybunał Konstytucyjny, Trybunał Stanu) kontrola zgodności z prawem działań administracyjnych jest najlepszą rękojmią ochrony praw jednostki. Wspomagające znaczenie dla realizacji tego celu mają działania kontrolne podejmowane przez Rzecznika Praw Obywatelskich i Prokuratora. Nie sposób nie docenić znaczenia kontroli wykonywanej przez Najwyższą Izbę Kontroli, która jest najszersza zarówno w aspekcie podmiotowym jak i przedmiotowym. W praktyce działań administracyjnych dużą rolę odgrywają niesformalizowane formy kontroli, w tym przede wszystkim realizowanej przez środki masowego przekazu.
Wyżej wspomniane instytucje kontroli zewnętrznej interweniują w sytuacjach naruszania praw lub innych kryteriów ocennych (celowości, gospodarności, rzetelności). Dla sprawnego bieżącego działania administracji duże znaczenie ma także kontrola wewnętrzna dokonywana przez jednostki organizacyjne nadrzędne.
Równoległe funkcjonowanie obiektywnej kontroli zewnętrznej i wewnętrznej obejmować powinno zakresem swych działań wszystkie sfery funkcjonowania administracji. Korygujące środki nadzoru przy sprawnie działającym aparacie kontrolnym powinny być stosowane sporadycznie w przypadku stwierdzenia na podstawie wyników tej kontroli znacznych rozbieżności ze stanem postulowanym.