podrozdział pracy licencjackiej
Jednym z zadań gminy o charakterze obowiązkowym zgodnie z ustawą o pomocy społecznej[1] (jest „opracowanie i realizacja gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych, ze szczególnym uwzględnieniem programów pomocy społecznej, profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych i innych, których celem jest integracja osób i rodzin z grup szczególnego ryzyka”. Do opracowania i realizacji owej strategii niezbędne jest zdiagnozowanie problemów społecznych w zakresie gminy. W oparciu o diagnozę zostaje opracowana strategia rozwiązywania problemów społecznych na najbliższe lata.
Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych powinna stanowić podstawę do realizacji względnie trwałych wzorców interwencji społecznych, które to podejmowane są w celu poprawy stanów rzeczy ocenianych negatywnie. Dokument ten charakteryzuje w szczególności działania publicznych i prywatnych instytucji, które rozwiązują kwestie społeczne. Konieczność opracowania Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej. Jednak różnorodność problemów społecznych funkcjonujących w gminie skutkuje koniecznością wzięcia pod uwagę również inny aktów prawnych, które mają bardzo istotny wpływ na kształt i konstrukcje dokumentu i rozwiązywania zadań społecznych w przyszłości. Są to m. in.:
- ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 z pózn. zm.),
- ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz. U. Nr 122, poz. 1143 z pózn. zm.),
- ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001),
- ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 z pózn. zm.),
- ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 z pózn. zm.),
- ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2003 r. Nr 24, poz. 198).
Oprócz wyżej wymienionych aktów prawnych przy realizacji strategii może zachodzić potrzeba odwołania się również do ustaw i aktów wykonawczych z zakresu ochrony zdrowia, oświaty i edukacji publicznej, budownictwa socjalnego.
Istotną rolę przy formułowaniu Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych pełnią również konsultacje społeczne[2]. Konsultacje społeczne wpisują się w szereg działań samorządu gminnego na rzecz zwiększania partycypacji społecznej w administrowaniu sprawami publicznymi, jak i przewidywalności i przejrzystości lokalnego życia publicznego.
Wyróżniamy pięć podstawowych rodzajów strategii rozwiązywania problemów społecznych.
1. Strategia kar i nagród. Należy ona do strategii najbardziej popularnych i powszechnych. Strategia ta była w przeszłości i jest do dziś realizowana przez prawo i towarzyszą jej instytucje wymiaru sprawiedliwości. Prawo nie jest jednak nieodzownym elementem strategii kar i nagród. Niezbędnym elementem jest natomiast zorganizowany przymus wsparty koniecznością stosowania przemocy. Strategia ta znajduje odwołanie w powszechnie przyjmowanych założeniach, które dotyczą pochodzenia problemów społecznych. Z założeń tych wynika, iż problemy społeczne są konsekwencją działań jednostek naruszających porządek społeczny i jego podstawowe instytucje. Właściwe posługiwanie się karami i nagrodami pozwala albo zapobiec albo rozwiązać określone problemy społeczne – to podstawowe przesłanki kształtujące strategię kar i nagród.
2. Strategia redystrybucji. Nazywana także strategią odpłaty. Możemy ją odnaleźć w najstarszych przekazach prawniczych. Jej klasycznym odpowiednikiem jest tzw. prawo talionu (utożsamiane niekiedy z formułą „oko za oko”). Podstawową funkcją tej strategii jest symboliczne przywrócenie równowagi życia zbiorowego, która została naruszona przez przestępstwo i temu właśnie służyć ma poddawanie zbrodniarza odpowiednim dolegliwościom.
3. Prewencja ogólna i prewencja szczególna. Istotą prewencji ogólnej jest odstraszanie. Nacisk jest kładziony nie tyle na dolegliwość, jaką kara sprawi przestępcy, lecz na nadzieję, że ta dolegliwość zniechęci innych ludzi do popełnienia jeszcze raz tego samego czynu bądź podobnego. Najróżniejsze próby rozwiązywania problemów społecznych oparte na strategii odstraszania są współcześnie podejmowane na szeroką skalę. Podstawowym elementem tej strategii odstraszania jest tworzenie modelu roli negatywnej tj. przedstawianie szerokiej publiczności zachowań uznawanych za niewłaściwe, stwarzające określone problemy tak, by jednocześnie przekonać poszczególne jednostki, że ich konsekwencje ciągną za sobą same niekorzyści. Prewencja szczególna (obezwładnienie) to taki rodzaj strategii rozwiązywania problemów społecznych, który zmierza do pozbawienia ludzi stwarzających te problemy, odpowiednich możliwości działania. Zamysły prewencji szczególnej realizowane są zarówno przez instytucje prawa karnego, jak i system penitencjarny. Regułą prewencji szczególnej kierują się także pracodawcy. Oni, mając na uwadze własny interes, dbają o uniemożliwienie dostępu do określonych stanowisk ludziom, którzy nie zasługują na zaufanie ze względu na swoją przeszłość. Prewencja szczególna znajduje zastosowanie i w działaniach wymiaru sprawiedliwości karnej i w różnych dziedzinach życia zbiorowego.
4. Strategie korekcyjne. Pojawiają się w niej takie elementy jak kara i nagroda, jednak w odróżnieniu od strategii redystrybucji czy prewencji (ogólnej bądź szczególnej) głównie kładzie nacisk na zmianę przesłanek, jakimi kierują się ludzie podejmując takie a nie inne działania, a nie na zmianę indywidualnych zachować tych ludzi. Strategie korekcyjne obejmują całe społeczności. Społeczności te poddawane są działaniu różnorodnych programów sanacyjnych, programów zalecających. Strategie te związane są nierzadko z powrotem do dawnych form życia zbiorowego bądź przyjęciem nowych, rewolucyjnych zasad postępowania.
5. Strategie opiekuńcze. Skierowane głownie na pomoc ludziom ubogim, słabym i cierpiącym. Wspierały również dzieci, ludzi chorych czy też upośledzonych. Z upływem czasu swoim działaniem obejmowały coraz szersze kategorie osób. Dały początek programom mającym na celu pomoc bezrobotnym, imigrantom, matkom samotnie wychowującym dzieci czy ludziom niezdolnym do pracy z racji zaawansowanego wieku. To nieuprzywilejowanie niektórych grup ludności we współczesnych społeczeństwach uznaje się za znaczący problem społeczny. Strategia opiekuńcza wzbudza wiele kwestii spornych i ma swoich przeciwników jak i zwolenników[3].
[ciąg dalszy tej pracy licencjackiej nastąpi…]
[1] Art. 17 ust. 1 Ustawy o pomocy społecznej z dn. 12 marca 2004 r. (Dz. U. Nr 64 poz. 593 z pózn. zm.).
[2] Konsultacja społeczna – inaczej ludowa. Instytucja demokracji bezpośredniej (inne instytucje: referendum, inicjatywa ludowa, zgromadzenie ludowe). Jej istotą jest wyrażenie przez członków danej zbiorowości, w drodze głosowania, opinii przedstawionej w sprawie. W odróżnieniu od referendum wyniki konsultacji nie są wiążące dla organów władzy publicznej – E. Olejniczak – Szałowska, Prawo do udziału w referendum lokalnym, Wydawnictwo UŁ, Łódź 2002, s. 13.
[3] K. W. Frieske, P. Poławski, op. cit., s. 17.