W tej części pracy pragniemy przyjrzeć się bliżej formie prawnej znanej jako konstytucja oraz zająć się analizą konkretnych ustaw konstytucyjnych. W historycznych ustawach zasadniczych Polski doszukiwać się będziemy elementów zgodnych z ideą konserwatywno – monarchistyczną.
Zanim przystąpimy do analizy, musimy wyjaśnić jakie elementy uznawać będziemy za zgodne z ideą konserwatywno – monarchistyczną, zaś jakie nie. Tak więc za elementy zgodne z tą ideą uważać będziemy wszelkie próby nawiązania do ustroju monarchicznego oraz wynikające z tego ustroju. Przede wszystkim zaś: duży autorytet władzy, skupioną w rękach jednego ciała silną władzę centralną, nawiązania do zwyczajów, tradycji i kultury narodowej oraz religii rzymsko – katolickiej, a także względną trudność zmian istniejącego porządku. Za elementy niezgodne uważać będziemy: rozproszenie i brak autorytetu władzy, odstępstwa od przyjętych zwyczajów i tradycji, od religii rzymsko – katolickiej oraz wszelkie przejawy udogodnień dla łatwych i szybkich, często radykalnych, zmian polityczno – ustrojowych.
Termin konstytucja pochodzi od łacińskiego słowa constituere, co oznacza: ustanawiać, urządzać. W nauce prawa termin ten ma różne znaczenia. Pierwotnie pod tym pojęciem rozumiano sposób zorganizowania państwa i określenia jego ustroju. Innym znaczeniem jest spisany akt prawny – ustawa zasadnicza w państwie. Mówi się, że konstytucja jest źródłem prawa w państwie. Do jej cech zaliczyć należy: szczególną treść, szczególną formę i szczególną moc. Treść konstytucji zależy w dużej mierze od warunków społecznych i politycznych w jakich ona powstaje. Węzłowymi zagadnieniami charakterystycznymi dla większości konstytucji jest: określenie suwerena i sposobu w jaki sprawuje on władzę, określenia podstawowych zasad ustroju państwa, wskazanie podstawowych praw jednostki oraz ustalenie trybu w jakim może dojść do znowelizowania lub uchwalenia nowej konstytucji.
Nazwa i tryb przyjęcia są elementami decydującymi o szczególnej formie konstytucji, odróżniającej ją od ustaw zwykłych. Jeśli chodzi o nazwę to najczęściej spotykanymi określeniami są: konstytucja, ustawa zasadnicza, ustawa konstytucyjna. Specyfika trybu uchwalenia i zmiany konstytucji polega na wprowadzeniu utrudnień, dzięki którym rozwiązania w niej zawarte nie będą łatwo ulegać rewizji, a przez to będą trwałe. Szczególna moc konstytucji wynika z faktu, iż jest ona podstawą całego systemu obowiązującego w danym państwie prawa. System ten jest zorganizowany na zasadzie hierarchicznego podporządkowania, co oznacza, że wszystkie normy prawne zawarte w aktach podkonstytucyjnych tj. wynikających z konstytucji powinny być z nią zgodne.
Od czasu Sejmu Czteroletniego i uchwalenia Konstytucji 3 Maja system polityczny i społeczno-gospodarczy Polski ulegał głębokim transformacjom. Większości tych przemian towarzyszyły nowe konstytucje, bądź znaczne nowelizacje poprzednich. Można powiedzieć, że polski konstytucjonalizm zaczął rozwijać się pod koniec XVIII wieku i do chwili obecnej Rzeczpospolita Polska miała aż pięć różnych pełnych konstytucji. Były to: Konstytucja 3 Maja 1791 roku, Konstytucja z 17 marca 1921 roku, Ustawa Konstytucyjna z 23 kwietnia 1935 roku, Konstytucja Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej z 22 lipca 1952 roku i ostatnia, najnowsza Konstytucja z 2 kwietnia 1997 roku.
Było również kilka tzw. konstytucji małych, zwykle ograniczających się do regulacji ustroju naczelnych organów państwowych. Mają one zwykle charakter tymczasowy. Spośród tych konstytucji należy wymienić: Ustawę konstytucyjną z 17 lutego 1947 roku o ustroju i zakresie działania najwyższych organów Rzeczypospolitej Polskiej, oraz Ustawę Konstytucyjną z 17 października 1992 roku o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym.
Upadek pierwszej polskiej Ustawy Rządowej był wynikiem sytuacji historycznej i politycznej, nie zaś konsekwencją słabości ustroju. Konstytucja 3 Maja spełniała naszym zdaniem podstawowe warunki trwałości i skuteczności aktu prawnego najwyższej rangi, gdyż w swej oszczędnej formie tworzyła ogólne zasady ustroju, które mogłyby stanowić podstawę do późniejszych, bardziej precyzyjnych wykładni norm.
Pomimo, iż była sporządzona w znacznym pośpiechu skąd jej spore braki i niejasności w wykładni niektórych zapisów, była konstytucją najbardziej ze wszystkich polskich konserwatywno – monarchistyczną, co wynikało chociażby z faktu tworzenia jej w ustroju monarchicznym za panowania ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego, który osobiście miał duży wkład w przygotowywaniu projektu. Istotna jednak wielkość Konstytucji 3 Maja polegała nie na wartości prawno – ustrojowej jej tekstu, lecz na całym sensie politycznym jej genezy i okolicznościach powstania, a szczególnie na wysiłku niepodległościowym Sejmu Czteroletniego.