Proces integracji wymagał znacznych wysiłków ze strony administracji państwowej. Konieczne było przede wszystkim dokonanie istotnych zmian w prawodawstwie. Tu najważniejszą rolę do spełnienia ma parlament. W procesie legislacyjnym istotną rolę spełniają także instytucje rządowe przygotowujące projekty stosownych zmian. W dziedzinie ochrony środowiska najwięcej do zrobienia ma Ministerstwo Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. Należy jednak pamiętać, że polityka ochrony środowiska wiąże się często z innymi „politykami” sektorowymi, na przykład transportową, regionalną, energetyczną czy rolną.
Konieczna staje się więc harmonizacja działań odpowiednich instytucji państwowych.
Ważna jest również odpowiednio prowadzona współpraca z instytucjami Unii Europejskiej zajmującymi się przyjmowaniem nowych członków. Po stronie Polski muszą więc funkcjonować profesjonalne i sprawne instytucje administracji publicznej zajmujące się kontaktami z administracją europejską. Istotne jest także prowadzenie odpowiedniej polityki wewnętrznej związanej z integracją europejską, np. wprowadzanie w życie nowych norm prawnych czy rozwój polityki informacyjnej w społeczeństwie.
Główną rolę w procesie prawotwórczym pełnią Sejm i Senat. Wszelkie zmiany ustaw związane z integracją europejską muszą więc przejść pełną drogę legislacyjną (inicjatywa ustawodawcza, prace w komisjach, czytania). Z ekologicznego punktu widzenia istotną rolę odgrywają komisje ochrony środowiska (sejmowa i senacka). Inicjatywa ustawodawcza dla norm prawnych, których wdrożenie jest potrzebne z punku widzenia integracji europejskiej, należy zwykle do rządu.
Poważnym problemem jest tempo prac parlamentu w dziedzinie dostosowywania polskiego prawa do standardów UE. Zrealizowanie celu polskiej polityki, jakim jest szybkie przystąpienie do struktur europejskich, może więc być zagrożone z przyczyny zbyt wolnej pracy parlamentu.
Prawo Unii Europejskiej nie narzuca krajom członkowskim konieczności wprowadzania jednolitych dla całej wspólnoty struktur administracyjnych. Trzeba jednak pamiętać, że wprowadzanie w Polsce niektórych przepisów będzie wymagało zmian w kształcie instytucji ochrony środowiska (np. w związku. z monitoringiem środowiska). Będzie to związane z takimi przepisami, które przewidują zezwolenia, kontrole, prowadzenie rejestrów, udostępnianie informacji dla opinii publicznej czy składanie raportów Komisji Europejskiej.
Komisja Europejska zwróciła uwagę na potrzebę wzmocnienia związanych ze środowiskiem struktur administracyjnych, także na poziomie lokalnym[1]. Trzeba położyć większy nacisk na koordynację działalności różnych podmiotów administracyjnych, szczególnie ministerstw, zajmujących się sprawami ochrony środowiska. Wzmocnienie struktur administracyjnych, to – według Komisji Europejskiej – przyznanie im odpowiednich kompetencji i odpowiedzialności oraz środków umożliwiających wypełnianie nałożonych zadań. Muszą one dysponować odpowiednią infrastrukturą techniczną i wykwalifikowaną kadrą pracowniczą.
Ministerstwo Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa jest głównym podmiotem prowadzącym politykę ekologiczną państwa. Musi więc podejmować główną część zadań mających na celu dostosowanie do standardów UE.
Inicjowaniem i koordynowaniem działań resortu ochrony środowiska w zakresie integracji europejskiej zajmuje się Departament Polityki Ekologicznej i Integracji Europejskiej. W zakresie działalności tego departamentu znajdują się m.in.:
- organizowanie i koordynacja dotyczącej integracji europejskiej działalności resortu;
- koordynacja prac nad tworzeniem polskiego stanowiska negocjacyjnego w dziedzinie ochrony środowiska, udział w formułowaniu takich stanowisk w innych dziedzinach, o ile poszczególne ich aspekty dotyczą kwestii ekologicznych; -koordynowanie i monitorowanie dostosowywania dotyczącego ochrony środowiska prawa i instrumentów ekonomicznych do standardów obowiązujących w UE;
- prace dotyczące wykorzystywania programów i funduszów Unii Europejskiej przeznaczonych na cele integracji europejskiej związane z ochroną środowiska;
- opracowywanie i udostępnianie dokumentów, aktów prawnych, danych statystycznych związanych z integracją europejską w aspekcie ochrony środowiska; -współpraca z instytucjami zajmującymi się integracją europejską w kraju, Unii Europejskiej i krajach stowarzyszonych (m. in. Z Komisją Europejską, Urzędem Komitetu Integracji Europejskiej, państwami członkowskimi UE). [2]
Ministerstwo współpracuje z Europejską Agencją Ochrony Środowiska. Wiąże się to z możliwościami pozyskiwania środków finansowych z Unii na realizację niektórych przedsięwzięć.
Ministerstwo utworzyło systemy informacyjne w Internecie i Intranecie.
W resorcie ochrony środowiska w lipcu 1996 powołany został międzydepartamentalny Zespół ds. Integracji Europejskiej. Dysponuje następującymi kompetencjami:
- proponowanie działań w związku z wdrażaniem Układu Europejskiego, -nawiązywanie współpracy z organami UE w zakresie działalności MOŚZNiL, -uczestnictwo w opracowywaniu strategii na negocjacje członkowskie w zakresie ochrony środowiska oraz udział w negocjacjach,
- udział w szkoleniach dotyczących UE,
- opiniowanie dokumentów w zakresie ich zgodności z polityką wspólnotową.
Celem działalności Zespołu jest wytyczanie strategii działań resortu w procesie integracji europejskiej.
Prezes Rady Ministrów powołał Komisję ds. Ekorozwoju.[3] [4] Celem jej działalności jest dążenie do zrównoważonego ekorozwoju, czyli harmonizacja rozwoju gospodarczego, społecznego z wymogami ochrony środowiska. Komisja koordynowała m. in. harmonizację polityki ekologicznej z politykami transportową, zagospodarowania przestrzennego.
W Narodowym Programie Przygotowania do Członkostwa[5] wśród priorytetów do realizacji wymieniane są działania mające na celu wzmocnienie struktur administracji ochrony środowiska. Chodzi tu o instytucje odpowiedzialne za proces dostosowawczy oraz egzekwowanie prawa ekologicznego. Zwraca się uwagę na usprawnienie przepływu informacji w ramach administracji pomiędzy ministerstwem, funduszami ekologicznymi, inspekcją ochrony środowiska, parkami narodowymi i lasami państwowymi. Wzmocnieniem instytucji ma być także
przeprowadzenie programu szkoleń wśród ich pracowników. Przewiduje się także wzmocnienie instytucji kontrolnych i odpowiedzialnych za przestrzeganie prawa ochrony środowiska.
Naczelnym organem państwowym, powołanym w celu koordynowania działań administracji państwowej, mających na celu integrację z Unią Europejską, jest Komitet Integracji Europejskiej.[6] [7] Zadaniami KIE są: inicjowanie i opiniowanie prac dostosowawczych w zakresie zgodności aktów prawnych z prawem wspólnotowym, współpraca z Komisją Europejska, dokonywanie oceny przebiegu procesów dostosowawczych, koordynacja przedsięwzięć wykorzystujących środki pochodzące z pomocy zagranicznej, prowadzenie działalności informacyjnej związanej z integracją europejską.
Komitet Integracji Europejskiej podzielony jest na departamenty. Są to: Departament Harmonizacji Prawa i Spraw Traktatowych, Departament do Spraw Negocjacji Akcesyjnych, Departament Polityki Integracyjnej, Departament Stosunków Międzynarodowych, Departament Informacji i Komunikacji Społecznej, Departament Kształcenia Europejskiego, Departament Pomocy Zagranicznej, Funduszy i Programów Wspólnotowych oraz Departament Dokumentacji Europejskiej. W strukturze tej instytucji działa również Zespół Ekspertów Prawnych ds. Harmonizacji Prawa Polskiego z Prawem Wspólnot Europejskich. Na czele urzędu stoi przewodniczący Komitetu.
Wśród członków Komitetu Integracji Europejskiej znajduje się szef resortu ochrony środowiska.
—
[1] Komunikat Komisji dla Rady, Parlamentu Europejskiego, Komitetu Społeczno-Ekonomicznego, Komitetu ds. Regionów i krajów kandydujących z Europy Środkowej i Wschodniej na temat strategii przystąpienia w dziedzinie środowiska. Sprostanie wyzwaniu powiększenia o kraje kandydujące z Europy Środkowej i Wschodniej.
[3] Raport z wykonania programu działań dostosowujących polską gospodarkę i system prawny do wymagań Układu Europejskiego oraz przyszłego członkostwa Polski w Unii Europejskiej w latach 1992-1996 przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 20 maja 1997 roku, s. 249
[4] Ibidem
[5] Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa. Wersja z dnia 29.04.98 z poprawkami z dnia 29.05.98
[6] Ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Komitecie Integracji Europejskiej (Dz. U. Nr 106, poz. 494)
[7] Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 2 października 1996 w sprawie nadania statutu urzędowi Komitetu Integracji Europejskiej (Dz. U. Nr 116 poz. 555, z późniejszymi zmianami)