Meie Kodu on Eestimaa!
/”Moim domem jest Estonia!”/
Wyborcza lista Meie Kodu on Eestimaa! (Moim domem jest Estonia!) reprezentowała rosyjskojęzyczną część sceny politycznej w najbardziej na północ położonej republice bałtyckiej. Do sformowania tego sojuszu doszło w styczniu 1995 r. Pierwszym krokiem było taktyczne przyłączenie się Rosyjskiej Ludowej Partii (RNP) do nieco większej Rosyjskiej Partii Estonii(VEE). Było to posunięcie wymuszone przez estońskie prawo o partiach, przewidujące rejestrację partii politycznej tylko w wypadku posiadania przez nią co najmniej 200 członków będących obywatelami estońskimi. Zarejestrowana w grudniu 1994 Rosyjska Partia Estonii mogła pochwalić się 264 posiadaczami partyjnej legitymacji. Rosyjska Ludowa Partia Estonii miała natomiast tylko ok. 100 członków. Mimo zjednoczenia, RNP utrzymała samodzielne struktury i faktycznie pozostała odrębnym ugrupowaniem.
MKoE! utworzyły formalnie te dwie partie, a Zjednoczona Partia Ludowa (EÜRP)początkowo tylko zadeklarowała poparcie dla sojuszu. 7 stycznia 1995 Państwowa Komisja Wyborcza (VVK) zarejestrowała listę Rosjan. “Umowa zastała zawarta w toku rokowań między trzema partiami w ciągu ostatniego tygodnia”- powiedział mediom Aleksiej Siemionow z EÜRP.
W trakcie rokowań ujawniły się duże rozbieżności między liderami partii. Poszło m.in. o podział miejsc na liście krajowej. Pierwsze 20 lokat podzielono ostatecznie między EÜRP, VEE i RNP w proporcji 4:2:1. Także finansowanie kampanii miało przebiegać według tego klucza. Najbardziej niezadowolona z takiego stanu rzeczy była Rosyjska Ludowa Partia, której przypadło zaledwie trzy miejsca w pierwszej dwudziestce listy krajowej. Jej przewodniczący Aleksiej Zybin zaznaczał też: “Przyszli parlamentarzyści MKoE! Powinni mieć prawo głosowania według swego uznania. Jedności wymagają jedynie sprawy etniczne”. Wypowiedź ta potwierdzała jedynie istniejące w rosyjskim środowisku istotne podziały programowe, o których chwilowo, pod naciskiem Moskwy, zapomniano w imię narodowej solidarności.
Niewątpliwie główną siłą koalicji była Estońska Zjednoczona Partia Ludowa (Eestimaa Ühendatud Rahvapartei – EÜRP). Oficjalnie założona w październiku 1994, EÜRP była politycznym przedłużeniem Zgromadzenia Przedstawicielskiego. Skupiało ono Rosjan należących do nurtu związanego na początku lat 90-tych z Jelcynem i Savisaarem, którego celem strategicznym było automatyczne uzyskanie obywatelstwa dla wszystkich mieszkańców kraju i w ten sposób uzyskanie wpływu na politykę rządów. Głównym inicjatorem powstania w styczniu 1993 Zgromadzenia, mającego skupiać wszystkie ugrupowania i stowarzyszenia rosyjskie, był Rosyjski Demokratyczny Ruch Estonii (Ruskoje Demokraticzeskoje Dwiżenije Estonii – RDDE). Ruch powstał w sierpniu 1991 r. (po klęsce “puczu” i delegalizacji Interfrontu i innych prosowieckich przybudówek) z inicjatywy Savisaara. Skupiał rosyjskich przeciwników Interfrontu uznających niepodległość Estonii. Jego głównym estońskim sojusznikiem była Partia Centrum, którą wspierał w wyborach w 1992.
Projekt powołania partii politycznej spowodował podział w Zgromadzeniu Przedstawicielskim. Frakcja Aleksieja Siemionowa chciała ideowo lewicowej partii broniącej interesów “ludu pracującego” niezależnie od kryteriów etnicznych, jednak ostatecznie górę wzięła opcja przewodniczącego Zgromadzenia Nikołaja Jugancowa, przewidująca utworzenie partii w oparciu o kryterium etniczne. Na I Kongresie partii (14.10.1994) przewodniczącym został Wiktor Andriejew, ale w 12-osobowym Prezydium znaleźli się przedstawiciele obu nurtów. O zwycięstwie opcji etnicznej świadczył przymiotnik “zjednoczona”, ale ustępstwem wobec Siemionowa było dodanie do nazwy słowa “ludowa”, które miało podkreślać lewicowość ugrupowania.
Najdłuższym stażem mogła się pochwalić Rosyjska Partia Estonii (Vene Eestis Erakond – VEE). Powstała we wrześniu 1993 r., przekształcając się z Rosyjskiego Związku Narodowego. Ta, skupiająca nacjonalistów rosyjskich, organizacja nawiązywała do przedwojennego “białego” związku o takiej samej nazwie. Założył ją były partyjny dziennikarz Siergiej Kuzniecow, który stanął zresztą na czele VEE.
Reprezentantem drugiego nurtu w estońskiej społeczności Rosjan była Rosyjska Partia Ludowa (Ruskaja Narodnaja Partija – RNP). Stworzyli ją członkowie rosyjskiej nomenklatury związani niegdyś z Gorbaczowem. Początkowo przeciwni niepodległości Estonii, potem stawiali na postulat autonomii terytorialnej płn.-wsch. części kraju (Ida-Virumaa). Po delegalizacji Interfrontu (sierpień 1991), gdzie się głównie skupiali, stworzyli Wspólnotę Rosyjską (Ruskaja Obszczina), na czele której stanęli Aleksiej Zybin i Jurij Kotionkow (kwiecień 1993). Niejednolita politycznie (obok dominujących nacjonalistów sowieckich także nacjonaliści rosyjscy) Wspólnota nigdy przez władze estońskie nie została zarejestrowana. W oparciu o nią sowiecki nacjonalista Zybin założył RNP i stanął na jej czele.
RNP zarzucała dwóm pozostałym rosyjskim ugrupowaniom, że bronią tylko tzw. nowych Rosjan, którzy wzbogacili się na pierestrojce, a tymczasem trzeba walczyć o interesy biednych, a takimi jest większość Rosjan (gł. bazą RNP był zindustrializowany i dotknięty skutkami reform region Ida-Virumaa, gdzie zdobyli w 1993 r. ponad 1/3 samorządowych stanowisk). Dodatkowo Zybin zarzucał partii Kuzniecowa nacjonalizm rosyjski i nawiązywanie do “białej” tradycji. Program RNP łączył nacjonalizm sowiecki z programem socjalistycznym, sprowadzającym się głównie do obrony “osiągnięć systemu socjalistycznego”. Partia Zybina żądała dwujęzyczności w całym kraju, zdecydowanie antyzachodnia, najbliższa była politycznie komunistom Väino Väljasa. Konieczność pokonania 5-procentowego progu skłoniła jednak Zybina do szukania porozumienia z EÜRP i VEE.
Program
RNP nie proponowała konkretnych logicznych rozwiązań, jej program sprowadzał się właściwie do nostalgii za ZSRS i starym ustrojem, nie znalazł więc właściwie odzwierciedlenia w programie wyborczym bloku Meie Kodu on Eestimaa! Program koalicji powtarzał generalnie założenia Zjednoczonej Partii Ludowej, umiarkowanie nacjonalistycznej, z socjalistycznym programem ekonomicznym.
Największa różnica miedzy EÜRP i VEE dotyczyła stosunku do przeszłości. O ile ci pierwsi wypowiadali się o niej pozytywnie, to ugrupowanie Kuzniecowa ostro stwierdzało: “VEE nie zgadza się z nielegalnymi działaniami władzy sowieckiej, oraz z przywilejami dla zbrodniarzy wojennych na koszt obecnych obywateli Estonii”. Kuzniecow uzurpował sobie prawo do tradycji przedwojennej estońskich Rosjan i dlatego tak zdecydowanie odcinał się od okresu sowieckiego.
“Główną przeszkodą w formowaniu się społeczeństwa obywatelskiego jest brak wśród części polityków estońskich jasnej, akceptowanej przez społeczność międzynarodową, wizji rozwiązania problemów nie-estońskiej populacji”- twierdzi EÜRP. Dlatego krytykuje rząd, żąda zmiany prawa o obywatelstwie, chce, by rosyjski był językiem wykładowym na wszystkich szczeblach nauczania, a “życie kulturalne mniejszości powinno być finansowane z budżetów centralnego i lokalnych w proporcjach odpowiadających strukturze ludności zamieszkującej państwo.” Narodowych interesów rosyjskich bronili także nacjonaliści z VEE. Postulowali m.in. dwujęzyczność na obszarach z dużym udziałem ludności rosyjskiej oraz zmiany w prawie wyborczym korzystne dla Rosjan (“Frakcja rosyjska zasiadająca w Riigikogu powinna być proporcjonalna do liczby Rosjan mieszkających w Estonii”). Doceniali także rolę Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, popierając bliskie z nią związki społeczności rosyjskiej.
Rosyjska koalicja nawiązywała do idei II Republiki, czyli nowego państwa (zerwanie ciągłości państwowej z Estonią sprzed 1940 r.) i domagała się “integracji całej ludności, która sobie tego życzy”. Obywatelstwo powinno się przyznawać wszystkim osobom urodzonym w Estonii bez obowiązujących aktualnie wymogów egzaminacyjnych, a dla przybyłych do Estonii przed 1990 r. osłabić kryteria egzaminu językowego.
W wymiarze ekonomicznym celem MKoE! Była “społecznie zorientowana gospodarka rynkowa”. Rosjanie akcentowali rolę związków zawodowych, chcieli kluczowe gałęzie gospodarki (energetyka, transport, komunikacja) pozostawić pod kontrolą państwa. Głosili protekcjonizm wobec rolnictwa (“produkty rolne można dostarczać na rynki St. Petersburga, Pskowa, Moskwy”). Podobnie jak Keskerakond, sprzeciwiali się podatkowi liniowemu. Dopuszczali reprywatyzację tylko za odszkodowaniem, a “prywatyzacja kuponowa powinna objąć wszystkich mieszkańców”.
“Polityka zagraniczna jest dyktowana przede wszystkim interesem ekonomicznym”- uważał rosyjski blok, podkreślając korzyści płynące z ewentualnego wprowadzenia w życie układu o wolnym handlu z Rosją. Dla MKoE! Wzorcem dla Estonii powinna być dawna polityka zagraniczna Finlandii. Konieczny jest rozwój współpracy z Rosją i WNP w ogóle w dziedzinie walki ze zorganizowaną przestępczością, a “ułatwienia, które przysługują cudzoziemcom z Zachodu przyjeżdżającym do Estonii, powinny być takie same dla obywateli Federacji Rosyjskiej”.
Wszystkie trzy partie rosyjskie wypowiadały się jednoznacznie przeciwko przystąpieniu Estonii do NATO i były zwolennikami jej neutralności. Według nich prawdziwą gwarancją bezpieczeństwa kraju są przemiany demokratyczne w Rosji, którym sprzyjałaby normalizacja stosunków estońsko-rosyjskich, zaś warunkiem tego jest zmiana procedur naturalizacyjnych. Równie negatywnie koalicja wypowiadała się o integracji z UE, choć nie głosiła swego stanowiska tak otwarcie, jak w przypadku NATO.
Przeprowadzony na miesiąc przed wyborami sondaż Kuldena nie dawał jeszcze Rosjanom szans na przekroczenie 5-procentowego progu wyborczego. Jeszcze w połowie lutego MKoE! nie było według sondaży kandydatem do znalezienia się w Riigikogu. O tym, że może dojść do wyborczej niespodzianki, przekonywało dopiero ostatnie badanie opinii publicznej. MKoE! uzyskało zaskakująco dobre notowania – około 6%, co dałoby koalicji 5-te miejsce i oczywiście kilka mandatów poselskich.