praca magisterska z administracji
Grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy obowiązku polegającego na: znoszeniu lub zaniechaniu czegoś (np. znoszenie wstępu służby drogowej na przyległy do drogi publicznej grunt, bądź wykonawców prac geodezyjnych – na grunt i do obiektów budowlanych albo zaniechanie handlu w miejscu niedozwolonym); wykonaniu czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego (np. stawienie się do poboru wojskowego lub na przykład art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach (Dz. U. Nr 126, poz. 1384 z późn. zm.) nakłada na osoby przebywające na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej obowiązki polegające na poddawaniu się badaniom mającym na celu pobraniu lub dostarczenie materiału do tych badań, poddawaniu się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, poddawaniu się obowiązkowemu leczeniu, obowiązkowej hospitalizacji, izolacji, kwarantannie i nadzorowi epidemiologicznemu oraz udzieleniu wyjaśnień istotnych dla zapobiegania chorobom zakaźnym. W przypadku nie wykonania tych obowiązków dobrowolnie właściwe organy egzekucyjne mogą doprowadzić do ich wykonania przy zastosowaniu grzywny w celu przymuszenia.
Grzywna ta nie jest karą, lecz formą nacisku mającą na celu skłonienie zobowiązanego poprzez dolegliwość finansową do określonego zachowania się. Dowodem na to są postanowienia art. 125 i 126 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którymi, w razie wykonania obowiązku przez zobowiązanego nałożone grzywny, o ile nie zostały uiszczone lub ściągnięte podlegają umorzeniu w drodze postanowienia wydanego na wniosek zobowiązanego. Natomiast grzywny uiszczone lub ściągnięte mogą mu być zwrócone w całości lub w części, niekiedy za zgodą organu wyższego stopnia. 3 Grzywnę można wymierzyć zarówno osobom fizycznym, ale także można ją stosować wobec osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej. Można jednocześnie grzywnę celem przymuszeniem stosować wobec całych jednostek organizacyjnych (osób prawnych), jak też na ich przedstawicieli (osób zobowiązanych do czuwania nad wykonaniem przez zobowiązanego obowiązku).
Nie ma przeszkód prawnych do nałożenia grzywny w celu przymuszenia na organy władzy publicznej, zwłaszcza na organy administracji, oraz na zakłady publiczne. 4
Grzywna może być nakładana kilkakrotnie w tej samej lub wyższej kwocie, z wyjątkiem grzywny nakładanej celem spełnienia obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego lub w zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy – w takim przypadku grzywna jest jednorazowa. W razie nie wykonania obowiązku związanego z możliwością nałożenia jednorazowej grzywny, organ orzeka o wykonaniu zastępczym. Wysokość tej jednorazowej grzywny, w przypadku przymusowej rozbiórki budynku lub jego części, stanowi iloczyn 1/5 ceny 1m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, ustalonej przez ministra właściwego do spraw administracji publicznej. 5
Grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego oraz postanowienie o nałożeniu grzywny. W postanowieniu znajduje się wezwanie do uiszczenia nałożonej grzywny w oznaczonym terminie oraz wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu, z zagrożeniem, iż niewykonanie obowiązku w terminie spowoduje nałożenie dalszych grzywien w tej samej lub wyższej kwocie. Wyrok z dnia 30 listopada 1998 r. (sygn. akt I S.A. 793/98), uznał, iż w postanowieniu o nałożeniu grzywny, nie może zostać pominięte określenie terminu co stanowi naruszenie prawa materialnego. Powyższa wada postanowienia, jako mająca wpływ na wynik sprawy, powoduje konieczność jego uchylenia w postępowaniu zażaleniowym na podstawie art. 138. 1 pkt 2 w zw. Z art. 144 Kodeksu Postępowania Administracyjnego.
Grzywnę, nieziszczone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji należności pieniężnych. Obowiązek uiszczenie nałożonych grzywien nie przechodzi na spadkobierców lub następców prawnych zobowiązanego. Jest to więc obowiązek ściśle osobisty, który wygasa z chwilą śmierci zobowiązanego.
Ustawodawca wprowadził tylko górne granice wysokości nakładanych grzywien w celu przymuszenia, pozostawiając swobodę organom egzekucyjnym w zakresie szczegółowego ustalenia ich wysokości. Swoboda ta jednak powinna mieścić się w granicach wyznaczonych przez normy regulujące zasady postępowania egzekucyjnego, egzekucyjnego zwłaszcza zasadę celowości i zasadę stosowania najłagodniejszych środków egzekucyjnych. Górne granice nakładanych grzywien są uzależnione od rodzaju podmiotów, na które będą nakładane. I tak w stosunku do osób fizycznych, fizycznych więc zobowiązanych lub ich przedstawicieli ustawowych, a także osób będących przedstawicielami ustawowymi bądź statutowymi zobowiązanego oraz osób zobowiązanych do czuwania nad wykonaniem obowiązku, grzywna w celu przymuszenia (jedna) nie może przekroczyć kwoty 5.000 zł. Natomiast suma łącznie nałożonych (wielokrotnie) grzywien nie może przekroczyć kwoty 10.000 zł. Znacznie wyższe grzywny mogą być nakładane na osoby prawne i jednostki organizacyjne, które nie posiadają osobowości prawnej. W stosunku do tych jednostek grzywna w celu przymuszenia nie może przekroczyć kwoty 25.000 zł., zaś nakładana wielokrotnie nie może przekroczyć łącznie kwoty 100.000 zł. 6
T. Jędrzejewski, M. Pasternak, P. Rączka, Administracyjne…, s. 201.
W. Chróścielewski, J. P. Tarno, Postępowanie…, s. 301.
P. Przybysz, Postępowanie…, s. 335.
L. Żukowski, R. Sawuła, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, Warszawa 2002, s. 226.