Ochrona szczególnych grup pracowniczych

5/5 - (3 votes)

Pod tym zbiorczym hasłem zawrzeć można zagadnienie ochrony pracy świadczonej przez kobiety oraz młodocianych. Na wstępie trzeba podkreślić, że przepisy nowej Konstytucji nie ustanawiają wprost komentowanej zasady. Można ją jednak wyinterpretować z treści art. 65. 3 i 71. 2 Konstytucji w ścisłym związku z uregulowaniem w kodeksie pracy.

Zgodnie z dyspozycją art. 65. 3 KRP stałe zatrudnianie dzieci do lat 16 jest zakazane, zaś formy i charakter dopuszczalnego zatrudniania określa ustawa. Brzmienie tego przepisu nie jest do końca jasne. Jeżeli przyjąć, że zdanie drugie stanowi uzupełnienie zdania pierwszego, to przepis ten należy interpretować w ten sposób, iż   stałe zatrudnianie dzieci do lat 16 dopuszczalne jest tylko w formach i charakterze określonym ustawą. Dotyczyłoby to zwłaszcza przepisów kodeksu pracy o zatrudnianiu młodocianych tj. działu IX. Przepisy te udzielają jednak ochrony wszystkim młodocianym pomiędzy 15 a 18 rokiem życia, a nie tylko młodocianym (dzieciom) w wieku do lat 16. Szczególna ochrona młodocianych w wieku do lat 16 sprowadza się w praktyce jedynie do ograniczenia czasu pracy do 6 godzin na dobę (art. 202§1 kp) w takiej sytuacji nie jest do końca jasne, dlaczego konstytucja udziela swojej ochrony tylko części pracowników młodocianych.

Przepis art. 65. 3 Konstytucji może być również interpretowany w ten sposób, iż stałe zatrudnianie dzieci do lat 16 jest zakazane, a ustawa może jedynie określić formy i charakter zatrudniania dzieci w wieku 16 – 18 lat. W takim wypadku przepisy kodeksu pracy o zatrudnianiu młodocianych byłyby niezgodne z Konstytucją w części dotyczącej zatrudnienia dzieci poniżej 16 roku życia. Przewidują one bowiem taką możliwość. Odbiegało by to również od przyjętych rozwiązań międzynarodowego prawa pracy. Oczywiście cechą tego prawa jest możliwość korzystniejszego uregulowania jego postanowień w ustawodawstwie krajowym, ale podwyższenie do lat 16 minimalnego wieku stałego zatrudnienia młodocianych w Polsce nie znajdowałoby merytorycznego uzasadnienia.

Z zagadnieniem ochrony macierzyństwa w stosunkach pracy związany jest częściowo art. 71. 2 KRP, który stanowi, że matka przed i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej pomocy władz publicznych, której zakres określa ustawa. Przepis ten jest rozwinięciem ogólnej normy z art. 18 rozdziału I Konstytucji statuującej obowiązek państwa opieki i ochrony nad macierzyństwem (rodzicielstwem). Treść tej zasady (na gruncie prawa pracy) jest rozwijana przede wszystkim w dziale VIII kodeksu pracy. Składają się na nią w szczególności przepisy o: wykazie prac wzbronionych kobietom, zakaz wypowiadania lub rozwiązywania umowy o pracę w okresie ciąży pracownicy, a także podczas przebywania na urlopie macierzyńskim, co ma zapewnić jej poczucie bezpieczeństwa materialnego i komfort psychiczny w tym trudnym, niewątpliwie, okresie. Czas pracy kobiet ciężarnych także podlega odrębnej regulacji (zakaz pracy w godzinach nadliczbowych oraz w porze nocnej). Kolejne  instytucje chroniące macierzyństwo to obowiązek pracodawcy przeniesienia pracownicy do lżejszej pracy (art. 179 kp), zwolnienia z pracy na czas badania lekarskiego (art. 185 kp), udzielenia przerwy na karmienie (art. 187 kp) oraz  przepisy regulujące przyznawanie urlopu macierzyńskiego oraz wychowawczego. Niektóre z tych przepisów znajdują odpowiednie zastosowanie do pracowników wychowujących małoletnie dzieci. Podobne regulacje są przyjęte w prawie europejskim, czego przykładem może być art. 8 EKS.