Dwudzieste stulecie jest wiekiem komunikacji. Szybki rozwój wiedzy spowodował rozwój wielu technik komunikacyjnych. Do porozumiewania się na odległość wykorzystano elektryczność. Od tego czasu synonimem zwrotu „komunikacja na odległość” staje sie „telekomunikacja”. Oznacza ona „(…) przekazywanie na odległość wiadomości (…) głownie za pomocą sygnałów elektrycznych”(1).
Trudno dziś znaleźć taki sposób porozumiewania się na odległość, który nie byłby telekomunikacja. „Elektroniczna telekomunikacja zmieniła zasadniczo relacje miedzy czasem, przestrzenią i komunikacja społeczno-polityczna”(2).
Pierwsze urządzenia jak: telegraf, teleks, telefon, mimo swoich niewątpliwych zasług w „łączeniu” ludzi, nie zrewolucjonizowały społeczeństw tak radio czy telewizja. Współcześnie zmierzamy w stronę środków komunikacji opartych na kombinacji wszystkich elementów: tekstu, obrazu, bezpośredniej rozmowy, listu, muzyki – możliwości takie daje nam współczesne medium – Internet. Oblicze świata uległo nieodwracalnym zmianom.
Skomplikowaniu ulęgło również „instrumentarium” komunikowania się ludzi. Uporządkowanie jej przeprowadził Edward Sapir, który rozróżnił: „pewne podstawowe techniki, albo procedury prymarne, które są w swej istocie komunikatywne, oraz pewne techniki wtórne, które ułatwiają proces komunikowania się”(3). Wśród pierwotnych procedur komunikowania się znalazły się:
- mowa,
- gestykulacja,
- imitacja jawnego zachowania,
- społeczna sugestia,
Natomiast do technik wtórnych E. Sapir zaliczył:
- przekształcenia mowy w symbolikę dostosowana do specjalnych sytuacji,
- tworzenie fizycznych warunków ułatwiających akty komunikowania(4).
Współczesne media charakteryzują się połączeniem usług wielu typów. Główny nacisk położony jest na interaktywność. Szczególnie ważne transformacje systemu komunikacyjnego dotyczą przejścia od mass mediów do mediów grupowych oraz od kontroli sprawowanej przez nadawcę do kontroli odbiorcy. Holenderscy eksperci od telekomunikacji J.L.Brdewijk i B. van Kaam. wyróżnili cztery podstawowe wzory komunikowania się:
- alokucja, termin pochodzi z łaciny i oznacza przemowę dowódcy do żołnierzy, proces rozchodzenia sie informacji przebiega równocześnie od centrum do wielu odbiorców peryferyjnych, np. kazanie, wykład uniwersytecki, koncert, program radiowy i telewizyjny,
- konwersacja, proces polegający na równoległym komunikowaniu sie jednoczesnych odbiorców i nadawców, np. rozmowa, wymiana listów,
- konsultacja, proces kierowany przez odbiorcę, który wybiera i korzysta z rożnych źródeł informacji, np. czytanie gazety,
- rejestracja, proces będący odwrotnością konsultacji, kierowana przez centrum, często bez zgody i wiedzy odbiorców, np. rejestracja rozmów telefonicznych, spis numerów PESEL(5).
Współczesne techniki komunikacyjne pozwalają na jednoczesne zwiększanie roli jednostkowego odbiorcy i odgórnej kontroli procesu komunikowania. Tak, wiec, powyższe systemy łącza sie i uzupełniają wzajemnie. Jednocześnie wyróżnić można trzy sposoby uczestnictwa:
- jednokierunkowy,
- dwukierunkowy,
- interakcyjny (co oznacza możliwość natychmiastowego wpływu na źródło przez wszystkich odbiorców).
Głęboka transformacja systemów komunikacyjnych niezaprzeczalnie wpływa na cały współczesny świat. Można wyróżnić dwie podstawowe klasyfikacje wpływu telekomunikacji na życie ludzkie, przedstawione przez dwóch znanych socjologów.
Tabela 1
Podstawowe klasyfikacje wpływu telekomunikacji na życie ludzkie wg Slacka i Batesa
| WPŁYW TELEKOMUNIKACJI NA ZYCIE LUDZKIE | |
| Slack | Bates |
| na politykę i podejmowanie decyzji | na politykę, na wyrównywanie szans społecznego awansu |
| na struktury instytucjonalne | na zwiększenie dostępu do informacji, również zwiększenie cenzury i zmniejszenie prywatność |
| na struktury organizacyjne | na poprawę warunków pracy, oraz wzrost zatrudnienia w związanych z telekomunikacja resortach |
| na jakość życia codziennego | na jakość życia codziennego |
Źródło: opracowanie własne, przy wykorzystaniu pracy L.W. Zachera, Społeczeństwo informacyjne: aspekty techniczne, społeczne i polityczne, Warszawa 1992
Analiza powyższej tabeli prowadzi do wniosku, ze nie ma dziedziny polityczno – społecznej, na która telekomunikacja nie wywierałaby wpływu. Zmiany wywołane przez rozwój nowych form komunikacji zmieniają cały system zachowań, otwierają przed ludzkością nowe możliwości w zakresie organizacji politycznej społeczeństw. Wpływ maja również na rozwój nauki i zmianę sposobu podejścia do wiedzy – od wiedzy pamięciowej do umiejętności przetwarzania jej i łączenia w nowe formy. Jest to wyjście z sytuacji, gdy ogrom wiedzy ludzkiej przekracza możliwości pamięciowe mózgu. Dzięki informacjom przechowywanym i przetwarzanym w bankach danych znika konieczność ciągłego uczenia się kolejnych reguł – wystarczy sięgnąć po nie, gdy okażą się niezbędne. Skutki wyłaniających się przed ludzkością możliwości – pozytywne lub negatywne – są początkiem całkowicie nowej ery ludzkości, w której terminy: przestrzeń, czas i cena mogą znacznie strącić na znaczeniu.
(1) Słownik wyrazów obcych, Warszawa 1980.
(2) Goban-Klas Tomasz, Sienkiewicz Piotr, Społeczeństwo informacyjne – szanse, zagrożenia, wyzwania, if.uj.edu.pl/~usgoban/agh.html.
(3) ibidem.
(4) ibidem.
(5) ibidem.