praca magisterska z administracji
Dawniej środek ten stosowano dość często, gdy do egzekucji administracyjnej należało opróżnianie lokali mieszkalnych, obecnie, po przejściu tych uprawnień do egzekucji sądowej, stosuje się go wyjątkowo. 22 Niemniej, i w tej dziedzinie mamy do czynienia z egzekucją administracyjną. Sytuację taką przewiduje w szczególności art. 45 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 42, poz. 368 ze zm.), gdzie mowa o przymusowym przekwaterowaniu z lokali pozostających o zasobach Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Chociaż w tym względzie są pewne niuanse, ponieważ nie wiadomo, jaki organ egzekucyjny ma być właściwy do przymusowego przekwaterowania żołnierza zawodowego z zajmowanej kwatery-zwraca uwagę rzecznik praw obywatelskich. Decyzję o zwolnieniu kwatery wydaje obecnie dyrektor Agencji. Po jej uprawomocnieniu dyrektor oddziału terenowego Agencji zarządza przymusowe przekwaterowanie. Tymczasem z ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP wynika, że dyrektor terenowego oddziału Agencji składa jedynie wniosek o przymusowe przekwaterowanie, nie jest natomiast organem egzekucyjnym w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Spory kompetencyjne stwarza również ustalenie organu zobowiązanego do przymusowego przekwaterowania z lokali znajdujących się w zasobach Agencji. 23
Innego przykładu dostarcza art. 25 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 2002 r. o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego Dowództwa Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 156, poz. 1301), przewidujący wprowadzenie najmu lokalu i budynku w drodze decyzji administracyjnej. Gdy chodzi o inne przykłady stosowania tego środka egzekucyjnego, można tu wskazać na wyegzekwowanie ostatecznych decyzji o wywłaszczeniu, wydawanych na podstawie przepisów art. 112 i n. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, poz. 543 ze zm.). Artykuł 141 egzekucji administracyjnej przewiduje zastosowanie tego środka egzekucji także w sytuacjach, gdy chodzi o obowiązek wydania nieruchomości na oznaczony czas. Chodzić tu może o wyegzekwowanie decyzji starosty wydającego zezwolenie na czasowe zajęcie nieruchomości.24
Zastosowanie tego środka egzekucyjnego dotyczy, co do zasady, trwałego odebrania nieruchomości, nie mniej jednak można go stosować również w przypadkach, w których obowiązek poddany egzekucji administracyjnej polega na wydaniu nieruchomości tylko na oznaczony czas. Przykładem takiej sytuacji jest art. 126 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. Nr 46, poz. 543 z późn. zm.), stanowiący, że w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej może udzielić, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy. Innym przykładem możliwości czasowego odebrania nieruchomości jest art. 90 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27, poz. 96 z późn. zm.), stanowiący, że w razie zagrożenia bezpieczeństwa zakładu górniczego i jego ruchu oraz urządzeń użyteczności publicznej w związku z ruchem zakładu górniczego, właściwy organ nadzoru górniczego może wydać decyzję zezwalającą na zajęcie nieruchomości na czas niezbędny do usunięcia zagrożenia i jego skutków. 25
Środek ma zastosowanie, gdy egzekwuje się obowiązek wydania nieruchomości albo opróżnienia lokalu mieszkalnego lub użytkowego albo innego pomieszczenia. Prowadzi on do odebrania zobowiązanemu nieruchomości albo usunięcia zobowiązanego z zajmowanego lokalu lub pomieszczenia w celu wydania wierzycielowi. W przypadku stosowania tego środka egzekucyjnego egzekucję prowadzi się zarówno przeciwko zobowiązanemu, jak i przeciwko członkom jego rodziny i domownikom oraz innym osobom zajmującym nieruchomość lub lokal (pomieszczenie), które mają być opróżnione i wydane. 26
Uchwałą składu siedmiu sędziów SN z 28 maja 1992 r. (III AZP 5/92) „organ egzekucyjny jest właściwy do wydania tytułu wykonawczego, w którym sprzedający zobowiązali się opróżnić i wydać nabywcom nieruchomość. Środek egzekucyjny, polegający na odebraniu nieruchomości (opróżnieniu lokalu), skierowany jest wprawdzie do zobowiązanego, ale wywiera określone skutki także wobec innych osób, które zajmują nieruchomość.”
Przystępując do egzekucji, egzekutor doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego oraz postanowienie organu egzekucyjnego o wezwaniu do wykonania obowiązku wydania nieruchomości albo opróżnienia lokalu (pomieszczenia), z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku zostanie zastosowany środek egzekucyjny w celu odebrania nieruchomości lub opróżnienia lokalu (pomieszczenia). Jeżeli wezwanie to nie odniesie skutku, egzekutor usuwa z nieruchomości lub lokalu (pomieszczenia) znajdujące się tu ruchomości i wzywa osoby przebywające na tej nieruchomości lub w tym lokalu (pomieszczeniu) do jego opuszczenia, pod groźbą zastosowania przymusu bezpośredniego. W razie oporu egzekutor podejmuje odpowiednie kroki w celu zastosowania przymusu bezpośredniego. Gdy nieruchomość podlegająca wydaniu albo lokal (pomieszczenia) podlegające opróżnieniu są zamknięte, egzekutor zarządza ich otwarcie. W takim przypadku egzekutor ma obowiązek uprzednio przywołać dwóch świadków i ma prawo wezwać pomocy Policji, a gdy opór stawia żołnierz w czynnej służbie wojskowej – wezwać pomocy organu wojskowego, także organy Straży Granicznej, Agencji Wywiadu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Straży Granicznej. Okolicznością uzasadniającą wezwanie do udziału w postępowaniu organu pomocniczego jest potrzeba usunięcia oporu, który uniemożliwia lub utrudnia przeprowadzenie egzekucji.
Ruchomości usunięte z nieruchomości lub lokalu (pomieszczenia) egzekutor oddaje zobowiązanemu lub dorosłemu członkowi rodziny albo na przechowanie innej osobie lub na skład. Odpowiednie zastosowanie znajdą tu przepisy art. 835-845 kodeksu cywilnego regulujące istotę umowy przechowania oraz art. 853-859 regulujące istotę umowy składu. Rozwiązanie to stanowi przepis szczególny w stosunku do ogólnej regulacji wynikającej z przepisów kodeksu cywilnego, bowiem zarówno przeniesienie usuniętych ruchomości na inną nieruchomość zobowiązanego lub do innego lokalu (pomieszczenia) zajmowanego przez zobowiązanego, jak też przekazanie ich innej osobie na skład (przechowanie) odbywa się na koszt i niebezpieczeństwo zobowiązanego. Oznacza to, że również odpowiedzialność z tytułu szkód powstałych w wyniku dokonania tych czynności obciąża zobowiązanego.
Ruchomości oddane na przechowanie lub złożone na skład mogą być, na wniosek osoby przechowującej, sprzedane w drodze licytacji (nie stosuje się licytacji, ale należy zwrócić się do konserwatora zabytków, gdy przedmiot ma wartość historyczną czy artystyczną o nabycie rzeczy po oszacowaniu wartości) albo jednostkom prowadzącym działalność handlową. Dzieje się tak wtedy, jeśli zobowiązany, mimo wezwania, nie odebrał ruchomości oddanych na przechowanie lub złożone na skład w określonym terminie, a koszty przechowania lub składu mogą być wyższe niż wartość tych ruchomości.
- Z. Leoński, Administracyjne postępowanie egzekucyjne-problemy węzłowe, Poznań 2003, s. 24.
- „Rzeczpospolita”, Kto egzekwuje przekwaterowanie, 2004.03.30, Dział Prawa.
- R. Hauser, Z. Leoński, Postępowanie…, s. 492.
- T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka, Administracyjne…, s. 216.
- E. Ochendowski, Postępowanie…, s. 271.